Gùi gạo qua đèo Khau Phạ (1)

Không ai trong đoàn thanh niên quên được buổi gặp gỡ hôm ấy ở một bản nhỏ vùng cao Nghĩa Lộ. Con đường đất dẫn vào nhà cựu dân công hỏa tuyến quanh co, một bên là nương ngô, một bên là dốc núi dựng đứng. Trong căn nhà gỗ đơn sơ, bà cụ đã ngoài 80 tuổi ngồi bên bếp lửa, đôi bàn tay gầy guộc vẫn thoăn thoắt rót chén nước trà cho khách. Khi mọi người đã yên vị, bà chậm rãi kể về những ngày tham gia dân công hỏa tuyến, phục vụ chiến dịch giải phóng Nghĩa Lộ năm 1952. Hồi ấy, bà mới mười chín, hai mươi tuổi. Không súng, không quân hàm, nhưng mỗi ngày đều gùi trên lưng hàng chục ký gạo, muối, vải vóc và cả đạn dược, băng qua những con đèo hiểm trở để tiếp tế cho bộ đội. Trong đó, có con đèo mà bà nhớ nhất – Khau Phạ. Ngày ấy chưa có đường như bây giờ. Chỉ là lối mòn men theo sườn núi, một bên vực sâu hun hút, một bên là vách đá trơn trượt. Chỉ cần trượt chân là không còn cơ hội quay lại. Mỗi chuyến đi qua đèo, bà và các chị em phải đi từ nửa đêm. Trên lưng là gùi hàng nặng trĩu, trên đầu là trời tối đen như mực. Không đèn, không tiếng nói lớn, chỉ có tiếng bước chân và tiếng thở gấp giữa núi rừng. Có những đoạn đường phải dừng lại vì máy bay địch quần thảo. Cả đoàn nằm ép sát vào vách đá, gùi hàng vẫn buộc chặt trên lưng, không ai dám cử động mạnh. Bà kể, có lần trời mưa lớn, đường trơn như đổ mỡ. Một chị trong đoàn trượt chân, cả người lẫn gùi suýt rơi xuống vực. May mà mọi người kịp giữ lại. Lúc kéo được chị lên, ai cũng run, không phải vì lạnh, mà vì vừa đi qua ranh giới giữa sống và chết. Nhưng nghỉ một lúc, họ lại tiếp tục đi. Một bạn trẻ trong đoàn hôm đó hỏi:
“Bà có bao giờ nghĩ sẽ bỏ cuộc không ạ?” Bà cười hiền:
“Ngày đó mà bỏ thì bộ đội lấy gì đánh giặc. Mình nghỉ một bước thôi là cả đoàn phía trước có thể thiếu ăn, thiếu đạn.” Bà nói tiếp, giọng chậm lại:
“Chúng tôi không gọi đó là khổ. Chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản: mình đi được thì người khác sẽ sống được.” Đêm trước ngày chiến dịch nổ súng, đoàn dân công của bà vẫn vượt đèo Khau Phạ để chuyển nốt chuyến hàng cuối cùng vào vị trí tập kết. Sương mù dày đặc, gió rít qua khe núi, nhưng không ai dừng lại. Khi đến nơi an toàn, trời đã gần sáng. Ai cũng mệt rã rời, nhưng vẫn nhìn nhau cười. Bởi họ biết, từng bao gạo, từng gùi hàng ấy sẽ góp phần cho ngày mai chiến thắng. Sau chiến dịch, bà trở về bản, tiếp tục cuộc sống làm nương, làm rẫy. Nhưng mỗi khi nhắc đến Khau Phạ, bà lại im lặng rất lâu. Rồi bà nói:
“Con đèo ấy không chỉ là đường đi… mà là con đường của lòng người thời chiến.” Buổi gặp kết thúc khi nắng chiều đã tắt sau dãy núi. Đoàn thanh niên ra về trong sự lặng im, nhưng trong lòng ai cũng như vừa đi qua một con đèo khác – con đèo của ký ức, nơi có những con người từng gùi cả tuổi trẻ mình trên lưng để mở đường cho ngày hòa bình.