Giữ vững vùng tự do, chống địch tái chiếm (1946-1950)

Ngày 8-2-1946, quân Pháp đánh chiếm Bến Tre. Sau khi thực dân Pháp đánh chiến tỉnh lỵ Bến Tre và quận Tán Kế. Chi bộ Phước Long thành lập Uý ban kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lân thứ 2 do đồng chí Võ Bá Phan làm Chủ tịch. Thanh niên gia nhập lực lượng tự vệ chiến đấu quân chuẩn bị mọi mặt bước vào cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm. Theo sự chỉ đạo của Quận uy Tán Kế, chị bộ, chính quyền Mặt trận xã Phước Long thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến của Đảng, vận động hướng dẫn nhân dân tản cư làm "vườn không nhà trống", tổ chức lực lượng thanh niên, tự vệ chiến đấu quân đắp cản, ngăn đường, xây ụ chiên đấu, bố trí canh giữ các mặt trận quyết tâm đánh Pháp. Giặc Pháp càn quét, đóng đồn bót và lập lại bộ máy chính quyền thực dân, tập hợp những tên tay sai hội tê về Phước Long lập bộ máy chính quyền do ngụy và tổ chức đội do thám, chỉ điểm xuống ấp để tìm đánh pha cơ sở cách mạng, bắt đầu khủng bố, bắt bở cán bộ đảng viên, đánh pha phong trào cách mạng. Tại Phước Long, tên quan 2 Misên đóng lại đồn Bên Tranh, sau đó, đưa ách Bích về làm Trưởng đồn. Tên quan 2 Misên nay cùng với tên Một Dư đã giết 23 người dân vô tội chở đò máy qua Cồn Ôc bắn chết và chôn tập thể, ở Phước Long, chúng chặt đầu 3 người là Từ Hải, Sử Văn Thường, Ba Thân. Địch bắt được đồng chí Hồ Biện không khai thác gì được chúng bỏ vào côi giã gạo đánh đến chết, thương tiếc đồng chí kiên cường, bất khuất nhân dân lấy tên đồng chí đặt tên cho ấp 9 Long Thạnh là ấp Hồ Biện nơi đồng chí Biện lãnh đạo phong trào cách mạng. Sau đó, chúng đóng đồn Rạch Bà Phong (ấp 6 Phước Mỹ) do tên Một Minh lam Trưởng đồn, đồn Giồng Kè, trưởng đồn là tên đội Thổ và đồn rạch Kinh do tên Sơn làm Trưởng đồn. Chi bộ Phước Long phân công đồng chí Hồ Văn Đại, đứng ra thành lập đội vũ trang Phước Long gọi là bộ đội ông Đại ở Phước Long (quận Tán Kế có 6 đơn vị bộ đội địa phương là bộ đội ông Cống (Đồng Văn Cống) ở Tân Hào, Bộ đội ông Tá (Lê Văn Tá) ở Châu Hòa, bộ đội ông Phải (Phan Văn Phải), ông Kích (Phan Văn Kích) ở Thạnh Phú Đông, bộ đội ông Đại (Hồ Văn Đại) ở Phước Long, bộ đội Hùng Cứ ở Hiệp Hưng (nay là xã Hưng Lễ), bộ đội ông Tỷ (Nguyễn Văn Tỷ) ở Châu Bình). Chi bộ Phước Long hoạt động bí mật chỉ đạo nhân dân đấu tranh chống giặc càn quét đốt phá nhà dân, củng cố đội du kích, đồng chí Võ Bá Phan - Chi huy Trưởng đội du kích Phước Long kết hợp với bộ đội ông Đại đánh địch ở vàm Thủ Cửu, lực lượng Phước Long mai phục lúc địch đi càn quét bên cù lao (cồn Ốc - Hưng Phong) về, ta chặn đánh làm địch tiêu hao lực lượng. Trận đánh mở đầu của lực lượng kháng chiến Phước Long thắng lợi đã phát triển mạnh phong trào dân quân kháng chiến ở địa phương. Ngày 25-6-1946, du kích Phước Long tham gia phục kích chặn đánh 01 đại đội quân Pháp từ Thạnh Phú Đông càn quét khu vực Giông Chủ (Tân Hào) diệt 02 trung đội địch, thu nhiều chiến lợi phẩm. Từ thành quả trận này, ta mở ra vùng giải phóng liên hoàn gồm 5 làng Thuận Điền, Phước Long, Long Mỹ, Thạnh Phú Đông và Tân Hào. Nhờ đó, một bộ phận của Tỉnh ủy về đóng tại Phước Long mở lớp huấn luyện đào tạo cán bộ cho các làng trong quận Tán Kế. Tháng 4-1947, Tỉnh uy Bến Trẹ tổ chức hội nghị tại làng Phước Long (vùng tự do của ta ở Phước Long còn rộng) đề bàn biện pháp đẩy mạnh phong trào kháng chiến và các lớp chính trị của Tỉnh ủy được mở ở Phước Long học tập Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiên của Hồ Chủ tịch và Chỉ thị toàn dân kháng chiên của Trung ương Đang, trong đo có tài liệu "Trương kỳ kháng chiến nhất định thăng lợi" của đông chí Trường Chinh phát hành rộng rãi trong vùng giải phóng để cán bộ, đảng viên xây dựng niêm tin, vững vàng lãnh đạo cùng nhân dân đánh Pháp đên thăng lợi. Từ đánh địch ở vàm Thủ Cửu, du kích Phước Long lớn mạnh, tháng 6-1948, liên quân du kích Long Mỹ, Tân Hào, Phước Long, Thạnh Phú Đông đã tấn công diệt đồn Ông Nhiễu thu 20 súng Ngày 10-12-1948, Tỉnh uy đã tổ chức hội nghị quân, dân, chính Đảng quyết định giải thể huyện Tán Kế, các xã huyện Tán Kế được nhập trở lại huyện Châu Thành và huyện Ba Trị như cũ, xã Phước Long trở lại thuộc huyện Châu Thành (theo Sắc lệnh số 148-SL của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 25-3-1948, các quận đổi thành huyện, làng đổi thành xã). Đầu năm 1949, chi bộ Phước Long thành lập xã đội do đồng chí Đặng Văn Kế làm Xã đội Trưởng, lãnh đạo trung đội du kích, tổ chức tổ du kích ấp phối hợp chống càn quét, ruồng bố của giặc Pháp, du kích Phước Long được nhân dân ủng hộ, nuôi dưỡng và bảo vệ. Tại ấp 6 Phước Mỹ, nhân dân đã dùng mưu mẹo diệt những tên lính Pháp đi lẻ tại cầu Sắt, lấy súng trang bị cho du kích Trước sự phát triển của phong trào dân quân kháng chiên, thực dân Pháp đưa quân Pháp và quân ngụy mở cuộc hành quân đánh phá Phước Long, chúng huy động thêm lực lượng binh lính tại 4 đồn ở Phước Long (đồn Bến Tranh, Phước Mỹ, Giồng Kè, Rạch Kinh) giao cho tên đồn trưởng ách Bích (đồn Bến Tranh) làm chỉ huy. Chúng ruồng bố vào các ấp trên địa bàn xã, tàu chiến địch chạy xuôi ngược trên sông Hàm Luông bắn phá vào hai bên bờ Phước Long và cồn Ốc (Hưng Phong). Đi đến đâu là chúng đốt sạch, phá sạch, cướp tài sản, trâu, bò, heo, gà của nhân dân, bọn chúng còn hãm hiếp phụ nữ, gây ra cảnh tang thương, mục đích của giặc là đẩy lực lượng cách mạng, du kích ra khỏi địa bàn, không chỉ ở Phước Long mà các xã cánh Tây của huyện đều gặp khó khăn, đây là thời kỳ khó khăn ác liệt của quân dân ở khu vực Giồng Trôm.