Gùi gạo cho bộ đội

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Lò Văn Phương, một cựu dân công hỏa tuyến ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, người dân bản không ai nghĩ mình làm việc lớn. Họ chỉ biết bộ đội ngoài mặt trận cần gạo, cần thuốc, cần đạn, và thế là họ gùi gạo cho bộ đội.

Nhưng chính những bước chân lặng lẽ ấy đã góp phần nuôi cả một con đường Trường Sơn.

Năm 1969, Phương mới mười tám tuổi. Bản Na Lạ nằm sát một tuyến vận chuyển bí mật vào phía tây. Mỗi khi có lệnh, thanh niên trong bản tập trung ở sân nhà cộng đồng để nhận gạo.

Đêm ấy trăng non mỏng như sợi chỉ. Đội trưởng chia cho mỗi người một bao gạo khoảng ba mươi ký.

Mẹ Phương buộc lại quai gùi cho con rồi dặn:

– Đi chậm thôi, đừng cố sức quá.

Phương cười:

– Bộ đội còn mang nặng hơn con mà mẹ.

Mẹ không nói gì thêm, chỉ lặng lẽ nhét vào túi con một nắm muối vừng.

Đoàn dân công lên đường khi cả bản đã ngủ. Không ai được nói to, không được đốt đuốc. Họ đi theo hàng một, chỉ nghe tiếng dép cao su sột soạt và tiếng gùi cọ vào lưng áo.

Đường rừng mùa mưa trơn như mỡ. Có đoạn phải bám rễ cây mà leo, có đoạn lội suối nước dâng đến ngang bụng.

Mới đi được hai giờ, vai Phương đã đau rát. Quai gùi cứa vào da, lưng ướt đẫm mồ hôi dù đêm rất lạnh.

Người bạn đi sau hỏi nhỏ:

– Mệt không?

Phương thở dốc:

– Mệt… nhưng chưa được nghỉ.

Gần sáng, đoàn dừng chân bên một hốc đá. Mỗi người chỉ được nghỉ mười phút.

Phương mở túi lấy nắm cơm ngô mẹ chuẩn bị. Đang định ăn thì thấy một anh bộ đội ngồi bên cạnh, mặt tái vì sốt rét.

Không nghĩ nhiều, cậu bẻ đôi nắm cơm đưa cho anh.

Người lính lắc đầu:

– Em còn phải đi tiếp.

Phương cười:

– Chia đôi thì cả hai cùng có sức.

Anh bộ đội nhận lấy, mắt đỏ hoe trong ánh sáng mờ của bình minh.

Đến trưa, trời đổ mưa lớn. Đường biến thành dòng bùn đặc quánh. Gạo phải che bằng tấm ni-lông nhỏ, còn người thì ướt sũng.

Một cô dân công trượt chân ngã xuống dốc, bao gạo lăn ra xa. Mọi người vội chạy lại kéo cô lên rồi chia nhau gùi bớt phần gạo.

Không ai bỏ lại một hạt nào.

Cụ Phương kể rằng lúc ấy cậu hiểu điều đội trưởng thường nói:

– Gạo này không chỉ là gạo. Đó là sức của hậu phương gửi ra tiền tuyến.

Chiều tối, đoàn tới trạm giao liên. Những người lính từ đơn vị vận tải chạy ra nhận hàng.

Một chiến sĩ trẻ ôm bao gạo rồi nói:

– Bà con vất vả quá!

Một bác dân công cười hiền:

– Các chú đánh giặc còn vất vả hơn.

Không có những lời to tát, chỉ có ánh mắt nhìn nhau đầy tin cậy.

Đêm ấy, Phương ngủ trong lán lá cùng mấy anh bộ đội. Ngoài trời mưa rơi lộp bộp trên mái.

Một anh hỏi:

– Em học đến lớp mấy rồi?

– Lớp bảy.

– Sau này muốn làm gì?

Phương im lặng một lúc rồi đáp:

– Em muốn hòa bình để được đi học tiếp.

Anh bộ đội cười:

– Chúng tôi đánh giặc cũng vì điều đó.

Câu nói ấy khiến cậu thanh niên nằm thao thức rất lâu.

Trên đường về, gùi đã nhẹ nhưng chân nặng như chì. Bàn chân phồng rộp, vai sưng đỏ.

Về đến bản, mẹ nhìn thấy vết hằn trên vai con mà rưng rưng nước mắt.

– Đau lắm không?

Phương cười:

– Đau một chút thôi mẹ.

Thật ra đêm ấy cậu nằm nghiêng không ngủ được vì vai bỏng rát.

Nhưng sáng hôm sau, khi nghe tin bộ đội ngoài mặt trận vẫn an toàn, cậu thấy mọi đau đớn như nhẹ đi.

Nhiều tháng liền, Phương tham gia hàng chục chuyến gùi gạo. Có chuyến đi ba ngày, có chuyến đi năm ngày. Có người bị sốt rét, có người bị bom vùi, có người mãi mãi không trở về.

Sau hòa bình, cụ trở lại con đường cũ. Nơi từng là lối mòn gùi gạo giờ đã thành đường bê tông.

Cụ đứng rất lâu rồi nói với tôi:

– Hồi đó chúng tôi nghèo lắm. Nhưng chưa bao giờ để bộ đội thiếu gạo.

Tôi hỏi:

– Cụ nhớ nhất điều gì trong những chuyến đi ấy?

Cụ mỉm cười:

– Không phải cái đau ở vai. Là cảm giác mình đang góp một phần nhỏ cho đất nước.

Chiều xuống, tiếng suối vọng từ chân núi, gió thổi qua rừng keo xào xạc. Tôi nhìn đôi vai đã còng của người cựu dân công mà hình dung những đoàn người năm xưa lặng lẽ đi trong mưa Trường Sơn, trên lưng là những bao gạo nặng trĩu, trong lòng là niềm tin vào ngày chiến thắng.

Tôi hiểu rằng “Gùi gạo cho bộ đội” không chỉ là câu chuyện về vận chuyển lương thực.

Đó là câu chuyện về sức mạnh của hậu phương, về tình quân dân, và về những con người bình dị đã dùng đôi vai, đôi chân và cả tuổi trẻ của mình để nối liền bản làng với chiến trường, góp phần nuôi dưỡng con đường đi tới hòa bình của dân tộc Việt Nam.