GS, TSKH Nguyễn Văn Nhân: Người đặt nền móng cho ngân hàng xương và phẫu thuật chấn thương chỉnh hình Việt Nam

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Văn Nhân (1924–2013), nguyên Chủ nhiệm Khoa Chấn thương - Chỉnh hình tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, là một trong những cây đại thụ của nền y học quân sự nói riêng và phẫu thuật chỉnh hình nước nhà nói chung. Sau khi cống hiến hết mình cứu chữa thương bệnh binh trong kháng chiến chống Pháp, ông được cử đi đào tạo chuyên sâu hơn 5 năm tại Liên Xô. Trở về nước vào năm 1961, ông bắt tay vào giải quyết bài toán cấp bách về điều trị tổn thương xương cho thương binh trong bối cảnh chiến tranh ác liệt.

Trước tình trạng thiếu hụt nguồn xương tự thân để ghép cho các ca khuyết hổng lớn, GS Nguyễn Văn Nhân đã tiên phong thử nghiệm bảo quản mảnh ghép xương trong hóa chất ở môi trường lạnh sâu âm 25°C. Ý tưởng này đã khai sinh ra "ngân hàng xương" đầu tiên của Việt Nam, hoạt động từ năm 1962 đến năm 1968. Dù điều kiện vật chất lúc bấy giờ vô cùng thô sơ và nguồn điện không ổn định, mô hình này vẫn cung cấp gần 300 mảnh ghép, phẫu thuật thành công cho khoảng 150 bệnh nhân với tỷ lệ đạt tới 90%, đồng thời hỗ trợ nguồn ghép cho Bệnh viện Việt Đức trước khi phải tạm ngưng vì lưới điện chưa đảm bảo.

Không chỉ dừng lại ở ngân hàng xương, ông còn dành tới 90% thời gian nghiên cứu khoa học cho ba lĩnh vực mũi nhọn: điều trị khớp giả, không liền xương và mất đoạn xương cẳng chân bằng phương pháp kết xương nén ép - căng dãn; phẫu thuật tái tạo ngón tay cái ("cái hóa" ngón tay dài); cùng công trình phát triển bộ cố định ngoại vi (cọc ép ren ngược chiều) mang lại giá trị ứng dụng cao cho đến tận ngày nay. Hầu hết các giải pháp, sáng kiến kỹ thuật của ông đều ra đời giữa hoàn cảnh thiếu thốn của thời chiến và giai đoạn hậu chiến.

Theo lời kể của học trò thân cận — Trung tướng, GS, TS Nguyễn Tiến Bình (nguyên Giám đốc Học viện Quân y) — GS Nguyễn Văn Nhân nổi bật với phong cách phẫu thuật nhanh, chuẩn xác, quyết đoán nhưng vô cùng cầu toàn và cẩn trọng. Ông luôn yêu cầu chụp X-quang kiểm tra ngay sau mổ; nếu thấy khớp nối hay lò xo chưa đạt yêu cầu, ông sẵn sàng mổ lại ngay trong đêm dù cả kíp đã kiệt sức. Bên cạnh sự nghiêm cẩn trong phòng mổ, ông còn luôn giữ tấm lòng nhân hậu, gần gũi, hóm hỉnh động viên người bệnh và kiên trì theo dõi kết quả phục hồi của bệnh nhân suốt hàng chục năm, lặn lội về tận vùng sâu vùng xa để tái khám.

Đối với thế hệ đồng nghiệp và học trò, GS Nguyễn Văn Nhân là một người thầy mẫu mực và nghiêm khắc về kỷ luật lẫn y đức. Ông yêu cầu bệnh án phải được trình bày rõ ràng, không được viết tắt, kiên quyết xử lý các trường hợp thiếu trung thực trong nghiên cứu khoa học. Sự tận tụy, tư duy mổ bằng trí tuệ và tinh thần trách nhiệm trọn đời của ông đã trở thành tấm gương sáng, đào tạo nên nhiều thế hệ bác sĩ ngoại khoa xuất sắc cho nền y học Việt Nam.