GIỮA “KHỦNG BỐ TRẮNG” 1959: KHÍ TIẾT NGƯỜI CỘNG SẢN HOÀNG LÊ KHA TRƯỚC LƯỠI MÁY CHÉM

Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học, Hoàng Lê Kha sớm bộc lộ tư chất thông minh, học giỏi và tinh thần yêu nước. Khi còn là học sinh Trường Bách nghệ Hà Nội, ông đã tham gia các phong trào đấu tranh của học sinh – sinh viên chống thực dân Pháp.

Năm 1936, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng. Từ đó, Hoàng Lê Kha bước vào con đường đấu tranh bí mật, gắn bó với phong trào công nhân và thanh niên tiến bộ.

Sau khi tốt nghiệp, ông công tác tại Sở Đạc điền Hà Nội, nhưng vẫn bí mật tham gia tuyên truyền cách mạng, gây dựng cơ sở và phát triển phong trào yêu nước. Đến năm 1939, trước sự khủng bố gắt gao của thực dân Pháp, ông buộc phải chuyển sang hoạt động bí mật với nhiều bí danh khác nhau, trong đó có Nguyễn Văn Lòng.

Năm 1940, do cơ sở bị lộ, Hoàng Lê Kha chuyển vào Sài Gòn tiếp tục hoạt động trong phong trào học sinh – sinh viên yêu nước, tham gia xây dựng các tổ chức Thanh niên Cứu quốc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia giành chính quyền tại Sài Gòn và trở thành một trong những cán bộ chủ chốt của tỉnh Gia Định trong giai đoạn đầu kháng chiến.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Hoàng Lê Kha đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Tỉnh đội trưởng Gia Định, Trưởng ty Thông tin, Trưởng ty Kinh tế – Canh nông, Bí thư Huyện ủy Châu Thành và Dương Minh Châu. Dù ở bất kỳ cương vị nào, ông luôn được đánh giá là cán bộ mẫn cán, sâu sát cơ sở và kiên định lý tưởng cách mạng.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được phân công giữ chức Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy Tây Ninh, phụ trách nhiều địa bàn trọng yếu. Đây cũng là giai đoạn miền Nam rơi vào thời kỳ khủng bố trắng dưới chính quyền Ngô Đình Diệm, khi phong trào cách mạng bị đàn áp dữ dội bằng nhiều hình thức khốc liệt.

Tháng 3/1959, trong quá trình công tác, Hoàng Lê Kha bị lực lượng đối phương bắt giữ và giam tại khám Chí Hòa. Ngày 2/10/1959, ông bị tòa án quân sự đặc biệt tuyên án tử hình.

Rạng sáng ngày 12/3/1960, tại Tam Hạp (Tây Ninh), Hoàng Lê Kha bị hành quyết khi mới 43 tuổi.

Dù phải đối mặt với hình phạt khắc nghiệt nhất, ông vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, không khuất phục trước cường quyền. Sự hy sinh của ông trở thành biểu tượng cho tinh thần bất khuất của những người chiến sĩ cách mạng trong thời kỳ “khủng bố trắng” ở miền Nam.

Sau này, tên ông được đặt cho nhiều trường học, con đường và cơ sở tại Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh, Thanh Hóa và nhiều địa phương khác. Ngày 23/7/1997, Hoàng Lê Kha được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời ông là một lát cắt tiêu biểu của lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam: kiên định lý tưởng, chấp nhận mọi gian khổ, và giữ trọn khí tiết ngay cả trước máy chém.

Trường Quân (tổng hợp)