Giữ bình yên cho Buôn Ma Thuột trong những ngày đầu giải phóng

Mỗi khi nhắc đến Chiến thắng Buôn Ma Thuột tháng 3 năm 1975, nhiều người thường nhớ đến những trận đánh quyết liệt mở màn Chiến dịch Tây Nguyên. Đó là những ngày quân giải phóng tiến công vào các mục tiêu trọng yếu, làm tan rã hệ thống phòng thủ của đối phương, mở ra bước ngoặt chiến lược cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.

Nhưng sau tiếng súng chiến thắng là một nhiệm vụ khác, âm thầm hơn nhưng không kém phần quan trọng: nhanh chóng ổn định đời sống nhân dân, bảo vệ thành quả cách mạng và xây dựng chính quyền mới trên vùng đất vừa được giải phóng.

Một trong những người trực tiếp đảm nhận trọng trách ấy là đồng chí Lê Chí Quyết.

Tháng 2 năm 1975, khi Chiến dịch Tây Nguyên bước vào giai đoạn chuẩn bị cuối cùng, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk quyết định thành lập Ủy ban Quân quản Buôn Ma Thuột để sẵn sàng tiếp quản thị xã sau khi được giải phóng. Đồng chí Lê Chí Quyết khi đó được giao nhiệm vụ Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Quân quản. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, bởi thành công của chiến dịch không chỉ được đo bằng việc đánh bại đối phương mà còn bằng khả năng nhanh chóng đưa cuộc sống của nhân dân trở lại ổn định.

Lúc ấy, Buôn Ma Thuột là trung tâm hành chính, quân sự và hậu cần lớn nhất của chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên. Nếu để xảy ra tình trạng hỗn loạn sau khi giải phóng, những thành quả quân sự vừa giành được có thể bị đe dọa.

Ngay từ khi nhận nhiệm vụ, đồng chí Lê Chí Quyết cùng tập thể Ủy ban Quân quản đã chuẩn bị nhiều phương án tiếp quản. Kế hoạch không chỉ tính đến việc quản lý các cơ quan hành chính mà còn bao gồm bảo vệ kho tàng, bệnh viện, trường học, hệ thống điện nước, lương thực và các cơ sở phục vụ dân sinh.

Rạng sáng ngày 10 tháng 3 năm 1975, quân giải phóng nổ súng tiến công Buôn Ma Thuột.

Sau hơn một ngày chiến đấu quyết liệt, đến ngày 11 tháng 3, quân ta cơ bản làm chủ thị xã. Tuy nhiên, chiến thắng quân sự cũng đặt ra hàng loạt vấn đề cấp bách. Nhiều đơn vị địch tan rã, một số binh lính cải trang trà trộn vào dân cư để lẩn trốn. Hệ thống hành chính cũ ngừng hoạt động. Người dân lo lắng trước những biến động lớn của thời cuộc.

Đúng vào thời điểm ấy, lực lượng quân quản bắt đầu thực hiện nhiệm vụ.

Theo hồi ức của đồng chí Lê Chí Quyết được đăng trên Báo Đắk Lắk, phương châm của Ủy ban Quân quản là: "Bộ đội chủ lực giải phóng đến đâu, lực lượng quân quản tiếp quản đến đó." Các tổ công tác nhanh chóng tiếp nhận toàn bộ kho hậu cần, cơ sở tài chính, giáo dục, y tế và các công trình công cộng; đồng thời triển khai công tác dân vận, cứu chữa người bị thương, bảo vệ tài sản của Nhà nước và của nhân dân.

Một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất là giữ gìn an ninh trật tự.

Sau thất bại, nhiều toán quân đối phương tìm cách lẩn trốn trong khu dân cư. Một số đối tượng lợi dụng tình hình để cướp bóc, gây mất ổn định. Trước thực tế đó, Ủy ban Quân quản phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương và quần chúng nhân dân tổ chức truy quét, vận động những người còn mang vũ khí ra trình diện, đồng thời tuyên truyền chính sách khoan hồng của Chính phủ Cách mạng lâm thời đối với những người chấp hành. Chính cách làm kiên quyết nhưng nhân văn ấy đã góp phần nhanh chóng ổn định tình hình.

Trong ký ức của đồng chí Lê Chí Quyết, những ngày ấy gần như không có khái niệm ngày hay đêm.

Các cán bộ quân quản liên tục đi kiểm tra từng khu phố, từng cơ quan, từng bệnh viện và trường học. Nơi nào còn thiếu lương thực thì tìm cách hỗ trợ. Nơi nào có người bị thương thì phối hợp với ngành y tế tổ chức cứu chữa. Nơi nào còn tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh thì nhanh chóng bố trí lực lượng bảo vệ.

Điều khiến ông luôn ghi nhớ là tinh thần đoàn kết của nhân dân Buôn Ma Thuột.

Đồng bào các dân tộc Êđê, M'nông, Kinh cùng nhiều cộng đồng khác đã tích cực phối hợp với chính quyền cách mạng trong việc bảo vệ tài sản, giữ gìn trật tự và giúp đỡ lực lượng quân quản nhận diện những đối tượng còn lẩn trốn. Theo ông, chính sự đồng lòng ấy đã tạo nên sức mạnh để thị xã nhanh chóng vượt qua giai đoạn khó khăn sau giải phóng.

Ngày 18 tháng 3 năm 1975, Ủy ban Quân quản Buôn Ma Thuột chính thức ra mắt nhân dân tại Đình Lạc Giao. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định chính quyền cách mạng đã tiếp quản và điều hành toàn bộ hoạt động của thị xã. Đại tá Y Blốk Êban giữ cương vị Chủ tịch, còn đồng chí Lê Chí Quyết là Phó Chủ tịch Thường trực, trực tiếp phụ trách nhiều công việc điều hành hằng ngày.

Niềm vui chưa kéo dài được bao lâu thì sáng 19 tháng 3 năm 1975, máy bay của chính quyền Sài Gòn bất ngờ ném bom xuống khu vực Đình Lạc Giao và chợ Buôn Ma Thuột. Vụ ném bom gây thương vong lớn cho dân thường và phá hủy nhiều công trình. Trong hoàn cảnh ấy, lực lượng quân quản lập tức tổ chức cứu hộ, cứu nạn, chăm sóc người bị thương và tiếp tục ổn định đời sống nhân dân. Biến cố này càng cho thấy nhiệm vụ của những người làm công tác quân quản không chỉ là tiếp quản hành chính mà còn phải bảo vệ tính mạng và cuộc sống của nhân dân trong những ngày đầu hòa bình.

Nhiều năm sau, trong các buổi giao lưu nhân chứng lịch sử, đồng chí Lê Chí Quyết luôn nhấn mạnh rằng Chiến thắng Buôn Ma Thuột là kết quả của sức mạnh đoàn kết giữa quân và dân, giữa đồng bào các dân tộc Tây Nguyên và lực lượng cách mạng. Theo ông, chiến thắng quân sự chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhân dân được sống trong hòa bình, trật tự và có niềm tin vào chính quyền mới.

Thời gian đã lùi xa hơn nửa thế kỷ.

Buôn Ma Thuột hôm nay đã trở thành đô thị trung tâm của vùng Tây Nguyên, phát triển năng động với những con đường rộng mở, những khu dân cư mới và nhịp sống sôi động. Ít ai còn hình dung được những ngày tháng Ba năm 1975 đầy khẩn trương, khi từng cán bộ quân quản phải làm việc gần như không nghỉ để giữ gìn thành quả của chiến thắng.

Cuộc đời hoạt động của đồng chí Lê Chí Quyết nhắc nhở rằng, trong mỗi chiến thắng của dân tộc luôn có những con người âm thầm đảm nhận những nhiệm vụ không kém phần gian khó. Họ không trực tiếp đứng trên tuyến đầu của trận đánh, nhưng lại là những người góp phần biến chiến thắng quân sự thành hòa bình thực sự cho nhân dân.

Đó cũng là giá trị bền vững mà thế hệ hôm nay có thể cảm nhận khi nhìn lại mùa Xuân năm 1975 – mùa Xuân của chiến thắng, của đoàn kết và của trách nhiệm đối với cuộc sống bình yên của nhân dân.