Giữa hoa và lửa – những điều không nên lãng quên”

Xin đừng vội gọi chiến tranh là thời "hoa lửa". Không phải mất mát nào cũng nên được thi vị hóa. Không phải bi thương nào cũng có thể gọi tên bằng những mỹ từ lung linh. Có những người đã chết trong im lặng, có những người còn sống nhưng chưa đêm nào ngủ yên."Thời của thế hệ chúng tôi không nên dùng mỹ từ thời hoa lửa"- Hải Như. Một câu nói ngỡ nhẹ bỗng như gió như sương nhưng hoá ra lại là một vết cắt mảnh sâu và lâu lành. Đó là thanh âm ngân lên từ những nấm mồ viễn xứ, là tiếng thơ nhuốm máu, là nhịp thở cuối cùng trên những dòng sử viết bằng tuổi đôi mươi đã hoà vào lòng đất mẹ.

Nhưng tại sao không nên dùng từ "thời hoa lửa"? Chẳng phải đó vốn là cách gọi ẩn dụ cho những năm thắng mưa bom bão đạn. Nơi con người đã sống và chết một cách kiêu hãnh bất khuất hay sao? Gọi như vậy không sai nhưng danh xưng ấy không thể được thốt lên một cách dễ dàng hay sáo mòn, không thể trở thành một mỹ từ trôi tuột khỏi đầu môi khi trong nó còn ẩn sâu những tiếng thét không thành lời và những giấc mơ còn dang dở. Đằng sau mỗi chữ "hoa" không phải là sắc màu rực rỡ của thi ca mà là tiếng nấc nghẹn đứt ruột của người mẹ mất con, là tiếng đất vỡ oà của nấm mộ vừa mới lấp xong, là tiếng gọi mẹ ơi vĩnh viễn chẳng có lời đáp. Và phía sau mỗi chữ "lửa" kia chẳng phải là ánh sáng rực rỡ của chiến thắng mà là ánh nhìn cuối cùng chưa kịp khép lại, là đôi mắt tuổi mười tám chưa một lần nhìn thấy hoà bình, là một trái tim chưa kịp yêu, chưa kịp sống trọn lấy một ngày không có tiếng súng.

Lịch sử dân tộc đã từng chứng kiến một Việt Nam gầy guộc và bất khuất. Nhỏ bé về vóc dáng nhưng lại lớn lao trong khí phách. Một đất nước từng gồng mình qua biết bao cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Máu không ngừng chảy nhưng trái tim chẳng một lần khuất phục. Từng lớp người đã lặng lẽ nối nhau ra trận. Từ người nông dân chân lấm tay bùn đến bậc trí sĩ áo vải khăn nâu, từ miền xuôi ồn ào đến miền đảo xa xôi. Chỉ cần Tổ quốc cất lời gọi, họ sẵn sàng sống và cũng sẵn sàng hi sinh bản thân vì đồng bào ruột thịt. Máu đỏ và lý tưởng sống hoà vào nhau "Lửa" và "Hoa" đọng lại, gia cố ở những vần thơ kháng chiến đẹp đẽ đến nhói lòng. Thế nên chiến tranh chưa từng đẹp và cũng sẽ không bao giờ đẹp. Dẫu có được gọi bằng bao nhiêu từ hoa mỹ, được viết lại bằng bao nhiêu vần thơ thì bản chất của nó vẫn là hủy diệt, là chia ly, là máu đổ thịt rơi.

“Nụ cười trên sông Thạch Hãn”

Bức tranh trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, giữa vô số kỷ vật từ chiếc mũ rách nát, những khẩu súng hoen gỉ, những đồ vật đã in lên mình sự khốc liệt của chiến tranh và màu cũ kỹ của thời gian thì lại xuất hiện một bức ảnh hiếm hoi của một cụ ông nở nụ cười tươi đang lái đò, bên cạnh là một nữ du kích ôm súng, phía sau là gần 10 chiến sĩ cũng đang nở nụ cười tươi.

Bức ảnh có tên “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ” được nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp vào năm 1972. Cụ ông lái đò và nữ du kích ôm súng trong bức ảnh chính là cụ Nguyễn Còn và người thiếu nữ trẻ tên là Nguyễn Thị Thu (con dâu cụ Còn).

“Thạch Hãn đò ngang giữa lửa hồng,

Lão nông cười sáng ấm dòng sông.

Một mái chèo đưa bao nghĩa lớn,

Sang bờ Thành Cổ dậy non sông.”

"Năm 2007, tôi nhận được cuộc gọi hỏi rất kỹ về thông tin của bố tôi và vợ tôi. Họ hỏi có phải nhà tôi chèo đò trên sông Thạch Hãn không, tôi nói phải thì họ vui mừng rồi bảo sẽ vào gặp tôi", ông Nguyễn Câu nhớ lại.

Người liên lạc với ông Câu chính là nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính. Đã hàng chục năm ông Tính đi tìm nhân vật trong chính bức ảnh của mình. Gặp lại vợ chồng bà Thu, ông Câu, người nhiếp ảnh gia trao tặng bức ảnh chụp 35 năm trước rồi được ông Câu dẫn đi thăm mộ cụ Nguyễn Con.

"Nhận bức ảnh tôi nghẹn ngào lắm, tôi cảm ơn ông Tính khi ông là người duy nhất chụp và giữ lại bức ảnh của bố tôi. Bố tôi mất đã lâu, nhưng chẳng có một bức ảnh nào, tôi nhớ gương mặt, nụ cười của ông và thật may mắn khi được ông Tính trao tặng bức ảnh quý giá này", ông Câu nghẹn ngào.

Theo ông Câu, sau khi kết thúc 81 ngày đêm lịch sử, bố của ông lại trở về sống những ngày tháng bình thường, tiếp tục chèo đò cào hến trên sông Thạch Hãn cho đến khi qua đời. Hòa bình lập lại, đất nước thống nhất, ông Câu và bà Thu tổ chức lễ cưới rồi có với nhau 4 người con. Hai vợ chồng nay đều đã qua tuổi 70, họ sống hạnh phúc trong mái nhà nhỏ bên sông Thạch Hãn. Đến dịp đặc biệt, ông Câu lại ra thăm mộ người bố anh hùng, bà Thu lại ghé thành cổ thắp hương cho những chiến sĩ trẻ tuổi được bà đưa đò năm ấy. "Các cháu, các con cứ nghe đấy, thấy đấy mà nhớ. Nhờ sự hy sinh của các anh nên mới có hòa bình hôm nay", bà Thu nghẹn ngào.

Chiến tranh là thế, ở đó có cả khúc ca khải hoàn cũng có những nốt trầm còn neo lại trong cuộc sống bao người. Nhưng cũng chính chiến tranh đã tôi luyện bản lĩnh, ý chí kiên cường cho người lính; gieo lên trong cuộc đời họ thật nhiều yêu thương. Để rồi, giữa đời thường, ta lại được chứng kiến thật nhiều câu chuyện xúc động và đầy ân nghĩa.

“Xin đừng gọi tôi là liệt sĩ vô danh

Tên tuổi tôi vẫn còn đó

Chỉ là tôi hoà vào đất mẹ

Xin đừng gọi tôi là liệt sĩ vô danh

Quê tôi vẫn còn đó

Chúng tôi chỉ hoà vào đất trời

Để hôm nay được bình yên”.