HÀ HUY TẬP - NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, HIẾN DÂNG TUỔI XUÂN CHO CÁCH MẠNG

HÀ HUY TẬP - NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, HIẾN DÂNG TUỔI XUÂN CHO CÁCH MẠNG

Năm sinh - mất: 1906 - 1941

Quê quán: Làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay thuộc xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh

Danh hiệu: Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, nhà cách mạng, nhà lý luận

Trong những năm tháng đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân Pháp, Hà Huy Tập đã dành trọn tuổi xuân cho con đường cách mạng. Từ một người thầy giáo trẻ đến người lãnh đạo cao cấp của Đảng, cuộc đời ông là hành trình của một chiến sĩ kiên định, một nhà lý luận sắc sảo và một con người sẵn sàng hy sinh trước giờ phút thử thách cuối cùng.

H

à Huy Tập tên khai sinh là Hà Huy Khiêm, sinh ngày 24 tháng 4 năm 1906 tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay thuộc xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh. Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước. Cha ông là Hà Huy Tương, từng đỗ Cống sinh nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học và bốc thuốc giúp dân; mẹ là bà Nguyễn Thị Lộc, một người phụ nữ nông dân tần tảo. Quê hương Hà Tĩnh vốn giàu truyền thống yêu nước, nơi nhiều thế hệ người dân luôn mang trong mình tinh thần chống áp bức và ý thức về vận mệnh của dân tộc. Chính môi trường ấy đã góp phần hình thành ở Hà Huy Tập tinh thần ham học, lòng yêu nước và ý chí dấn thân ngay từ những năm tháng tuổi trẻ.

Thuở nhỏ, Hà Huy Tập được cha dạy chữ Hán tại nhà. Sau đó, ông theo học tại các trường ở Hà Tĩnh và sớm bộc lộ năng lực học tập nổi bật. Năm 1919, ông được vào học tại Trường Quốc học Huế. Đến năm 1923, Hà Huy Tập tốt nghiệp trung học hạng ưu. Tuy nhiên, hoàn cảnh gia đình không cho phép ông tiếp tục con đường học vấn như mong muốn. Ông trở thành giáo viên và bắt đầu những năm tháng gắn bó với nghề dạy học. Từ môi trường giáo dục, Hà Huy Tập có điều kiện tiếp xúc với nhiều tầng lớp thanh niên và trí thức, đồng thời ngày càng nhận thức rõ hơn về tình cảnh đất nước dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Năm 1926, Hà Huy Tập tham gia Hội Phục Việt, tổ chức sau đó đổi tên thành Tân Việt Cách mạng Đảng. Đây là bước chuyển quan trọng trong cuộc đời ông, đưa người thầy giáo trẻ từ hoạt động giáo dục đến con đường đấu tranh chính trị. Năm 1927, ông từng dạy học tại An Nam học đường, tức Trường Nguyễn Xích Hồng ở Sài Gòn. Trong những năm này, Hà Huy Tập không ngừng tìm hiểu các tư tưởng cách mạng và những con đường có thể đưa dân tộc thoát khỏi cảnh mất nước.

Cuối năm 1928, Hà Huy Tập sang Quảng Châu, Trung Quốc để tìm hiểu và bàn việc hợp nhất với tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đến tháng 7 năm 1929, ông sang Liên Xô học tại Trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Mátxcơva. Những năm học tập tại đây có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình trưởng thành về tư tưởng và lý luận của Hà Huy Tập. Ông không chỉ tập trung học tập mà còn tranh thủ nghiên cứu, viết bài và tìm hiểu thực tiễn đời sống, sản xuất ở Liên Xô. Trong thời gian này, ông sử dụng bút danh Hồng Thế Công để viết nhiều bài đăng trên các tờ báo và tạp chí cách mạng.

Trong thời gian học tại Liên Xô, Hà Huy Tập thể hiện tinh thần học tập nghiêm túc và ý thức gắn lý luận với thực tiễn. Ông từng đi thực tế tại các nhà máy, nông trường và trong năm học cuối còn thực tập nghề nguội tại một nhà máy chế tạo máy cho công nghiệp nặng. Những trải nghiệm ấy giúp ông có thêm nhận thức về tổ chức sản xuất, đời sống xã hội và sức mạnh của một nền kinh tế được tổ chức theo những phương thức mới. Cuối năm 1930, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô.

Năm 1932, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông, Hà Huy Tập trở về Việt Nam. Trên đường trở về, ông bị thực dân Pháp bắt và trục xuất sang Bỉ, sau đó phải trở lại Trung Quốc. Những trở ngại ấy không làm ông từ bỏ hoạt động cách mạng. Khoảng tháng 6 năm 1933, Hà Huy Tập tiếp tục trở lại Trung Quốc và tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương. Tại đây, ông cùng các đồng chí tích cực chuẩn bị cho việc khôi phục tổ chức và tiến tới Đại hội lần thứ nhất của Đảng.

Tháng 3 năm 1935, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng được tổ chức tại Ma Cao. Hà Huy Tập trực tiếp chủ trì Đại hội từ ngày 27 đến ngày 31 tháng 3. Sau Đại hội, ông được cử làm Bí thư Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời gian này, ông tiếp tục hoạt động về lý luận, báo chí và tổ chức. Năm 1934, ông tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài và đến năm 1934 cũng là người sáng lập, đồng thời làm Tổng Biên tập Tạp chí Bônsơvích, cơ quan lý luận của tổ chức cách mạng. Những hoạt động trên báo chí đã thể hiện rõ khả năng lý luận và năng lực truyền đạt tư tưởng của Hà Huy Tập.

Bước ngoặt lớn đến vào tháng 7 năm 1936. Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng quyết định cử Hà Huy Tập về nước để tổ chức lại Ban Chấp hành Trung ương và khôi phục các tổ chức Đảng. Ngày 12 tháng 10 năm 1936, ông triệu tập Hội nghị cán bộ để bầu Ban Chấp hành Trung ương lâm thời và được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Từ đây, Hà Huy Tập trực tiếp đảm nhận trọng trách lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước trong một giai đoạn có nhiều thay đổi phức tạp.

Trên cương vị Tổng Bí thư, Hà Huy Tập tham gia tổ chức và chủ trì nhiều hội nghị quan trọng của Trung ương. Từ ngày 13 đến ngày 14 tháng 3 năm 1937, ông chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Hóc Môn, Gia Định. Từ ngày 2 đến ngày 3 tháng 9 năm 1937, ông tiếp tục chủ trì Hội nghị Trung ương tại Bà Điểm, Hóc Môn. Đến cuối tháng 3 năm 1938, ông lại chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương tại Bà Điểm. Qua những hoạt động này, Hà Huy Tập cùng Trung ương Đảng từng bước củng cố tổ chức và lãnh đạo phong trào cách mạng trong điều kiện hết sức khó khăn.

Bên cạnh công tác lãnh đạo, Hà Huy Tập đặc biệt chú trọng hoạt động báo chí và lý luận. Ngày 29 tháng 5 năm 1937, báo L’Avant-Garde, tức Tiền phong, ra số đầu tiên tại Sài Gòn dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông. Đây là một trong những tờ báo được xuất bản công khai, hợp pháp tại Sài Gòn trong thời kỳ này. Đến ngày 24 tháng 9 năm 1937, báo Le Peuple, tức Dân chúng, cũng ra số đầu tiên và Hà Huy Tập là một trong những người sáng lập, đồng thời giữ vai trò Tổng Biên tập. Thông qua báo chí, ông tham gia truyền bá tư tưởng, đưa những vấn đề chính trị và xã hội đến với đông đảo quần chúng.

Tại Hội nghị Trung ương tháng 3 năm 1938, Hà Huy Tập thôi giữ chức Tổng Bí thư nhưng vẫn tiếp tục tham gia Ban Thường vụ Trung ương Đảng và Ban Bí thư Trung ương. Ông vẫn tiếp tục hoạt động cách mạng trong điều kiện thực dân Pháp ngày càng tăng cường đàn áp. Ngày 1 tháng 5 năm 1938, trên đường đi công tác, Hà Huy Tập bị thực dân Pháp bắt. Sau nhiều tháng bị giam giữ, do không có đủ chứng cứ về tội lật đổ chính quyền, ông bị kết án tù và 5 năm biệt xứ, sau đó bị trục xuất về nguyên quán.

Nhưng ngay cả khi bị quản thúc tại quê nhà, Hà Huy Tập vẫn không từ bỏ lý tưởng. Ông tiếp tục theo dõi tình hình phong trào và tìm cách duy trì mối liên hệ với hoạt động cách mạng. Tháng 3 năm 1940, thực dân Pháp bắt lại ông và giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Lần này, chính quyền thực dân quyết tâm đưa ông ra xét xử với mức án nặng hơn. Ngày 25 tháng 3 năm 1941, Tòa án quân sự Sài Gòn kết án tử hình Hà Huy Tập.

Những ngày cuối cùng của cuộc đời, Hà Huy Tập vẫn giữ vững tinh thần của một người chiến sĩ cách mạng. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Hóc Môn, Gia Định, thực dân Pháp đưa ông ra xử bắn cùng một số đồng chí lãnh đạo khác của Đảng. Ông hy sinh khi mới 35 tuổi, khép lại một cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng đã dành phần lớn thời gian cho sự nghiệp cách mạng.

Hà Huy Tập chỉ có 35 năm tuổi đời nhưng đã có 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó gần hai năm giữ cương vị Tổng Bí thư. Từ một người thầy giáo trẻ ở Hà Tĩnh, ông từng bước trở thành một nhà hoạt động cách mạng, một nhà lý luận và người lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn đầy thử thách. Cuộc đời ông gắn với những năm tháng tổ chức lại lực lượng cách mạng, xây dựng hệ thống báo chí, phát triển công tác lý luận và lãnh đạo phong trào trong nước.

Điều còn lại sau cuộc đời Hà Huy Tập không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm mà còn là tinh thần kiên định trước những thử thách khắc nghiệt. Dù nhiều lần bị bắt, bị tù đày và cuối cùng phải đối mặt với án tử hình, ông vẫn không từ bỏ con đường mình đã lựa chọn. Sự hy sinh của Hà Huy Tập ở tuổi 35 đã trở thành biểu tượng về lòng trung thành với lý tưởng và tinh thần bất khuất của thế hệ những người cách mạng đầu tiên. Ông được ghi nhớ như một Tổng Bí thư kiên trung, một nhà lý luận sắc sảo và một người đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.