GS.TS. Bác sĩ Đặng Văn Ngữ: Người trí thức anh hùng và hành trình dâng hiến trọn vẹn cho Y học Việt Nam

Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ (1910 – 1967) là một trong những nhà khoa học Y học kiệt xuất nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX. Với tâm huyết của một trí thức yêu nước, ông đã từ bỏ cuộc sống đầy đủ ở nước ngoài để trở về phụng sự Tổ quốc, để lại những công trình khoa học vô giá và hy sinh anh dũng ngay trên chiến trường.

1. Rời giảng đường quốc tế, dấn thân vào cuộc kháng chiến

GS. Đặng Văn Ngữ sinh ra tại làng An Cựu, TP. Huế. Sau khi tốt nghiệp thủ khoa Bác sĩ Y khoa tại Đại học Y Dược Hà Nội năm 1937, ông trở thành giảng viên và dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học. Năm 1943, ông sang Nhật Bản làm việc và nghiên cứu tại Viện Quân y Tokyo.

Tại Nhật Bản, ông là một trong những nhà nghiên cứu tài năng, đạt nhiều thành tựu được giới y khoa quốc tế ghi nhận. Thế nhưng, nghe theo tiếng gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh và tình yêu quê hương da diết, năm 1949, ông quyết định gạt bỏ sự nghiệp hứa hẹn ở xứ người để trở về vùng căn cứ kháng chiến Việt Bắc, trực tiếp tham gia cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc.

2. Hai phát minh lịch sử cứu sống hàng triệu người

Giữa núi rừng Việt Bắc gian khổ, thiếu thốn mọi bề về trang thiết bị và hóa chất, GS. Đặng Văn Ngữ đã tạo nên những kỳ tích khoa học mang tính lịch sử:

• Chế tạo Penicillin dã chiến (1950): Trong điều kiện dã chiến vô cùng thiếu thốn, ông đã kiên trì nghiên cứu và chiết xuất thành công nước lọc Penicillin (loại kháng sinh cực kỳ quý giá thời bấy giờ). Phát minh này đã giúp chữa trị hiệu quả cho hàng vạn thương bệnh binh ngoài mặt trận, cứu sống vô số chiến sĩ khỏi nguy cơ tử vong do nhiễm trùng vết thương.

• Đặt nền móng cho cuộc chiến tiêu diệt bệnh sốt rét: Sau năm 1954, trên cương vị Viện trưởng Viện Ký sinh trùng và Côn trùng (nay là Viện Sốt rét - Parasitology - Côn trùng Trung ương), ông tập trung nghiên cứu toàn diện về bệnh sốt rét — "kẻ thù thầm lặng" tàn phá sức khỏe quân và dân ta. Ông đã xây dựng bản đồ dịch tễ sốt rét và đề xuất các phương pháp phòng chống, điều trị hiệu quả trên phạm vi toàn quốc.

3. Sự hy sinh anh dũng trên chiến trường và di sản bất tử

Không chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm hay giảng đường, GS. Đặng Văn Ngữ luôn chọn nơi gian khổ nhất để nghiên cứu. Đầu năm 1967, ông trực tiếp dẫn đầu đoàn nghiên cứu vào chiến trường Thừa Thiên - Huế (vùng căn cứ Phong Điền) để thử nghiệm vắc-xin chống sốt rét và nghiên cứu các giải pháp phòng bệnh tại chỗ cho bộ đội.

Ngày 1 tháng 4 năm 1967, một trận bom B-52 ác liệt của không quân Mỹ đã cướp đi sinh mạng của nhà khoa học tài năng ngay trên đất quê hương Thừa Thiên. Sự hy sinh của ông là một tổn thất vô cùng to lớn cho nền y học nước nhà.

4. Tôn vinh và Tri ân

Ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và nền khoa học quốc gia, Đảng và Nhà nước đã trao tặng ông nhiều phần thưởng cao quý:

• Danh hiệu Anh hùng Lao động.

• Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (đợt 1 - năm 1996).

Cuộc đời GS.TS. Bác sĩ Đặng Văn Ngữ là tấm gương sáng ngời về tinh thần trí thức dấn thân, lấy tri thức khoa học để phụng sự nhân dân và Tổ quốc. Tên tuổi và những cống hiến của ông mãi mãi là niềm tự hào của ngành Y tế và lịch sử Việt Nam.