Gom phong bì cũ, tiết kiệm từng mảnh giấy công quỹ – Bài ca về chữ "Kiệm"

Bối cảnh thời chiến và sự khan hiếm vật tư

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước và thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, kinh tế nước ta vô cùng kiệt quệ. Đất nước bị bao vây cấm vận, mọi vật tư từ viên thuốc, lít xăng, cho đến từng tờ giấy trắng, cây bút nực đều phải dựa vào sự viện trợ của các nước bạn hoặc chắt chiu từ mồ hôi nước mắt của nhân dân. Thấu hiểu hoàn cảnh ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào "Cần, Kiệm, Liêm, Chính". Và Chủ tịch Tôn Đức Thắng chính là một trong những tấm gương thực hành chữ "Kiệm" một cách triệt để, bền bỉ và cảm động nhất.

Phòng làm việc của Bác Tôn mỗi ngày tiếp nhận hàng chục, hàng trăm công văn, thư từ báo cáo từ các bộ ngành Trung ương, các địa phương và thư tay của đồng bào gửi đến. Khác với cách làm việc của nhiều người thường xé toạc phong bì vứt vào sọt rác, Bác Tôn lại có một "nghi thức" xử lý thư từ vô cùng đặc biệt, mang đậm dấu ấn của một người tỉ mỉ và trân trọng của công.

Nghệ thuật tái sinh những chiếc phong bì cũ

Mỗi khi nhận được thư, Bác không bao giờ dùng tay xé rách mép giấy. Bác cẩn thận lấy một chiếc dao rọc giấy nhỏ, nhẹ nhàng, tỉ mẩn lách vào mép dán, rọc một đường mảnh và trơn tru để mở thư mà không làm rách hỏng hình dáng của chiếc phong bì. Sau khi lấy ruột thư ra đọc và giải quyết xong công việc, Bác gom những chiếc phong bì trống ấy lại thành một tệp, để gọn gàng ở một góc bàn.

Đến những ngày nghỉ hoặc lúc rảnh rỗi hiếm hoi buổi tối, vị Chủ tịch nước lại lặng lẽ lôi tệp phong bì ấy ra. Bác dùng tay khéo léo bóc tách các nếp gấp, lật ngược mặt trong màu trắng tinh ra ngoài, mặt có chữ gửi đến giấu vào trong. Sau đó, Bác dùng hồ dán phết nhẹ dọc theo các mép giấy, miết thật phẳng phiu rồi lấy một cuốn sách dày đè lên trên cho hồ khô, phẳng nếp. Thế là, từ những chiếc phong bì lẽ ra đã nằm trong sọt rác, qua bàn tay gầy guộc của Bác, chúng được "tái sinh" trở thành những chiếc phong bì mới tinh tươm.

Bác dùng chính những chiếc phong bì lộn ngược này để đựng thư từ gửi cho gia đình, gửi thư thăm hỏi bộ đội, hay gửi công văn nội bộ cho các đồng chí lãnh đạo khác. Khi gửi, Bác thường mỉm cười ghi chú thêm ở góc: "Xin trả lại phong bì này cho người khác dùng tiếp".

Không chỉ tiết kiệm phong bì, Bác còn gom nhặt những tờ báo cũ đọc xong, những trang giấy đánh máy bị lỗi một mặt. Bác cẩn thận dùng kéo cắt chúng lại thành những tệp giấy hình vuông vắn, dùng kim chỉ khâu lại thành từng cuốn sổ tay nhỏ để trên bàn. Bác dùng những cuốn sổ "chắp vá" ấy để ghi chép lịch trình, viết nháp các bài phát biểu, hay ghi lại những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nước mắt của người thư ký và triết lý vì dân

Có lần, một đồng chí cán bộ văn phòng bước vào, thấy Bác đang lụi cụi cắt dán giấy lộn, bèn ái ngại thưa: "Thưa Bác, văn phòng Trung ương không thiếu giấy bút đến mức ấy đâu ạ. Bác cứ để chúng cháu xuất kho mang lên cho Bác dùng đồ mới, Bác làm thế này vất vả mà lại mất thời gian nghỉ ngơi của Bác quá".

Bác Tôn ngừng tay, tháo kính, nhìn người cán bộ bằng ánh mắt nghiêm nghị nhưng chan chứa tình người: "Văn phòng không thiếu, nhưng đất nước ta thì thiếu, nhân dân ta thì nghèo. Chú biết không, để mua được một tờ giấy trắng từ nước ngoài về, nhà nước ta phải đổi bằng bao nhiêu giạ lúa do bà con nông dân một nắng hai sương làm ra? Tiết kiệm một tờ giấy lúc này là tiết kiệm được một phần mồ hôi của dân, có thêm một viên đạn để gửi ra tiền tuyến. Bác là Chủ tịch, Bác không làm gương tiết kiệm, thì ai làm?"

Câu trả lời ấy như một nhát búa gõ thức tỉnh tâm can của biết bao người. Việc gom phong bì, cắt giấy lộn của Bác Tôn không phải là sự bần tiện, lắt nhắt, mà nó mang tầm vóc của một nhân cách lớn. Nó chứng minh một điều: Quyền lực tối cao không làm thay đổi bản chất của một người cộng sản, mà ngược lại, quyền lực càng lớn, họ càng thấy mình phải sống có trách nhiệm, chắt chiu và tận tụy hơn với từng đồng xu, cắc bạc của nhân dân.