Góc nhìn của sử gia Mỹ về cuộc đấu tranh giành độc lập của Việt Nam

Vào ngày mồng 2 tháng 9 năm 1945, một con người gày gò trong bộ quần áo ka ki giản dị đã nói trước hàng nửa triệu người tại Quảng trường Ba Đình ở Hà Nội, Việt Nam. Tất cả các cửa hàng, cơ quan và trường học đều đóng cửa để chào đón dịp này; cờ đỏ và biểu ngữ với những khẩu hiệu vì độc lập dân tộc treo trên các tòa nhà thành phố. Khi toàn dân lắng nghe nhà lãnh đạo cách mạng Cộng sản mang tên Hồ Chí Minh tuyên bố Việt Nam đã được độc lập, thoát khỏi sự chiếm đóng của Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai và của Pháp đã từng cai trị Việt Nam là một thuộc địa từ thế kỷ 19. Lời tuyên bố đó bắt đầu: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có quyền xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền Được Sống, quyền Tự Do và quyền mưu cầu Hạnh Phúc.”

Những lời đó có ở trong bản Tuyên Ngôn Độc Lập năm 1766 của nước Mỹ và là một trong nhiều những lời tham khảo về nước Mỹ vào ngày đó. Ban nhạc ngày lễ đã trình bày bài Quốc ca của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Một số người Mỹ đó là những thành viên của Cơ quan Phục vụ Chiến lược Mỹ (OSS) đã từng hợp tác với Hồ Chí Minh và các lực lượng của ông trong cuộc chiến chống Nhật đã đứng trên lễ đài cùng với Tướng Võ Nguyên Giáp, người đứng đầu Quân đội của Việt Minh. Trong bài diễn văn tiếp theo tuyên bố của ông Hồ, tướng Giáp đã nói rõ: “Chúng tôi coi nước Mỹ là một người bạn tốt”.

Buổi lễ đó là đỉnh cao của “Cách mạng Tháng Tám” mà Việt Minh đã giành được chính quyền ở hầu hết các tỉnh của Việt Nam, là một phần trong lịch sử lâu dài giành độc lập của Việt Nam. Trong gần một nghìn năm trước đó, lần đầu tiên Việt Nam đã giành được độc lập từ nước Trung Hoa sau nhiều thế kỷ bị cai trị. Bản thân ông Hồ đã dấn thân trọn cuộc đời của mình vào cuộc đấu tranh giành độc lập. Vào đầu những năm 1930, Đảng Cộng Sản Đông Dương do ông sáng lập đã nổi dậy chống Pháp nhưng không thành. Từ năm 1941 đến năm 1945, Việt Minh, một tổ chức liên minh của những nhóm yêu nước do ông Hồ dựng nên và được những người đảng viên của Đảng Cộng Sản Đông Dương lãnh đạo, đã tiến hành cuộc chiến tranh du kích chống lại Nhật Bản là kẻ đã hất cẳng Pháp trong Chiến tranh Thế giới Thứ Hai. Việt Minh cũng đã lập nên một mạng lưới các hiệp hội và tổ chức chính trị ở các thành phố và làng mạc Việt Nam. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là kết quả sự nghiệp của Việt Minh và sự ủng hộ của nhân dân; nó cũng là thành quả của việc chọn đúng thời cơ. Lúc đó Nhật Bản đã thất bại trong Chiến tranh Thế giới Thứ Hai, còn Pháp thì chưa đưa quân đội và người của mình trở lại Việt Nam để tái chiếm thuộc địa đã mất của họ.