HÀ HUY TẬP – NGƯỜI THẦY GIÁO TRẺ TRỞ THÀNH TỔNG BÍ THƯ, NGÃ XUỐNG TRƯỚC HỌNG SÚNG KẺ THÙ

HÀ HUY TẬP – NGƯỜI THẦY GIÁO TRẺ TRỞ THÀNH TỔNG BÍ THƯ, NGÃ XUỐNG TRƯỚC HỌNG SÚNG KẺ THÙ

Những năm tháng đất nước chìm trong ách thống trị của thực dân Pháp đã hun đúc nên một thế hệ thanh niên Việt Nam mang trong mình khát vọng lớn lao: tìm một con đường để dân tộc thoát khỏi cảnh mất nước, nhân dân được sống trong tự do, độc lập. Trong thế hệ ấy, Hà Huy Tập là một người đặc biệt. Từ một thầy giáo trẻ ở Nha Trang, ông sớm bước vào con đường cách mạng, vượt qua nhiều năm tháng hoạt động gian khổ, trở thành Tổng Bí thư của Đảng khi mới 30 tuổi. Nhưng cuộc đời người chiến sĩ ấy không kết thúc trong một mái nhà bình yên hay giữa những người thân yêu. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Ngã tư Giếng Nước ở Hóc Môn, Hà Huy Tập cùng những người đồng chí của mình bước ra trước pháp trường. Ông ngã xuống dưới họng súng của kẻ thù, nhưng tinh thần của người cộng sản vẫn đứng thẳng cho đến giây phút cuối cùng.

Hà Huy Tập sinh ngày 24 tháng 4 năm 1906 tại làng Kim Nặc, xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Sinh ra trong một gia đình nhà giáo, tuổi thơ của ông gắn với việc học hành và truyền thống hiếu học của quê hương. Sau khi tốt nghiệp Trường Quốc học Huế, vì hoàn cảnh gia đình không cho phép tiếp tục học lên cao, Hà Huy Tập chọn nghề dạy học. Từ năm 1923 đến năm 1926, ông dạy học tại Nha Trang. Chính những năm tháng đứng trên bục giảng đã đưa người thanh niên ấy đến gần hơn với đời sống của những người lao động và giúp ông tận mắt chứng kiến những bất công mà chế độ thực dân, phong kiến áp đặt lên nhân dân.

Một người thầy trẻ, đáng lẽ có thể chọn cho mình một cuộc sống bình lặng với nghề dạy học, nhưng Hà Huy Tập không bằng lòng với sự bình yên của riêng mình khi đất nước vẫn còn chìm trong cảnh nô lệ. Từ năm 1925, ông bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng. Tuổi trẻ của Hà Huy Tập từ đó không còn là những năm tháng chỉ dành cho nghề nghiệp và cuộc sống riêng. Ông lựa chọn một con đường nhiều hiểm nguy hơn, nơi mỗi bước đi đều có thể phải trả giá bằng tự do, thậm chí bằng chính mạng sống của mình.

Cuối năm 1928, Hà Huy Tập được cử sang Quảng Châu hoạt động, sau đó đi học tại Trường Đại học Phương Đông ở Mátxcơva. Những năm tháng học tập và hoạt động cách mạng ở nước ngoài giúp ông từng bước trưởng thành về lý luận, tổ chức và bản lĩnh chính trị. Đến giữa những năm 1930, trong bối cảnh phong trào cách mạng trong nước gặp nhiều khó khăn, Hà Huy Tập được giao một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: trở về nước tổ chức lại cơ quan lãnh đạo của Đảng, củng cố các tổ chức cách mạng và đưa phong trào tiếp tục phát triển.

Tháng 10 năm 1936, tại Hội nghị cán bộ, Hà Huy Tập được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Khi ấy ông mới 30 tuổi. Đó là tuổi đời còn rất trẻ, nhưng trên vai người thanh niên ấy đã đặt một trọng trách mà không phải ai cũng đủ bản lĩnh để gánh vác. Trong những năm tháng giữ cương vị Tổng Bí thư, Hà Huy Tập cùng Trung ương Đảng tập trung khôi phục tổ chức, củng cố phong trào và đề ra những chủ trương phù hợp với tình hình mới. Chỉ trong một thời gian ngắn, ông đã triệu tập và chủ trì nhiều hội nghị Trung ương quan trọng, góp phần đưa phong trào cách mạng vượt qua giai đoạn đầy thử thách.

Nhưng với những người hoạt động cách mạng trong thời kỳ ấy, mỗi ngày sống tự do đều là một ngày đối mặt với hiểm nguy.

Thực dân Pháp ráo riết truy lùng những người lãnh đạo phong trào. Hà Huy Tập nhiều lần phải hoạt động trong điều kiện bí mật, sử dụng bí danh, thay đổi nơi ở và phương thức liên lạc. Ông hiểu rất rõ rằng chỉ cần một sơ suất nhỏ, cả bản thân và những cơ sở cách mạng mà mình phụ trách đều có thể rơi vào tay kẻ thù. Thế nhưng nguy hiểm không khiến ông lùi bước.

Ngày 1 tháng 5 năm 1938, trong khi đang đi công tác tại Sài Gòn, Hà Huy Tập bị mật thám Pháp bắt. Kẻ địch viện cớ ông mang giấy tờ của người khác để bắt giam. Từ đây, cuộc đời người chiến sĩ cách mạng bước sang những năm tháng lao tù. Ông bị kết án hai tháng tù và năm năm cấm lưu trú, sau đó bị trục xuất về quê. Thực dân Pháp còn tìm cách ngăn cản ông trở lại nghề dạy học, không cho bất kỳ trường học nào ở Hà Tĩnh nhận ông vào làm giáo viên.

Nhưng nhà tù và những lệnh cấm của kẻ thù không thể làm Hà Huy Tập từ bỏ lý tưởng.

Đến tháng 3 năm 1940, ông lại bị thực dân Pháp bắt lần thứ hai và đưa vào giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Lúc này, tình hình cách mạng vô cùng căng thẳng. Sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, thực dân Pháp tiến hành một cuộc đàn áp khốc liệt nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng. Hà Huy Tập bị quy kết là một trong những người có vai trò lãnh đạo phong trào. Kẻ thù muốn biến nhà tù thành nơi chấm dứt cuộc đời của những người cộng sản, nhưng chính tại nơi ấy, khí phách của họ lại càng được thử thách và bộc lộ rõ hơn.

Ngày 27 tháng 3 và ngày 17 tháng 5 năm 1941, các phiên tòa quân sự đặc biệt của chính quyền thực dân Pháp tại Sài Gòn đã kết án tử hình Hà Huy Tập cùng nhiều đồng chí khác. Bản án tử hình được đọc lên, nhưng trước mặt những người cách mạng không phải là sự tuyệt vọng. Họ hiểu rằng cái chết có thể đến rất gần, nhưng lý tưởng mà họ lựa chọn thì không thể bị xử tử.

Chùm ảnh tư liệu

Ảnh tư liệu của bài viết.

Ngày 28 tháng 8 năm 1941, Hà Huy Tập bị đưa đến Ngã tư Giếng Nước, Hóc Môn để xử bắn cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Đăng Lưu và những người khác.

Pháp trường hôm ấy chắc hẳn là một nơi đầy đau thương. Những người con ưu tú của đất nước biết rằng chỉ ít phút nữa thôi, họ sẽ không còn được nhìn thấy quê hương, không còn được gặp lại gia đình, không còn được tiếp tục công việc còn dang dở. Nhưng trước họng súng quân thù, những người cộng sản ấy không chọn cách cúi đầu.

Hà Huy Tập đã chuẩn bị cho mình một tâm thế khác.

Trước ngày hy sinh, ông viết thư gửi gia đình. Trong bức thư cuối cùng ấy, người chiến sĩ cách mạng không nói về nỗi sợ hãi trước cái chết. Ông cũng không muốn người thân chìm trong đau buồn. Ông viết: “Gia đình bạn hữu chớ xem tôi là chết mà phải buồn, trái lại xem tôi như là người còn sống, nhưng đi vắng một thời gian vô hạn mà thôi.”

Một câu nói bình thản đến lạ.

Bởi người viết nó biết rất rõ mình sắp chết.

Nhưng với Hà Huy Tập, cái chết của một con người không thể làm mất đi lý tưởng mà người ấy đã lựa chọn. Thân thể có thể nằm lại nơi pháp trường, nhưng con đường đấu tranh vì độc lập của dân tộc sẽ tiếp tục được những người còn sống bước tiếp. Vì thế, ông không muốn gia đình nhìn mình như một người đã mất. Ông chỉ xem mình như một người “đi vắng một thời gian vô hạn”.

Và rồi những họng súng đã vang lên.

Ngày 28 tháng 8 năm 1941, Hà Huy Tập hy sinh khi mới 35 tuổi.

Ba mươi lăm năm của một đời người không phải là dài. Nhưng nhìn lại cuộc đời ông, người ta sẽ thấy trong khoảng thời gian ấy là cả một hành trình của một người thanh niên từ bục giảng bước vào cuộc đấu tranh cách mạng; từ một người thầy giáo trẻ trở thành cán bộ lãnh đạo của Đảng; từ những năm tháng hoạt động bí mật đến những ngày tháng bị giam cầm; và cuối cùng là phút giây đứng trước pháp trường mà vẫn giữ nguyên khí tiết của người chiến sĩ cộng sản.

Điều khiến người đời nhớ về Hà Huy Tập không chỉ là ông từng giữ cương vị Tổng Bí thư khi tuổi đời mới 30. Điều đáng nhớ hơn là cách ông đã sống và cách ông đối diện với cái chết.

Ông từng là một người thầy.

Nhưng ông không chỉ truyền đạt kiến thức cho học trò. Ông đã dùng chính cuộc đời mình để truyền lại một bài học lớn hơn: bài học về trách nhiệm đối với quê hương, về sự lựa chọn giữa cuộc sống riêng và vận mệnh dân tộc.

Ông từng là một người lãnh đạo.

Nhưng quyền lực đối với ông chưa bao giờ là mục đích. Trọng trách càng lớn, ông càng dấn thân nhiều hơn vào những nơi nguy hiểm nhất.

Ông từng là một người tù.

Nhưng nhà tù không thể biến ông thành người khuất phục.

Và ông đã trở thành một người tử tù.

Nhưng trước khi những viên đạn kết thúc cuộc đời, ông vẫn giữ được sự bình tĩnh của một con người đã lựa chọn lý tưởng và sẵn sàng trả giá cho lựa chọn ấy.

Hà Huy Tập đã ra đi ở tuổi 35, nhưng cuộc đời ông không khép lại tại Ngã tư Giếng Nước. Tên tuổi của người thầy giáo trẻ năm nào vẫn được nhắc nhớ như một biểu tượng về lòng trung thành với lý tưởng, về bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng và về sự hy sinh không một chút tiếc nuối.

Có những con người sống rất lâu nhưng dấu chân để lại trong lịch sử lại mờ nhạt.

Cũng có những con người chỉ sống vài chục năm, nhưng mỗi năm tháng của cuộc đời đều trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Hà Huy Tập thuộc về những con người như thế.

Từ bục giảng của một người thầy đến những căn cứ cách mạng, từ cương vị Tổng Bí thư đến những ngày tháng trong lao tù, rồi từ pháp trường Ngã tư Giếng Nước đến trang sử của dân tộc, cuộc đời ông là một đường thẳng của sự lựa chọn và dấn thân.

Ông đã chọn Tổ quốc khi còn rất trẻ.

Đã chọn cách mạng khi biết con đường phía trước đầy hiểm nguy.

Và khi đứng trước cái chết, ông vẫn bình thản nhắn lại với gia đình rằng mình chỉ “đi vắng một thời gian vô hạn”.

Có lẽ, đó chính là cách một người chiến sĩ nói lời từ biệt với cuộc đời: không than khóc, không sợ hãi, không tiếc nuối.

Chỉ để lại phía sau một niềm tin rằng con đường mình đã chọn sẽ có những thế hệ khác tiếp tục đi.

Và vì thế, dù những viên đạn của kẻ thù đã cướp đi sự sống của Hà Huy Tập vào một ngày tháng Tám năm 1941, chúng không thể cướp đi lý tưởng mà ông đã dành trọn tuổi xuân để phụng sự.

Người thầy giáo trẻ năm nào đã đi vào lịch sử không phải bởi ông sống được bao lâu, mà bởi ông đã sống như thế nào.

Một đời người khép lại.

Một tấm gương còn mãi.

Một ngọn lửa được trao lại cho những thế hệ đi sau.