GIỮ TRỌN LÝ TƯỞNG TRONG ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN

          “Có người làm nên lịch sử, có người đã trở thành quá khứ chiến tranh. Tao không nghĩ là tao còn sống đến ngày nay”

Đó không phải lời kể công, mà là sự thật của một người đã nhiều lần bước qua ranh giới sống – chết, coi việc còn sống chỉ là may mắn để kể lại câu chuyện của những người đã nằm xuống - ông Mạnh Xuân Nhị, cựu chiến binh kháng chiến chống Mỹ – Ngụy, hiện là Chủ tịch Hội tù chính trị yêu nước phường Xuân Đài. Bức ảnh dưới đây ghi lại một khoảnh khắc tưởng chừng rất đỗi bình dị giữa ông và các bạn đoàn viên thanh niên 12A1. Nhưng phía sau dáng ngồi trầm lặng ấy là cả một cuộc đời đã đi qua tuổi thơ dữ dội, chiến trường khốc liệt và những năm tháng tù đày mà không phải ai cũng có thể hình dung.

Ngay từ đầu, gia đình ông đã sinh sống ở Đồng Xuân, trong vùng có cơ sở cách mạng, các chiến sĩ tập kết lại ở nhà ông. Khi ông mới 8–9 tuổi, gia đình bị giặc phát hiện hoạt động bí mật với cách mạng. Toàn bộ tài sản bị tịch thu, cuộc sống tan tác. Địch thả ông và người mẹ già, nhưng bắt đi anh chị của ông. Cảnh chia lìa năm ấy trở thành vết hằn không thể phai trong ký ức của một đứa trẻ còn chưa kịp lớn.

Sau đó, khi được thả, mẹ ông gửi ông vào Tuy Hòa tiếp tục đi học, mong con tạm rời xa vòng xoáy hiểm nguy. Ông học được hai năm thì biến cố lại ập đến: người anh của ông – trước đó từng bị địch bắt rồi thả về – tiếp tục bị bắt lại và người chị dâu bị bắt theo chiêu hồi địch. Trước nỗi đau ấy, ông hiểu rằng mình không thể đứng ngoài. Ông buộc phải quay về, tiếp tục hoạt động cho cách mạng, từ bỏ con đường học hành còn dang dở.

Từ khi còn rất nhỏ, ông đã làm nhiệm vụ đưa thư liên lạc cho các chiến sĩ. Trưởng thành trong bom đạn, ông chính thức nhập ngũ và gắn bó với quân đội suốt 23 năm, tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ. Nhờ được học bổ túc lên y tá cứu thương, ông vừa là người cầm súng, vừa là người giành giật sự sống cho đồng đội giữa chiến trường, băng bó, cứu chữa trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Khi đơn vị ở Hòa Lợi có y tá bị bệnh, ông Nhị được cử sang tăng cường. Chính tại Hòa Lợi, trong một trận tập kích trên sông, ông và đồng đội đã đánh hạ được một trong hai chiếc thuyền của địch, buộc chiếc còn lại phải tháo chạy. Sau trận đánh, đơn vị thu được nhiều lợi phẩm, góp phần bổ sung vũ khí, trang bị cho lực lượng ta.

Chiến tranh buộc người lính phải đưa ra những quyết định sinh tử. Ông từng kể, có lần ông cầm khẩu AK, nã súng bắn hạ một tên tài xế lái xe của địch để bảo vệ đồng đội và hoàn thành nhiệm vụ. Đó không phải là niềm vui, mà là sự khốc liệt của chiến tranh – nơi không có chỗ cho sự do dự.

Trong một lần làm nhiệm vụ khác, thuyền của đơn vị bị chìm. Ông may mắn thoát chết, đã cố gắng cứu một đồng đội giữa dòng nước dữ, nhưng không thành, đồng đội của ông đã nằm mãi mãi dưới dòng nước lạnh . Không lâu sau, ông bị địch bắt và bị giam cầm suốt 5 năm tại nhà tù Phú Quốc – nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Thời điểm ấy, số tù binh bị giam giữ lên đến khoảng 40.000 người. Trong đó, khoảng 10.000 người buộc phải đi chiêu hồi, còn hơn 30.000 người vẫn kiên quyết theo Đảng, chấp nhận mọi đòn tra tấn để giữ trọn niềm tin.

Nhưng ông Nhị từng nói, cũng phải thông cảm cho anh em, bởi những gì tù binh phải chịu đựng đã vượt quá sức chịu đựng của con người. Có những ngày, mỗi người chỉ được ăn một nắm cơm nhỏ. Khi ra nhận cơm, mỗi tù binh phải chịu đánh đủ 20 hèo. Có người chết ngay tại chỗ vì đòn roi, chưa kịp ăn đến miếng cơm cuối cùng. Sau chín tháng bị giam cầm, nhiều tù binh thân tàn ma dại, gầy đến mức không còn cảm giác đói cũng chẳng còn thấy no, chỉ còn tồn tại như những cái bóng giữa hàng rào kẽm gai.

Trong những căn phòng giam chật hẹp, hàng trăm người bị nhốt chung, không đủ chỗ nằm, không đủ không khí để thở. Mỗi ngày, địch tra hỏi:

“Theo các ngươi, cuộc chiến này là quốc gia thắng hay Đảng Cộng sản thắng?”

Rồi chúng quát lớn: “Ai theo Đảng Cộng sản thì bước ra nằm xuống!”

Và đã có những chiến sĩ bước ra, không do dự, không sợ hãi. Họ nằm xuống trong tư thế của niềm tin, để rồi bị đánh đến chết ngay trước mắt những người còn lại. Ai chịu theo chiêu dụ của địch thì được hứa hẹn thả về; ai không theo thì bị đưa sang trại khác, tiếp tục chịu tra tấn khốc liệt hơn.

Chính tại nơi ấy, ông Mạnh Xuân Nhị bị đục mất hai chiếc răng, và tận mắt chứng kiến vô số đồng đội vĩnh viễn không trở về. Nhưng ông hiểu rằng, mỗi người chọn cách tồn tại khác nhau: có người giữ được lý tưởng đến cùng, có người gục ngã vì thân xác không còn chịu nổi — và không ai trong số họ là kẻ đáng bị kết tội, bởi tất cả đều là nạn nhân của một chế độ giam cầm tàn bạo.

Không chỉ riêng ông, mà hầu hết các thành viên trong gia đình ông đều âm thầm hoạt động cho Đảng Cộng sản, chấp nhận mất mát để giữ trọn lý tưởng.

Ngày hôm nay, trong vai trò Chủ tịch Hội tù chính trị, ông Mạnh Xuân Nhị vẫn tiếp tục gìn giữ ký ức lịch sử. Sự hiện diện của ông trong bức ảnh không chỉ là hình ảnh của một cựu chiến binh, mà là một chứng nhân sống – đại diện cho những con người đã trở thành quá khứ để đất nước có được hiện tại bình yên hôm nay.

Tác giả: Tập thể 12A1, trường THCS và THPT Nguyễn Khuyến.