GIỮA MỘT QUÂN ĐOÀN VÀ MỘT TIỂU ĐOÀN – NHỮNG QUYẾT ĐỊNH ĐAU ĐỚN CỦA NGƯỜI CHỈ HUY

Nhắc lại trận chiến tại điểm cao 1011, giọng ông Ma Xuân Vạn nhiều lần nghẹn lại. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng những gì xảy ra trong những ngày tháng ấy dường như vẫn còn nguyên trong ký ức. Ông nhớ những người lính đã chiến đấu dưới quyền mình, nhớ những người đã ngã xuống và nhớ cả những quyết định mà một người chỉ huy buộc phải đưa ra giữa một trận chiến quá khốc liệt.

Điều khiến ông day dứt nhất là sự chênh lệch lực lượng quá lớn. Phía bên kia là cả một quân đoàn, trong khi phía ta chỉ có một tiểu đoàn. Những người lính của ông phải đối mặt với một lực lượng đông hơn rất nhiều, trong điều kiện chiến đấu vô cùng khắc nghiệt. Họ đã chiến đấu đến cùng, nhưng sự hy sinh là điều không thể tránh khỏi.

Sau những trận đánh giáp lá cà, lực lượng của ông tổn thất nặng nề. Chỉ còn lại vài chục người sống sót, trong đó có những đồng chí bị thương rất nặng. Những người còn khả năng di chuyển đã dìu, cõng đồng đội vào một hang đá để tránh sự truy kích của địch. Nhưng lực lượng lúc ấy đã quá ít, đường rút lui lại hiểm trở. Nếu cố đưa tất cả cùng đi, có thể không một ai thoát được.

Ông Vạn buộc phải đưa ra một quyết định mà cho đến tận hôm nay ông vẫn không muốn nhớ lại: phải rút lui để bảo toàn những người còn sống.

Những đồng chí bị thương nặng được để lại trong hang đá. Trước khi rời đi, những người còn khả năng chiến đấu trao lại vũ khí cho đồng đội. Trong nước mắt, họ dặn nhau cố gắng chờ đợi: “Các đồng chí cố gắng chờ, chúng tôi sẽ tìm lực lượng cứu viện rồi quay lại.” Đó là lời hứa được nói ra giữa lúc không ai biết mình có thể sống sót để thực hiện hay không.

Rồi 36 người còn lại bắt đầu rút lui. Trước mặt họ là một vách đá hiểm trở. Không còn con đường nào khác, họ phải đu dây men theo vách đá, từng người một bám vào dây, lần từng bước để thoát khỏi vòng vây. Phía sau là những người đồng đội bị thương đang nằm lại trong hang. Phía trước là con đường sống mà chính họ cũng không biết sẽ dẫn đến đâu.

Ông Vạn hiểu rằng đó không phải là sự lựa chọn giữa đúng và sai. Đó là sự lựa chọn giữa những điều đau đớn. Nếu ở lại, có thể tất cả sẽ hy sinh. Nếu rút lui, ông phải chấp nhận để lại những người bị thương. Là người chỉ huy, ông chọn cách giữ lại những người còn có thể đưa ra khỏi vòng vây, với hy vọng sẽ quay lại cứu những người ở phía sau.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho người lính cơ hội thực hiện những lời hứa của mình.

Nhiều năm sau, mỗi khi nhớ lại, ông Vạn vẫn tự trách bản thân. Ông từng nghẹn ngào nói rằng Nhà nước giao nhiệm vụ cho ông, những người lính – những người con của biết bao gia đình – cũng được trao vào tay ông. Vậy mà ông không thể đưa tất cả trở về.

Ông biết mình đã cố gắng hết sức. Ông biết chiến tranh là khắc nghiệt. Ông cũng hiểu rằng nếu khi ấy chỉ một sai sót nhỏ xảy ra với chính mình, có lẽ hôm nay ông cũng không còn ngồi đây để kể lại câu chuyện. Nhưng chính vì ông còn sống, còn những đồng đội thì đã nằm lại, nên nỗi day dứt ấy càng trở nên sâu sắc.

Gần 1.000 người lính đã hy sinh tại điểm cao 1011. Đằng sau con số ấy là gần 1.000 cuộc đời, gần 1.000 gia đình và biết bao người mẹ, người cha, người vợ, người con đã chờ đợi. Với ông Vạn, đó không phải những con số trong một trang sử. Đó là những con người từng đứng trong đội hình của ông, từng gọi ông là đồng chí, từng cùng ông chiến đấu và từng được ông nhận trách nhiệm chỉ huy.

Có những đêm, ký ức về những người đã hy sinh lại ùa về trong giấc mơ. Những gương mặt, những người bị thương nằm lại trong hang đá, những khẩu súng được trao lại trong nước mắt và lời hứa sẽ quay trở lại cứu viện… tất cả vẫn còn đó.

Nhưng nếu nhìn lại trong hoàn cảnh năm ấy, một tiểu đoàn phải đối mặt với cả một quân đoàn, những quyết định mà ông đưa ra không phải là những lựa chọn dễ dàng. Đó là những quyết định sinh tử được đưa ra trong điều kiện khắc nghiệt nhất, khi mỗi phút chần chừ đều có thể khiến thêm nhiều người hy sinh.

Có lẽ chính điều đó làm nên nỗi day dứt suốt đời của người chỉ huy. Ông không tự nhận mình đã làm được tất cả, cũng không phủ nhận những mất mát. Ông chỉ luôn nghĩ rằng nếu mình có thể làm thêm một điều gì đó, có thể cứu thêm một người đồng đội nào đó, thì có lẽ nỗi đau trong lòng sẽ nhẹ đi.

Nhưng chiến tranh đã qua. Những tiếng súng tại điểm cao 1011 đã im từ lâu. Những người lính năm ấy giờ đây người còn, người mất. Ông Vạn vẫn sống, vẫn mang trên vai những quân hàm mà ông từng nói rằng được đánh đổi bằng “bao nhiêu xương máu của đồng đội”.

Và có lẽ, đó chính là điều sâu sắc nhất trong câu chuyện của ông: người lính có thể trở về từ chiến trường, nhưng người chỉ huy thì không bao giờ thực sự rời khỏi những người đã nằm lại.

Bởi phía sau mỗi quyết định của ông năm ấy là sinh mạng của những người lính, là niềm tin của những gia đình đã gửi con em mình vào quân đội. Ông đã chiến đấu, đã cố gắng và đã làm tất cả trong khả năng của mình. Nhưng trước một lực lượng địch là cả một quân đoàn, trong khi phía ta chỉ có một tiểu đoàn, chiến tranh đã buộc ông phải đưa ra những quyết định mà không có lựa chọn nào là không đau đớn.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng nỗi day dứt ấy vẫn còn. Không phải vì ông quên những gì mình đã làm, mà bởi ông chưa bao giờ quên những người đã không thể trở về.