GIỮ TỪNG TẤC ĐẤT QUÊ HƯƠNG

GIỮ TỪNG TẤC ĐẤT QUÊ HƯƠNG

Tôi đã đi qua những năm tháng mà mỗi bước chân đều in dấu trên đất quê hương, nhưng đến tận bây giờ, khi mái tóc đã bạc, tôi vẫn không thể quên được những ngày tháng ấy. Có những ký ức tưởng như đã ngủ yên dưới lớp bụi thời gian, vậy mà chỉ cần một cơn gió thổi qua cánh đồng, một tiếng chim gọi bầy hay mùi đất sau cơn mưa, tất cả lại trở về nguyên vẹn.

Ngày ấy, tôi còn rất trẻ.

Tôi tên Dũng. Quê tôi là một vùng quê nhỏ, có những cánh đồng trải dài đến tận chân trời, những con đường đất quanh co qua xóm làng và dòng sông hiền hòa chảy qua những bãi ngô xanh. Tuổi thơ tôi lớn lên trong tiếng mẹ gọi về ăn cơm, trong những buổi chiều chăn trâu ngoài đồng và những đêm mùa hè nằm nghe tiếng côn trùng rả rích bên hiên nhà.

Tôi từng nghĩ cuộc đời mình sẽ bình dị như thế. Lớn lên, lấy vợ, làm ruộng, chăm sóc cha mẹ rồi sống những ngày tháng yên bình trên mảnh đất mình sinh ra.

Nhưng chiến tranh đã đến.

Năm ấy, tiếng gọi lên đường vang lên khắp làng. Những thanh niên đang tuổi đôi mươi lần lượt khoác ba lô, tạm biệt gia đình để đi về phía trước. Con đường làng vốn quen thuộc bỗng trở thành nơi tiễn đưa những người con của quê hương.

Ngày tôi lên đường, mẹ không khóc trước mặt tôi. Bà chỉ lặng lẽ gói vào ba lô một chiếc khăn tay cũ và mấy củ khoai luộc.

Mẹ dặn:

– Đi đâu thì đi, nhớ giữ lấy mình. Nếu có thể trở về, hãy trở về với mẹ.

Tôi ôm mẹ thật lâu.

Tôi muốn nói rất nhiều điều, nhưng cuối cùng chỉ nói được:

– Con sẽ trở về.

Đó là lời hứa mà tôi đã mang theo suốt những năm tháng chiến tranh.

Trên đường hành quân, chúng tôi đi qua biết bao làng quê. Có nơi vừa hôm trước còn là một xóm nhỏ yên bình, hôm sau đã chìm trong khói bụi. Có những cánh đồng chúng tôi từng đi qua, những mái nhà chúng tôi từng ghé lại xin bát nước, tất cả đều trở thành những hình ảnh không thể nào quên.

Tôi gặp Nam trong những ngày đầu của cuộc chiến.

Nam bằng tuổi tôi, quê ở một miền quê khác. Cậu ấy ít nói nhưng lúc nào cũng lạc quan. Trong ba lô của Nam luôn có một cuốn sổ nhỏ. Mỗi khi có thời gian nghỉ, Nam lại lấy ra viết.

Một lần tôi hỏi:

– Cậu viết gì đấy?

Nam cười:

– Viết những điều muốn nhớ.

– Chiến tranh mà cũng có gì để nhớ sao?

Nam nhìn về phía cánh đồng trước mặt rồi nói:

– Có chứ. Sau này nếu chúng ta còn sống, chúng ta sẽ cần nhớ mình đã từng đi qua những nơi này như thế nào.

Tôi không biết rằng câu nói ấy sẽ theo tôi suốt cả cuộc đời.

Những ngày ở chiến trường, chúng tôi hiểu thế nào là giá trị của một tấc đất.

Đó không chỉ là đất.

Đó là con đường làng nơi mẹ từng dắt tay ta đi học. Là bờ ruộng nơi cha còng lưng cấy lúa. Là cây đa đầu làng nơi lũ trẻ thường chơi đùa. Là dòng sông quê nơi những người phụ nữ giặt áo mỗi buổi chiều.

Mỗi tấc đất đều chứa đựng một phần ký ức của con người.

Vì thế, chúng tôi chiến đấu không phải chỉ cho một mảnh đất vô tri. Chúng tôi chiến đấu để giữ lại những điều thân thuộc nhất của cuộc đời.

Có một trận đánh mà tôi không bao giờ quên.

Hôm ấy, trời mưa rất lớn. Con đường dẫn vào vị trí đóng quân lầy lội. Quần áo chúng tôi ướt sũng. Đất bám đầy trên đôi dép. Cả đơn vị im lặng chờ lệnh.

Nam ngồi bên cạnh tôi.

Cậu ấy lấy trong túi ra cuốn sổ đã cũ, nhưng lần này không viết. Nam chỉ nhìn nó một lúc rồi cất đi.

Tôi hỏi:

– Sao không viết?

Nam đáp:

– Để sau.

Tôi bật cười:

– Cậu lúc nào cũng bảo để sau.

Nam cũng cười.

Chúng tôi đâu biết rằng “sau” của ngày hôm ấy sẽ trở thành một điều xa xỉ.

Trận chiến diễn ra dữ dội.

Giữa những âm thanh hỗn loạn của chiến trường, tôi chỉ nhớ mình đã bám chặt lấy mặt đất. Bùn đất dính đầy trên tay, trên áo, trên khuôn mặt. Tôi nghe tiếng đồng đội gọi nhau, nghe tiếng bước chân chạy qua những vũng nước, nghe tiếng động cơ vọng lại từ xa.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi chỉ nghĩ một điều:

Phải giữ được vị trí này.

Không phải vì chúng tôi không sợ.

Chúng tôi sợ chứ.

Không ai bước vào chiến trường mà không biết sợ. Chúng tôi cũng chỉ là những người trẻ tuổi, có gia đình, có quê hương, có những ước mơ còn dang dở.

Nhưng phía sau chúng tôi là đồng đội.

Xa hơn nữa là những làng quê.

Là mẹ.

Là cha.

Là những người đang chờ ngày hòa bình.

Và thế là chúng tôi đứng lên.

Đất dưới chân tôi hôm ấy mềm nhão vì mưa. Mỗi bước đi đều khó khăn. Nhưng tôi vẫn nhớ lời Nam từng nói: “Sau này nếu chúng ta còn sống, chúng ta sẽ cần nhớ mình đã từng đi qua những nơi này như thế nào.”

Tôi tự nhủ, nếu có thể trở về, tôi nhất định sẽ kể lại.

Kể rằng đã có một thế hệ trẻ như chúng tôi từng đi qua những năm tháng ấy.

Kể rằng chúng tôi đã từng nắm tay nhau giữa những ngày gian khó.

Kể rằng có những người đã nằm lại, để những người còn sống có thể bước tiếp.

Sau trận đánh, chúng tôi tìm nhau.

Có người bị thương.

Có người kiệt sức.

Có người không bao giờ trở lại.

Tôi chạy khắp nơi tìm Nam.

Tôi gọi:

– Nam! Nam ơi!

Không có tiếng trả lời.

Tôi chạy thêm một đoạn nữa.

Cuối cùng, tôi nhìn thấy Nam.

Cậu ấy nằm bên một gốc cây, trên tay vẫn nắm chặt cuốn sổ nhỏ.

Tôi quỳ xuống bên cạnh bạn.

Tôi không biết phải nói gì.

Tôi chỉ nhớ mình đã cầm lấy bàn tay Nam và gọi tên cậu ấy rất nhiều lần.

Nhưng Nam không trả lời.

Cuốn sổ trong tay Nam đã ướt. Tôi cẩn thận nhặt lên.

Trang cuối cùng chỉ có vài dòng chữ chưa viết hết.

Tôi không thể đọc rõ tất cả, nhưng có một câu vẫn còn nguyên:

“Mong một ngày được trở về nhìn thấy quê hương trong bình yên.”

Tôi ngồi rất lâu bên cạnh Nam.

Lần đầu tiên trong đời, tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ lấy đi tuổi trẻ. Nó còn lấy đi những lời hẹn chưa kịp thực hiện, những bữa cơm chưa kịp ăn cùng gia đình, những con đường chưa kịp trở về và những giấc mơ chưa kịp gọi thành tên.

Tôi đã giữ cuốn sổ ấy bên mình.

Từ ngày đó, tôi không còn nghĩ “giữ đất” là một điều gì quá lớn lao.

Tôi hiểu rằng mỗi người lính đứng trên chiến trường đều đang đứng giữa quê hương của chính mình.

Chúng tôi giữ đất để giữ làng.

Giữ làng để giữ nhà.

Giữ nhà để giữ những người mẹ, người cha, những đứa trẻ và những người thân đang chờ đợi.

Và trên tất cả, chúng tôi giữ lấy niềm tin rằng một ngày nào đó, tiếng súng sẽ im.

Những năm tháng sau đó tiếp tục trôi qua.

Tôi đi qua nhiều vùng đất, nhiều trận đánh, gặp nhiều người lính. Có người trở về cùng tôi. Có người gửi lại tuổi trẻ nơi chiến trường.

Mỗi lần bước qua một cánh đồng, tôi lại nhớ đến Nam.

Mỗi lần nhìn thấy một người mẹ đứng trước cổng nhà chờ con, tôi lại nhớ đến mẹ mình.

Mỗi lần nghe tiếng trẻ con cười đùa, tôi lại nghĩ đến những người đồng đội đã không có cơ hội nhìn thấy một ngày bình yên.

Rồi ngày hòa bình cũng đến.

Ngày trở về, tôi đứng trước cổng làng mà không nhận ra mình đang khóc.

Cây đa đầu làng vẫn còn đó.

Con đường cũ vẫn còn đó.

Dòng sông vẫn lặng lẽ trôi.

Chỉ có những người đã từng đứng ở nơi này năm xưa thì không còn đủ đầy như trước nữa.

Mẹ tôi đã già.

Bà đứng trước hiên nhà, nhìn tôi rất lâu.

Tôi bước đến gần.

Bà không hỏi tôi đã trải qua những gì.

Bà chỉ đưa tay sờ lên mái tóc tôi rồi nói:

– Con về rồi.

Tôi cúi đầu.

Lời hứa năm nào cuối cùng tôi đã thực hiện.

Nhưng tôi biết mình đã trở về cùng rất nhiều khoảng trống.

Nam không trở về.

Và nhiều người khác cũng không trở về.

Những năm tháng hòa bình sau này giúp tôi hiểu sâu sắc hơn giá trị của hai chữ “bình yên”.

Tôi bắt đầu làm việc, xây dựng gia đình và sống một cuộc đời giản dị. Nhưng tôi chưa bao giờ quên chiến trường.

Mỗi năm, vào những ngày tưởng niệm, tôi lại trở về nơi đồng đội đã nằm xuống.

Tôi đứng trước những hàng bia, đặt một bó hoa rồi im lặng thật lâu.

Tôi thường nói trong lòng:

“Nam ơi, quê hương mình hôm nay bình yên rồi.”

Không biết ở nơi nào đó, những người đã hy sinh có thể nghe thấy không.

Nhưng tôi vẫn muốn nói.

Bởi đó là lời chúng tôi từng hứa với nhau.

Nhiều năm đã trôi qua.

Tóc tôi bạc đi.

Đôi chân không còn nhanh nhẹn như ngày trẻ.

Nhưng mỗi khi có ai hỏi tôi: “Ngày ấy các chú chiến đấu vì điều gì?”, tôi thường im lặng một lúc rồi mới trả lời:

– Vì quê hương.

Họ có thể nghĩ đó là một câu trả lời đơn giản.

Nhưng với tôi, hai chữ ấy chứa cả một đời người.

Quê hương là nơi ta sinh ra.

Là tiếng mẹ gọi mỗi buổi chiều.

Là bữa cơm gia đình.

Là cánh đồng mùa gặt.

Là dòng sông tuổi thơ.

Là mái nhà có ngọn đèn chờ ta trở về.

Và cũng vì thế, khi đất nước cần, những người trẻ như chúng tôi đã lên đường.

Chúng tôi đã giữ từng tấc đất bằng sức trẻ, bằng lòng can đảm và bằng niềm tin vào ngày mai.

Hôm nay, khi đứng trên một con đường quê yên bình, nhìn những đứa trẻ tung tăng đến trường, tôi thường dừng lại rất lâu.

Chúng chẳng biết rằng dưới những bước chân vô tư ấy là biết bao lớp người từng đi qua những năm tháng gian lao.

Chúng chẳng biết rằng con đường hôm nay bình yên đến thế đã từng được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Và tôi cũng không muốn chúng phải biết chiến tranh bằng những đau thương.

Tôi chỉ mong các em hiểu một điều:

Hòa bình không tự nhiên mà có.

Đằng sau một buổi sáng bình yên là biết bao người đã từng thức trắng.

Đằng sau những cánh đồng xanh là biết bao người từng bảo vệ từng tấc đất.

Đằng sau nụ cười của thế hệ hôm nay là những thế hệ đã gửi lại tuổi xuân cho đất nước.

Tôi già rồi.

Nhưng tôi vẫn muốn kể câu chuyện này.

Không phải để nhắc lại những mất mát.

Mà để những người đang sống trong hòa bình hiểu rằng quê hương quý giá đến nhường nào.

Nếu một ngày nào đó bạn đi qua một cánh đồng, hãy thử cúi xuống nhặt một nắm đất.

Đó có thể chỉ là đất.

Nhưng với những người từng đi qua chiến tranh như chúng tôi, trong nắm đất ấy có quê nhà, có ký ức, có tình đồng đội và có cả những người đã gửi lại tuổi trẻ của mình.

Tôi vẫn nhớ lời hứa năm nào.

Tôi đã trở về.

Nhưng một phần tuổi trẻ của tôi vẫn nằm lại nơi chiến trường cùng Nam và những người đồng đội.

Vì thế, mỗi khi nhìn lá cờ Tổ quốc tung bay trên bầu trời, tôi lại thấy lòng mình lặng đi.

Tôi biết rằng mình đã may mắn.

May mắn được sống.

May mắn được trở về.

Và may mắn được chứng kiến quê hương đổi thay từng ngày.

Tôi chỉ mong những thế hệ sau sẽ luôn biết trân trọng mảnh đất mình đang đứng.

Bởi có những tấc đất tưởng như rất bình thường, nhưng đã từng được bao người dùng cả tuổi xuân để gìn giữ.

Giữ từng tấc đất quê hương – đó không chỉ là câu chuyện của một thời chiến tranh. Đó còn là lời nhắc nhở của quá khứ gửi đến hôm nay: hãy biết yêu, biết trân trọng và biết gìn giữ quê hương bằng những việc làm tốt đẹp nhất trong cuộc sống của mình.

Và với tôi, đó cũng là lời hứa cuối cùng dành cho những người đồng đội đã không thể trở về:

Chúng tôi đã giữ lấy quê hương.
Còn các thế hệ hôm nay, hãy tiếp tục làm cho quê hương ngày một bình yên, giàu đẹp hơn.