Giới thiệu về Lê Lai
Lê Lai (? – 1419) là một trong những vị khai quốc công thần nổi tiếng nhất của triều Lê sơ, anh hùng dân tộc với hành động dũng cảm "đổi áo cứu chủ" ghi danh vào lịch sử Việt Nam.
1. Xuất thân và Gia thế
Lê Lai người thôn Tế Thượng, xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa ngày nay. Ông sinh ra trong một gia đình thuộc dân tộc Mường có truyền thống yêu nước. Khi Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn tại vùng núi rừng Thanh Hóa chống lại quân xâm lược nhà Minh, Lê Lai cùng anh em, con cháu trong gia tộc đã nhanh chóng gia nhập và trở thành những tướng lĩnh nòng cốt.
2. Sự nghiệp và Trận đánh Chí Linh (1419)
Năm 1416, ông là một trong 18 vị tướng lĩnh cùng Lê Lợi tham gia Hội thề Lũng Nhai, thề nguyện cùng sống chết, đồng lòng đánh đuổi quân Minh xâm lược.
Hành động "Đổi áo cứu chủ":
Hoàn cảnh: Năm 1419, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lâm vào thế vô cùng hiểm nghèo. Quân Minh huy động lực lượng lớn bao vây chặt căn cứ Chí Linh (Thanh Hóa), lương thực cạn kiệt, quân sĩ mệt mỏi. Lê Lợi và bộ chỉ huy đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt toàn bộ.
Quyết định xả thân: Trong cuộc họp khẩn cấp, Lê Lợi hỏi các tướng xem ai có thể đóng giả mình để thu hút quân địch, tạo cơ hội cho quân chủ lực rút lui. Lê Lai đã đứng ra nhận nhiệm vụ nguy hiểm này.
Diễn biến: Lê Lai khoác áo ngự thiềm của Lê Lợi, cưỡi voi chiến cùng 500 quân cảm tử xông thẳng vào vòng vây quân Minh, hô lớn: "Ta là Bình Định Vương đây!".
Hy sinh: Quân Minh tưởng bắt được Lê Lợi nên dồn toàn bộ lực lượng vây bắt và sát hại Lê Lai. Nhờ sự hy sinh của ông và đội quân cảm tử, Lê Lợi cùng các tướng lĩnh còn lại đã rút lui an toàn, bảo toàn lực lượng để tiếp tục cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi cuối cùng.
3. Tôn vinh và Di sản
Sau khi đánh tan quân Minh và lên ngôi hoàng đế (1428), Lê Lợi đã truy tặng Lê Lai tước Thái úy (sau gia phong là Sơ Quốc công), phong cho con cháu ông nhiều đặc ân và lệnh cho triều đình làm lễ giỗ Lê Lai trước lễ giỗ của mình một ngày.
Tục ngữ dân gian: Sự kiện này đã đi vào đời sống văn hóa dân gian qua câu tục ngữ nổi tiếng:
"Hán 21, Mười hai mốt" (tức ngày 21 tháng 8 âm lịch giỗ Lê Lai, ngày 22 tháng 8 âm lịch giỗ Lê Lợi/Lê Thái Tổ).
Di tích và Tưởng niệm: Hiện nay, Đền thờ Lê Lai (Đền Tế Thượng) được xây dựng trang nghiêm tại xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa. Tên của ông cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học trên khắp cả nước.
