GIỮ NGỌN LỬA KHÁNG CHIẾN GIỮA NÚI RỪNG TÂY BẮC
Nguyễn Quang Bích, còn gọi là Ngô Quang Bích, tự Hàm Huy, hiệu Ngư Phong, sinh năm 1832. Ông là một vị quan triều Nguyễn, đồng thời là nhà thơ và một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở vùng Tây Bắc cuối thế kỷ XIX.
GIỮ NGỌN LỬA KHÁNG CHIẾN GIỮA NÚI RỪNG TÂY BẮC
Nguyễn Quang Bích, còn gọi là Ngô Quang Bích, tự Hàm Huy, hiệu Ngư Phong, sinh năm 1832. Ông là một vị quan triều Nguyễn, đồng thời là nhà thơ và một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở vùng Tây Bắc cuối thế kỷ XIX.
Năm 1883, khi quân Pháp tiến công Hưng Hóa, Nguyễn Quang Bích đang giữ chức Tuần phủ Hưng Hóa. Ông kiên quyết tổ chức chống trả. Thành Hưng Hóa cuối cùng thất thủ, nhưng ông không chấp nhận việc chấm dứt chiến đấu. Ông rút về vùng Cẩm Khê, tập hợp lực lượng và xây dựng căn cứ tiếp tục kháng chiến.
Sau khi Chiếu Cần Vương được ban hành năm 1885, Nguyễn Quang Bích được giao trọng trách tổ chức và chỉ huy lực lượng chống Pháp ở vùng Tây Bắc. Từ căn cứ Tiên Động, nghĩa quân mở rộng hoạt động trên các vùng sông Đà, sông Thao và liên hệ với nhiều lực lượng kháng chiến khác.
Điểm đặc biệt trong hoạt động của Nguyễn Quang Bích là khả năng xây dựng căn cứ và vận động nhân dân. Ông hoạt động trên một địa bàn rộng, có nhiều dân tộc sinh sống. Nhờ uy tín của mình, ông nhận được sự ủng hộ của đồng bào Kinh, Thái, Mường, Mông, Dao. Nhân dân đóng góp lương thực, giúp nghĩa quân duy trì hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn.
Quân Pháp nhiều lần tổ chức tiến công các căn cứ. Cuối năm 1886 và đầu năm 1887, chúng mở cuộc càn quét lớn vào căn cứ Đại Lịch. Nghĩa quân phải liên tục chuyển địa bàn để tránh bị tiêu diệt. Nguyễn Quang Bích lần lượt xây dựng các căn cứ mới, trong đó có Nghĩa Lộ và sau đó là vùng Yên Lập.
Không chỉ chiến đấu, Nguyễn Quang Bích còn tìm cách liên hệ với các lực lượng yêu nước ở những địa phương khác. Ông nhiều lần tìm kiếm sự phối hợp và viện trợ, đồng thời duy trì liên lạc với các thủ lĩnh Cần Vương.
Thực dân Pháp nhiều lần tìm cách mua chuộc nhưng không thể làm ông từ bỏ con đường kháng chiến. Những năm cuối đời, lực lượng nghĩa quân ngày càng khó khăn, căn cứ bị thu hẹp, lương thực và vũ khí thiếu thốn. Ông vẫn tiếp tục tổ chức lực lượng và chuẩn bị cho những hoạt động mới.
Nguyễn Quang Bích mất năm 1890 tại vùng căn cứ. Ông để lại không chỉ dấu ấn của một thủ lĩnh kháng chiến mà còn nhiều tác phẩm thơ văn thể hiện tinh thần yêu nước và tâm trạng của một người sống giữa thời đất nước biến động.
Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Quang Bích, điều nổi bật không chỉ là những trận đánh mà còn là khả năng tập hợp nhân dân, xây dựng căn cứ và duy trì phong trào trong điều kiện vô cùng gian khổ.
Thông điệp: Trong hoàn cảnh khó khăn, giữ được niềm tin và khả năng tập hợp sức mạnh cộng đồng cũng là một hình thức chiến đấu. Lòng yêu nước không chỉ thể hiện trên chiến trường mà còn trong trách nhiệm với nhân dân.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – “Nguyễn Quang Bích – Nhà quân sự tài hoa, nhà văn tiên phong về Tây Bắc”; Báo Quân đội nhân dân – “Thủ lĩnh nghĩa quân vùng Tây Bắc”.
