GIỮ SỰ SỐNG BẰNG ĐÔI TAY, GIỮ ĐỒNG ĐỘI BẰNG KHÍ TIẾT
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, phía sau những trận đánh ác liệt trên chiến trường miền Nam là biết bao con người ngày đêm âm thầm giành giật sự sống cho đồng đội. Họ là những cán bộ quân y, dân y, những y sĩ, y tá không trực tiếp cầm súng nhưng vẫn sống giữa bom đạn, luôn phải đối mặt với hiểm nguy để cứu chữa thương binh và chăm sóc đồng bào. Với họ, bệnh xá không chỉ là nơi chữa trị mà còn có thể là một căn hầm bí mật, một điểm trú quân phải liên tục di chuyển, một nơi mà chỉ cần bị phát hiện cũng có thể kéo theo hiểm nguy cho hàng chục, hàng trăm con người. Trong hoàn cảnh ấy, người thầy thuốc không chỉ cần chuyên môn mà còn cần lòng dũng cảm, sự bình tĩnh và một ý chí đủ mạnh để bảo vệ những người đang đặt niềm tin vào mình. Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến là hai người phụ nữ đã sống trọn vẹn với trách nhiệm ấy.
Lê Thị Lệ Chi sinh năm 1941 tại Chợ Gạo, Tiền Giang. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt, chị đảm nhiệm cương vị Phó Ban Dân y, kiêm Trưởng Bệnh xá Dân y huyện Chợ Gạo. Cùng hoạt động trong hệ thống dân y cách mạng, Lê Thị Ngọc Tiến cũng ngày ngày gắn bó với công việc chăm sóc, cứu chữa thương bệnh binh và đồng bào. Tuổi trẻ của hai chị không gắn với những giảng đường y khoa đủ đầy, những bệnh viện khang trang hay những ca trực bình yên. Công việc của họ diễn ra trong điều kiện thiếu thốn và hiểm nguy, nơi thuốc men, dụng cụ y tế đều hạn chế, còn bom đạn và những cuộc càn quét có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Mỗi thương binh được đưa về là một cuộc chạy đua với thời gian; mỗi lần bệnh xá chuyển địa điểm là một lần những người làm công tác dân y phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện. Nhưng phía trước họ luôn là những người đang cần được cứu chữa, vì vậy đôi tay của những nữ cán bộ y tế vẫn không ngừng làm việc.
Trong chiến tranh, người thầy thuốc đứng ở phía sau trận tuyến nhưng chưa bao giờ đứng ngoài cuộc chiến. Một người lính bị thương được cứu sống có thể trở lại đơn vị, một cán bộ được chữa trị kịp thời có thể tiếp tục nhiệm vụ, một thương binh được che giấu an toàn có thể tránh khỏi sự truy lùng của kẻ thù. Vì thế, bệnh xá dân y trở thành một phần quan trọng của cơ sở cách mạng. Những người như Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến vừa phải làm tốt nhiệm vụ chuyên môn, vừa phải giữ bí mật về nơi chữa trị, nơi trú ẩn của thương binh và những cơ sở mà họ biết. Đằng sau một chiếc băng cứu thương, một viên thuốc hay một ca phẫu thuật đơn sơ là cả một mạng lưới những con người đang cùng nhau tồn tại giữa lằn ranh sống – chết của chiến tranh.
Ngày 16 tháng 4 năm 1972, trong một trận càn quét của địch, Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến bị phát hiện và bắt giữ. Từ giây phút ấy, hai người nữ cán bộ y tế phải đối mặt với một thử thách khắc nghiệt hơn tất cả những gì họ từng trải qua. Kẻ thù hiểu rằng những người làm công tác dân y có thể nắm giữ những thông tin quan trọng về nơi trú ẩn của thương binh, các căn hầm bí mật, cơ sở cách mạng và những người đang âm thầm che chở cho cán bộ. Nếu khai thác được thông tin từ hai chị, chúng có thể lần ra những mắt xích quan trọng của lực lượng cách mạng. Vì vậy, chúng tìm mọi cách buộc hai chị phải khai báo, từ đòn roi, dìm nước đến những hình thức tra tấn tàn bạo nhằm bẻ gãy ý chí.
Nhưng chúng đã không thể khuất phục được hai người phụ nữ ấy.
Trước những câu hỏi truy bức, Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến vẫn giữ im lặng. Đó là sự im lặng có sức nặng hơn bất kỳ lời nói nào, bởi phía sau nó là mạng sống của những người đồng đội. Hai chị hiểu rằng chỉ một lời khai cũng có thể khiến những thương binh đang ẩn náu bị phát hiện, những cán bộ cách mạng bị bắt, những cơ sở được xây dựng bằng biết bao công sức có thể bị phá tan và những người dân đang nuôi giấu cán bộ có thể bị liên lụy. Vì vậy, hai chị chấp nhận chịu đựng. Không phải vì họ không biết đau, mà bởi họ hiểu có những điều dù phải trả giá bằng mạng sống cũng không được phép nói ra.
Có lẽ trong những giờ phút ấy, hình ảnh những thương binh từng được mình chăm sóc đã trở thành một nguồn sức mạnh. Hai chị từng dùng đôi tay để lau vết thương, băng bó, cứu chữa và giữ lại sự sống cho những người lính. Giờ đây, khi không còn thuốc men, không còn dụng cụ y tế và không còn căn bệnh nào để chữa trị, hai chị lại phải bảo vệ họ bằng một cách khác: giữ kín nơi họ đang ẩn náu. Nếu người thầy thuốc có một lời thề là cứu người, thì với người cán bộ cách mạng, phía sau lời thề ấy còn có trách nhiệm bảo vệ đồng đội và giữ gìn bí mật của tổ chức. Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến đã thực hiện cả hai lời thề ấy bằng chính cuộc đời mình.
Đó là điều khiến câu chuyện về hai chị trở nên đặc biệt. Hai người phụ nữ không cầm súng vẫn đứng ở tuyến đầu. Họ không trực tiếp đối đầu với kẻ thù bằng hỏa lực, nhưng lại đối mặt với kẻ thù bằng ý chí. Họ từng cứu người bằng đôi tay, và khi bị bắt, họ bảo vệ những người ấy bằng khí tiết. Nếu ngoài chiến trường, người lính dùng súng để giữ từng tấc đất, thì trong phòng giam và giữa những cuộc tra tấn, hai chị dùng sự im lặng để giữ từng bí mật. Đó cũng là một cuộc chiến – cuộc chiến không có tiếng súng nhưng đòi hỏi một lòng dũng cảm không kém bất kỳ trận đánh nào.
Lê Thị Lệ Chi đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Chị ra đi ở tuổi 31, khi cuộc đời lẽ ra vẫn còn rất dài, khi những dự định riêng của một người phụ nữ trẻ vẫn còn ở phía trước. Chị không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, không được sống trong những năm tháng hòa bình mà mình đã góp phần đánh đổi tuổi trẻ để giành lấy. Lê Thị Ngọc Tiến cũng mang những năm tháng đẹp nhất của đời mình gửi lại cho cuộc chiến. Những mất mát ấy không thể đo đếm bằng những con số, bởi phía sau mỗi người hy sinh là một cuộc đời riêng, một gia đình, những tình cảm và những ước mơ chưa kịp hoàn thành.
Nhà nước đã truy tặng Lê Thị Lệ Chi danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận ấy là niềm tự hào đối với quê hương Chợ Gạo và cũng là sự tri ân đối với những người phụ nữ đã âm thầm góp sức trong cuộc kháng chiến. Nhưng bên cạnh những danh hiệu, điều còn lại lâu bền hơn chính là câu chuyện về hai con người đã lựa chọn cách sống đặt trách nhiệm với đồng đội và Tổ quốc lên trên sự an toàn của bản thân.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những vùng đất từng hứng chịu bom đạn đã trở lại màu xanh của cuộc sống. Những căn hầm bí mật năm xưa không còn là nơi trú ẩn của thương binh. Những bệnh xá dân y trong rừng đã trở thành ký ức. Thế hệ trẻ hôm nay được lớn lên trong hòa bình, được đến trường, được chữa bệnh trong những cơ sở y tế đầy đủ và được tự do theo đuổi những ước mơ của riêng mình. Nhưng để có được cuộc sống ấy, đã có những người không bao giờ được nhìn thấy ngày mai. Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến là hai trong số những người phụ nữ đã gửi lại tuổi trẻ của mình cho đất nước.
“Câu chuyện thời hoa lửa” vì thế không chỉ là câu chuyện về những trận đánh lớn hay những người lính cầm súng. Đó còn là câu chuyện về những con người âm thầm đứng phía sau, nhưng khi Tổ quốc cần, họ sẵn sàng bước lên tuyến đầu. Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến đã cho chúng ta thấy vẻ đẹp rất đặc biệt của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh: dịu dàng, nhân hậu khi chăm sóc thương binh nhưng kiên cường, bất khuất trước kẻ thù; dùng đôi bàn tay để giữ sự sống và dùng khí tiết để bảo vệ đồng đội.
Hôm nay, khi nhắc đến hai chị, chúng ta không chỉ nhắc bằng niềm tự hào mà còn bằng lòng biết ơn. Bởi có những người đã đi qua chiến tranh và để lại cho chúng ta hòa bình; có những người đã dùng đôi tay để cứu người; và có những người, trong những giờ phút cuối cùng, đã chấp nhận hy sinh để những người khác được sống. Lê Thị Lệ Chi và Lê Thị Ngọc Tiến chính là hai người phụ nữ như thế. Hai cái tên, hai cuộc đời, nhưng cùng chung một phẩm chất: khi đứng trước lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân và sự sống của đồng đội, họ đã không ngần ngại chọn phần hy sinh về mình.
Đó là khí tiết của người chiến sĩ. Đó là lòng nhân ái của người thầy thuốc. Và đó cũng là một phần vẻ đẹp bất tử của những con người đã sống qua thời hoa lửa.
