Giữa chiến trường Vị Xuyên khốc liệt, Đại úy Nguyễn Hữu Thanh

LỌ THUỐC SỐT RÉT Ở ĐIỂM CAO 772: DẤU TÍCH CUỐI CÙNG CỦA TIỂU ĐOÀN TRƯỞNG NGUYỄN HỮU THANH

Giữa chiến trường Vị Xuyên khốc liệt, Đại úy Nguyễn Hữu Thanh, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, đã anh dũng hy sinh trong trận đánh ngày 12/7/1984. Hai mươi tám năm sau, từ những ký ức không phai của đồng đội và cuộc tìm kiếm bền bỉ của người vợ, một phần hài cốt cùng những di vật của ông được tìm thấy ở điểm cao 772. Trong số đó có lọ thuốc sốt rét nhỏ bé, gắn với những giờ phút cuối cùng trước trận đánh. Di vật ấy trở thành chứng tích xúc động về sự hy sinh, tình đồng đội và cuộc đoàn tụ muộn màng sau chiến tranh.

Điểm cao 772 và trận đánh ngày 12 tháng 7 năm 1984

Trong lịch sử cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc, mặt trận Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang trước đây, là một trong những chiến trường ác liệt và kéo dài nhất. Những ngọn núi hiểm trở, những vách đá dựng đứng, những trận địa chìm trong khói pháo đã trở thành nơi thử thách ý chí, lòng dũng cảm và sự chịu đựng phi thường của người lính Việt Nam.

Năm 1984, tình hình chiến sự tại khu vực biên giới Vị Xuyên diễn biến đặc biệt căng thẳng. Quân Trung Quốc chiếm giữ một số điểm cao có vị trí quan trọng, uy hiếp tuyến phòng ngự của Việt Nam tại khu vực Thanh Thủy. Để giành lại những vị trí bị chiếm đóng, các đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam được giao nhiệm vụ tổ chức tiến công.

Trong đội hình chiến đấu có Trung đoàn 876 thuộc Sư đoàn 356. Đây cũng là đơn vị của Đại úy Nguyễn Hữu Thanh, người giữ cương vị Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3.

Những ngày trước trận đánh, bộ đội phải hành quân trong điều kiện hết sức gian khổ. Đường núi trơn trượt, mưa kéo dài, sương mù che khuất tầm nhìn. Người lính mang theo vũ khí, đạn dược, lương thực và trang bị cá nhân, lặng lẽ vượt qua những cung đường nguy hiểm để tiếp cận vị trí tập kết.

Theo hồi ức của cựu chiến binh Nguyễn Văn Kim, đơn vị đến khu vực chân điểm cao 772 vào rạng sáng ngày 11/7/1984. Mưa và sương mù dày đặc khiến việc quan sát, di chuyển vô cùng khó khăn. Bộ đội tranh thủ đào công sự cá nhân, che chắn tạm bằng tăng, áo mưa và chuẩn bị cho nhiệm vụ sắp tới.

Rạng sáng ngày 12/7, trận tiến công bắt đầu.

Pháo binh Việt Nam bắn yểm trợ, các đơn vị bộ binh triển khai đánh vào những vị trí đối phương đang chiếm giữ. Tuy nhiên, hệ thống công sự kiên cố, địa hình bất lợi và hỏa lực phản kích mạnh khiến cuộc chiến diễn ra hết sức quyết liệt.

Trên những sườn núi đầy đá, từng đoạn chiến hào, từng lô cốt trở thành nơi giành giật giữa hai bên. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trong khi tìm cách tiến lên.

Đại úy Nguyễn Hữu Thanh là một trong những người chỉ huy trực tiếp trên trận địa hôm ấy.

Người tiểu đoàn trưởng và lọ thuốc mang theo trước giờ xuất kích

Đằng sau chức vụ tiểu đoàn trưởng là một người lính có quê hương, gia đình và những mối quan hệ thân thương như bao người khác.

Nguyễn Hữu Thanh quê ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Khi bước vào trận đánh tại Vị Xuyên, ông đang mang trên vai trách nhiệm chỉ huy Tiểu đoàn 3 trong một nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt nguy hiểm.

Một chi tiết được người thân và đồng đội nhắc lại sau này là trước khi hy sinh, ông đang bị sốt rét.

Đối với người lính chiến đấu trong điều kiện rừng núi, sốt rét là một căn bệnh nguy hiểm, có thể khiến cơ thể suy kiệt, làm giảm sức khỏe giữa lúc phải hành quân và chiến đấu liên tục.

Dù vậy, nhiệm vụ trước mắt không thể trì hoãn.

Trong ký ức của người vợ, bà Lưu Thị Lan, chồng mình mang theo thuốc sốt rét khi đi chiến dịch. Đặc biệt, theo lời kể của cựu chiến binh Chu Xuân Khiêm được Báo Quân đội nhân dân ghi nhận, chính ông Khiêm là người đưa lọ thuốc cho Tiểu đoàn trưởng Thanh vào buổi tối trước trận đánh.

Đó là một chi tiết nhỏ nhưng có sức gợi lớn.

Một người đồng đội trao thuốc cho người chỉ huy đang bị bệnh. Giữa hoàn cảnh chiến tranh, hành động ấy biểu hiện sự quan tâm giản dị của những người cùng chung nhiệm vụ, cùng đối diện hiểm nguy.

Không có căn cứ để xác định đầy đủ cuộc trò chuyện giữa hai người trong đêm ấy. Nhưng việc trao lọ thuốc đã được người trực tiếp liên quan nhớ lại nhiều thập kỷ sau, khi nó bất ngờ xuất hiện trong cuộc tìm kiếm hài cốt người tiểu đoàn trưởng.

Bấy giờ, không ai có thể biết rằng một vật dụng nhỏ bé phục vụ việc chữa bệnh lại trở thành một trong những dấu tích giúp kết nối quá khứ với hiện tại sau gần ba mươi năm.

Mười lăm mét cuối cùng trên chiến hào

Trong trận đánh ngày 12/7/1984, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh trực tiếp chỉ huy bộ đội tiến công.

Theo lời kể của cựu chiến binh Chu Xuân Khiêm, người đảm nhiệm nhiệm vụ thông tin liên lạc với sở chỉ huy, sau khi phân công lực lượng, ông Thanh tiếp tục dẫn đơn vị vận động lên phía trước.

Đơn vị tiến về khu vực công sự của đối phương. Hỏa lực trên trận địa ngày càng dữ dội.

Giữa cuộc chiến đấu, người tiểu đoàn trưởng đã hy sinh.

Theo ký ức của những người đồng đội trực tiếp có mặt, vị trí ông ngã xuống chỉ cách khu vực hầm chỉ huy, chiến hào khoảng 15 mét.

Đó là một khoảng cách rất ngắn trong điều kiện bình thường, nhưng giữa chiến trường đang hứng chịu hỏa lực dữ dội, nó trở thành khoảng cách không thể dễ dàng vượt qua.

Sau khi Tiểu đoàn trưởng Thanh hy sinh, bộ phận thông tin báo cáo tình hình về sở chỉ huy và nhận nhiệm vụ bảo đảm có người tiếp tục chỉ huy đơn vị. Theo lời kể của ông Khiêm, Đại đội trưởng Đại đội 11 đã tiếp nhận nhiệm vụ chỉ huy trong tình huống ấy.

Trận đánh vẫn tiếp diễn.

Do hỏa lực quá ác liệt, đồng đội không thể đưa thi hài Nguyễn Hữu Thanh rời khỏi trận địa.

Ông nằm lại tại điểm cao 772.

Sau trận chiến ngày 12/7/1984, Sư đoàn 356 chịu những tổn thất đặc biệt nặng nề. Nhiều gia đình nhận giấy báo tử nhưng không biết chính xác phần mộ người thân ở đâu. Những người lính sống sót trở về mang theo ký ức về đồng đội, những vị trí chiến đấu và những lời hẹn chưa thể thực hiện.

Với gia đình Nguyễn Hữu Thanh, cuộc chờ đợi bắt đầu từ đó.

Hai mươi tám năm đi tìm người chồng nơi biên giới

Search for martyrs’ remains on Vi Xuyen battlefield accelerated

en.qdnd.vn

Ảnh tư liệu: Cựu chiến binh Nguyễn Văn Kim bên những kỷ vật được tìm thấy trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Nguồn ảnh: Báo Tuyên Quang, tháng 8/2026. Không mặc nhiên coi các hiện vật trong ảnh đều là di vật của Nguyễn Hữu Thanh.

Ở quê nhà Quảng Bình, bà Lưu Thị Lan, vợ liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh, sống với nỗi đau mất chồng và sự day dứt vì chưa tìm được nơi ông nằm lại.

Chiến tranh kết thúc ở nhiều nơi, cuộc sống dần trở lại bình thường, nhưng đối với người phụ nữ ấy, một hành trình khác vẫn chưa có điểm dừng.

Bà nhiều lần lên Hà Giang tìm kiếm. Tuy nhiên, thời gian trôi qua khiến dấu vết chiến trường thay đổi. Những vị trí từng là chiến hào, công sự đã bị cây rừng phủ kín. Bom mìn còn sót lại khiến việc tiếp cận những nơi bộ đội hy sinh vô cùng nguy hiểm.

Hy vọng tìm được chồng không vì thế mà mất đi.

Bước ngoặt đến vào năm 2012, khi bà Lan tìm được cách liên lạc với những người từng chiến đấu cùng chồng. Qua sự kết nối của các cựu chiến binh, bà gặp lại những đồng đội còn ghi nhớ trận đánh và vị trí Tiểu đoàn trưởng Thanh ngã xuống.

Trong số đó có cựu chiến binh Nguyễn Văn Kim và Chu Xuân Khiêm.

Những người lính năm xưa giờ đã lớn tuổi. Nhưng sau gần ba thập kỷ, ký ức về trận đánh tại điểm cao 772 vẫn còn nguyên những dấu mốc quan trọng.

Họ nhớ vị trí chiến hào, hướng tiến công, khu vực hầm chỉ huy và nơi người tiểu đoàn trưởng hy sinh.

Tháng 6/2012, bà Lan cùng gia đình và các cựu chiến binh trở lại điểm cao 772.

Địa hình hiểm trở, hiểm họa bom mìn và sự biến đổi của cảnh quan khiến cuộc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn. Đoàn phải nhờ sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, lực lượng biên phòng và những người thông thuộc địa hình.

Từng bước, họ trở lại nơi từng diễn ra cuộc chiến đấu ác liệt sáng ngày 12/7/1984.

Và rồi, sau nhiều giờ tìm kiếm, một phần hài cốt cùng những vật dụng cá nhân của người tiểu đoàn trưởng được phát hiện.

Hai mươi tám năm chờ đợi đã có câu trả lời.

Lọ thuốc sốt rét từ lòng đất

Những gì được tìm thấy tại vị trí hy sinh của Nguyễn Hữu Thanh không phải là những hiện vật lớn lao.

Đó là phần hài cốt còn lại, những dấu tích quân trang và vật dụng cá nhân đã nằm trong đất đá suốt nhiều năm.

Theo các tư liệu báo chí và lời kể của đồng đội, những di vật được phát hiện có sao mũ sĩ quan, dấu tích áo quân phục, thắt lưng, chiếc khăn dù và một lọ thuốc sốt rét.

Đáng chú ý, cựu chiến binh Chu Xuân Khiêm nhận ra lọ thuốc mà chính ông từng đưa cho người tiểu đoàn trưởng vào buổi tối trước trận đánh.

Chi tiết ấy khiến cuộc tìm kiếm mang một ý nghĩa đặc biệt.

Lọ thuốc từng là vật dụng bình thường của một người lính đang chống chọi với bệnh tật. Hai mươi tám năm sau, nó trở thành dấu nối giữa cuộc gặp gỡ cuối cùng của những người đồng đội và khoảnh khắc tìm lại người đã hy sinh.

Chiếc khăn dù, theo những tư liệu khác, cũng gắn với tình cảm gia đình: đó là món quà người chị gái dành cho Nguyễn Hữu Thanh trước khi ông lên đường.

Mỗi di vật mang trong mình một phần câu chuyện.

Sao mũ sĩ quan gợi nhớ người cán bộ chỉ huy trên trận địa. Chiếc khăn dù nhắc đến quê hương, gia đình. Lọ thuốc sốt rét gợi lại tình trạng sức khỏe và sự quan tâm của đồng đội trong những giờ cuối cùng trước khi bước vào chiến đấu.

Không có căn cứ để khẳng định riêng lọ thuốc đã quyết định việc nhận dạng hài cốt. Việc xác định vị trí và tìm kiếm thành công là kết quả của nhiều nguồn thông tin, đặc biệt là ký ức của những người trực tiếp chứng kiến trận đánh, sự kiên trì của gia đình và sự hỗ trợ của lực lượng địa phương.

Nhưng giữa những chứng tích được tìm thấy, lọ thuốc vẫn là một chi tiết khiến người đọc xúc động sâu sắc.

Bởi nó nhắc chúng ta rằng người lính anh hùng trước hết cũng là một con người bằng xương bằng thịt, biết đau ốm, mệt mỏi, có gia đình chờ đợi và có những đồng đội quan tâm đến mình.

Cuộc trở về sau gần ba thập kỷ

Sau cuộc tìm kiếm năm 2012, phần hài cốt được quy tập của liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh đã được đưa về quê nhà Quảng Bình và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Dốc, huyện Bố Trạch.

Đó là cuộc trở về muộn màng sau 28 năm.

Đối với bà Lưu Thị Lan, hành trình tìm chồng khép lại một phần nỗi day dứt kéo dài qua gần ba thập kỷ. Đối với những cựu chiến binh từng sát cánh cùng Nguyễn Hữu Thanh, việc đưa được người chỉ huy trở về là sự thực hiện một trách nhiệm thiêng liêng với đồng đội.

Nhưng tại Vị Xuyên, vẫn còn những người lính chưa được tìm thấy.

Những cựu chiến binh như Nguyễn Văn Kim, Chu Xuân Khiêm tiếp tục trở lại chiến trường, cung cấp thông tin, hỗ trợ tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ.

Câu chuyện của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh vì thế không chỉ dừng lại ở một cuộc tìm kiếm thành công. Nó còn mở ra những hành trình tiếp theo, khi ký ức của những người sống sót trở thành nguồn thông tin quý giá giúp xác định vị trí những người đã nằm lại.

Ký ức còn mãi trên điểm cao 772

Các cựu chiến binh và du khách viếng Đài hương 468 (Vị Xuyên) - Báo Hà Giang điện tử

baotuyenquang.com.vn

Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên điểm cao 468, nơi tưởng niệm những người đã hy sinh bảo vệ biên giới phía Bắc. Ảnh: Báo Tin tức, Thông tấn xã Việt Nam. Đây là địa điểm tưởng niệm, không phải nơi phát hiện di vật của liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh.

Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua kể từ trận đánh ngày 12/7/1984.

Những sườn núi từng bị bom đạn cày xới đang dần phủ xanh. Đời sống nơi biên giới tiếp tục đổi thay. Nhưng với những người từng chiến đấu tại Vị Xuyên, điểm cao 772 vẫn là một địa danh không thể quên.

Tại đó, Đại úy Nguyễn Hữu Thanh cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trong khi thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Họ để lại những gia đình chịu cảnh chia ly, những người đồng đội mang nỗi nhớ suốt đời và những dấu tích chiến tranh cần được gìn giữ, nghiên cứu, đối chiếu bằng tinh thần trách nhiệm với lịch sử.

Ngày nay, mỗi câu chuyện được phục dựng từ nhân chứng và tư liệu là một cách góp phần lưu giữ ký ức về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.

Trong câu chuyện về Nguyễn Hữu Thanh, không có hình ảnh nào gây xúc động hơn sự tương phản giữa quy mô khốc liệt của chiến trường và vẻ nhỏ bé của lọ thuốc sốt rét.

Một bên là những trận đánh dữ dội, những điểm cao và chiến hào ghi dấu sự hy sinh của hàng nghìn người lính. Một bên là vật dụng cá nhân giản dị, gắn với một con người cụ thể, một người chồng, một người chỉ huy.

Lọ thuốc ấy không chỉ gợi nhớ những ngày cuối cùng của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh. Nó còn nhắc về nghĩa tình đồng đội, về sự thủy chung của người vợ và về nỗ lực không mệt mỏi của những người còn sống trong hành trình đưa liệt sĩ trở về.

Giữa những trang sử về Vị Xuyên, có những chiến công được ghi nhớ bằng ngày tháng, phiên hiệu đơn vị và tên những điểm cao. Cũng có những câu chuyện được lưu giữ từ một chiếc khăn dù, một ngôi sao trên mũ sĩ quan hay một lọ thuốc sốt rét.

Và chính những dấu tích bình dị ấy đã giúp các thế hệ hôm nay cảm nhận sâu sắc hơn cái giá của hòa bình, lòng dũng cảm của người lính và trách nhiệm không được lãng quên những người đã hy sinh vì Tổ quốc.