Hà Công Văn – Ngọn Đèn Không Tắt Giữa Đại Ngàn Trường Sơn
Anh hùng Lao động Hà Công Văn là một trong những biểu tượng đẹp nhất của ngành giáo dục Việt Nam, người đã dành gần trọn cuộc đời để mang ánh sáng tri thức đến với đồng bào Pa Cô, Vân Kiều nơi đại ngàn Trường Sơn. Ông sinh năm 1957 tại Quảng Bình, trong một gia đình nghèo, nhưng từ nhỏ đã nuôi mơ ước trở thành thầy giáo để giúp những vùng đất khó khăn có được cái chữ.
Năm 1976, sau khi tốt nghiệp Trung học Sư phạm, chàng trai trẻ Hà Công Văn xung phong vào vùng núi Đakrông, tỉnh Quảng Trị – nơi đường đi hiểm trở, rừng sâu nước độc, điều kiện sống thiếu thốn, và đồng bào nơi đây hầu hết còn mù chữ. Bước chân vào bản Chân Rò, Tà Long, ông hiểu rằng lựa chọn của mình không chỉ là dạy học, mà là bắt đầu một hành trình đầy gian truân, thử thách nhưng cũng chan chứa tình người.
Những ngày đầu vào bản, thầy Văn gặp vô vàn khó khăn: không biết tiếng dân tộc, không quen tập quán, bữa ăn chỉ có sắn khô và muối, đêm ngủ trong nhà sàn gió lùa cùng tiếng thú rừng vọng lại. Nhưng càng ở lâu, tình cảm của ông dành cho con người nơi đây càng sâu đậm. Thầy quyết tâm học tiếng Pa Cô, sống cùng dân, đi từng nhà vận động cha mẹ cho con em đi học. Những lớp học đầu tiên của thầy chỉ có vài học sinh, nền lớp là đất, bảng được dựng tạm, mái tranh lất phất trước gió, vậy mà tiếng học bài vẫn vang lên giữa núi rừng, như một mầm xanh bé nhỏ vượt qua sỏi đá để vươn lên. Không chỉ dạy trẻ em, thầy Hà Công Văn còn mở lớp bổ túc văn hóa cho người lớn vào ban đêm. Ánh đèn dầu leo lét hắt lên gương mặt những con người đã qua cả ngày dài đi rẫy, nhưng vẫn cố gắng đánh vần từng chữ. Thầy dạy họ đọc – viết – tính toán, dạy họ những điều cơ bản nhất để thay đổi cuộc sống
. Nhờ sự kiên trì và tấm lòng chân thành, số lượng học sinh của thầy tăng dần, nhận thức của bà con thay đổi rõ rệt; nhiều đứa trẻ ngày nào còn rụt rè nay đã trở thành cán bộ xã, giáo viên, chiến sĩ biên phòng, tiếp tục mang tinh thần học tập đến các bản làng khác. Thầy Văn chính là người khởi xướng mô hình “nội trú dân nuôi” – học sinh ở lại bản, cùng chăm nhau, cùng ăn ở để duy trì việc học; đồng thời mở các “lớp nhô” ghép nhiều khối, giúp các em không vì thiếu trường lớp mà bị thiệt thòi. Suốt gần 40 năm cắm bản dạy học, thầy Hà Công Văn đã trở thành “ngọn đèn không tắt” giữa đại ngàn, người mà đồng bào Pa Cô, Vân Kiều coi như người thân, luôn gọi bằng cái tên trìu mến “thầy giáo già làng”.
Năm 2002, Nhà nước phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới – một phần thưởng xứng đáng cho cuộc đời đầy cống hiến. Năm 2014, trong một lần đi công tác, ông gặp tai nạn giao thông và ra đi mãi mãi, để lại niềm tiếc thương vô hạn. Dẫu vậy, câu chuyện về thầy vẫn sống mãi trong lòng học trò và nhân dân vùng cao: câu chuyện của một con người cả đời chọn khó khăn để gieo hy vọng, chọn núi rừng để cống hiến, chọn nghề giáo để soi sáng tâm hồn những đứa trẻ nơi biên viễn còn nhiều gian khó. Thầy Hà Công Văn đã đi xa, nhưng ánh sáng mà ông thắp lên vẫn còn nguyên vẹn.
