HÀ HUY GIÁP - NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TỪ TÂN VIỆT VÀ LAO TÙ

Từ lời thề của người trẻ đến bản lĩnh của người cách mạng

Có những người không bước vào lịch sử bằng một khoảnh khắc rực sáng, mà bằng cả một đời bền bỉ. Hà Huy Giáp là một con người như thế.

Ông sinh năm 1907 tại Sơn Thịnh, Hương Sơn, Hà Tĩnh – vùng đất giàu truyền thống yêu nước và hiếu học. Tuổi thơ của ông gắn với những câu chuyện về các bậc tiền bối chống Pháp, về Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu, Nguyễn Ái Quốc. Những câu chuyện ấy không chỉ để nghe. Chúng gieo vào lòng người thiếu niên Hà Tĩnh một câu hỏi lớn: sống trong thời mất nước, mình phải làm gì?

Năm 1925, sau khi học ở Vinh, Hà Huy Giáp ra Hà Nội học tiếp. Giữa môi trường học sinh, trí thức đang sôi nổi tinh thần yêu nước, ông cùng bạn bè đọc những tờ báo tiến bộ, trao đổi về con đường giải phóng dân tộc. Năm 1926, do tham gia phong trào truy điệu cụ Phan Châu Trinh, ông bị thực dân Pháp đuổi học.

Với nhiều người, bị đuổi học có thể là một biến cố làm đứt gãy tương lai. Nhưng với Hà Huy Giáp, đó lại là một bước ngoặt. Ông không lùi lại tìm một con đường yên ổn hơn. Ông đi sâu hơn vào hoạt động cách mạng.

Sau đó, ông được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Trong buổi tuyên thệ, người thanh niên ấy tự hứa sẽ suốt đời phấn đấu, hy sinh cho sự nghiệp giải phóng đất nước và đồng bào khỏi ách nô lệ. Lời thề ấy không phải là một câu nói nhất thời. Nó trở thành đường dây xuyên suốt cuộc đời hoạt động của ông.

Cuối thập niên 1920, Hà Huy Giáp vào Nam Bộ hoạt động. Ông từng làm thư ký văn thư để nắm tình hình địch, rồi được điều về dạy học tại Sa Đéc học đường – ngôi trường tư thục do Châu Văn Liêm sáng lập, vừa là nơi dạy học, vừa là cơ sở cách mạng. Ở đó, ông gặp một môi trường rất đặc biệt: giáo dục, lòng yêu nước và hoạt động bí mật hòa vào nhau.

Từ lớp học, Hà Huy Giáp bước vào mạng lưới tổ chức ở Nam Kỳ. Khi An Nam Cộng sản Đảng hình thành, ông tham gia Đặc ủy Hậu Giang, hoạt động gây dựng cơ sở ở vùng Ô Môn, Cần Thơ. Những công việc ấy âm thầm nhưng vô cùng quan trọng: liên lạc, tuyên truyền, xây dựng tổ chức, vận động quần chúng, kết nối phong trào nông dân và thanh niên yêu nước.

Điều đáng chú ý ở Hà Huy Giáp là ông thuộc lớp cán bộ trưởng thành từ nhiều “trường học” khác nhau: trường học thật sự của tuổi trẻ, trường học chính trị của phong trào cách mạng, và sau này là trường học khắc nghiệt của lao tù. Chính các tầng trải nghiệm ấy tạo nên bản lĩnh chính trị bền bỉ của ông.

Trong những năm tháng hoạt động bí mật, Hà Huy Giáp nhiều lần đối diện với sự truy lùng, bắt bớ của chính quyền thực dân. Ông từng bị tù đày, có thời gian bị giam ở Côn Đảo. Nhưng cũng như nhiều chiến sĩ cộng sản cùng thời, ông không xem nhà tù là nơi kết thúc. Lao tù trở thành nơi thử thách ý chí, rèn luyện niềm tin và làm sâu sắc hơn trách nhiệm với phong trào.

Câu chuyện Hà Huy Giáp không có một hình ảnh quá “kịch tính” như pháp trường hay cuộc vượt ngục nổi tiếng. Sức hấp dẫn của ông nằm ở sự bền bỉ. Ông là kiểu người làm cách mạng bằng sự kiên trì: đi từ tổ chức này sang tổ chức khác, từ địa bàn này sang địa bàn khác, từ nhiệm vụ giáo dục đến nhiệm vụ xây dựng cơ sở, từ tuổi trẻ bị đuổi học đến người cán bộ trưởng thành trong phong trào Nam Bộ.

Với người trẻ hôm nay, Hà Huy Giáp để lại một bài học ít ồn ào nhưng rất đáng quý: không phải ai cũng cần trở thành biểu tượng rực rỡ mới có thể sống có ý nghĩa. Có những đóng góp nằm ở sự âm thầm, ở việc làm đúng phần việc của mình, ở sự kiên trì đi qua từng chặng khó khăn mà không đánh mất lời thề ban đầu.

Trong cuộc sống hiện đại, nhiều người dễ nản khi con đường không thuận lợi, khi kế hoạch bị gián đoạn, khi mình không được chú ý. Câu chuyện Hà Huy Giáp nhắc rằng trưởng thành không đến từ sự suôn sẻ. Trưởng thành đến từ cách ta đứng dậy sau biến cố, cách ta giữ trách nhiệm trong âm thầm, và cách ta biến thử thách thành bản lĩnh.

Hà Huy Giáp có thể không phải là cái tên được nhắc nhiều nhất trong những câu chuyện phổ thông. Nhưng chính điều đó lại khiến ông phù hợp với “Chuỗi câu chuyện thời hoa lửa”: một gương mặt ít phổ biến, một hành trình nhiều lớp, một con người đi từ lời thề tuổi trẻ đến sự kiên định suốt đời.

Có những ngọn lửa cháy bùng trên mặt trận. Cũng có những ngọn lửa âm ỉ trong tổ chức, trong lớp học, trong lao tù và trong lòng người. Hà Huy Giáp thuộc về ngọn lửa thứ hai: không ồn ào, nhưng bền bỉ; không chói lóa, nhưng đủ sức giữ ấm cả một chặng đường dài.