Hà Nội 1946 – Những người tự vệ ôm bom ba càng giữa lòng phố cổ

Trong điều kiện vũ khí chênh lệch, lực lượng tự vệ và Vệ quốc đoàn phải đối mặt với xe tăng, xe bọc thép và hỏa lực mạnh của quân Pháp. Những con ngõ nhỏ của khu phố cổ trở thành chiến trường đặc biệt, nơi chiến thuật du kích đô thị được vận dụng linh hoạt: phục kích, đánh gần, chặn đường, và bất ngờ tấn công.

Trong số những vũ khí thô sơ nhưng hiệu quả thời kỳ ấy, “bom ba càng” trở thành biểu tượng đặc biệt. Đó là loại vũ khí chống tăng cận chiến, đòi hỏi người sử dụng phải tiếp cận rất gần xe địch, đặt hoặc kích nổ ở cự ly gần như đánh đổi tính mạng. Chính vì vậy, mỗi lần sử dụng bom ba càng đều gắn với sự hy sinh gần như chắc chắn của người chiến sĩ.

Nhiều câu chuyện trong hồi ức chiến đấu kể lại rằng, giữa những con phố bị chiếm đóng, đã có những chiến sĩ tự vệ Hà Nội không ngần ngại lao ra từ các ngôi nhà đổ nát, đối mặt trực diện với xe bọc thép đang tiến vào khu dân cư. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, họ lựa chọn cách đánh gần nhất, quyết liệt nhất, để ngăn bước tiến của quân địch vào trung tâm Thủ đô.

Những trận đánh như vậy không chỉ là xung đột vũ khí, mà còn là sự đối đầu giữa ý chí và sức mạnh quân sự. Người chiến sĩ tự vệ, vốn là thợ thủ công, học sinh, công nhân, trí thức… trong đời thường, đã trở thành người lính trong một đêm. Họ chiến đấu trong lòng phố cổ, nơi từng bức tường, mái nhà đều có thể trở thành chiến lũy.

Trong ký ức lịch sử, nhiều chiến sĩ đã hy sinh khi sử dụng bom ba càng để chặn xe tăng địch, góp phần làm chậm bước tiến của quân Pháp, bảo vệ các khu vực dân cư và tạo điều kiện cho lực lượng kháng chiến rút lui hoặc tổ chức phòng thủ lâu dài. Những hành động ấy, dù không phải lúc nào cũng ghi lại được đầy đủ tên từng người, nhưng đã trở thành biểu tượng của tinh thần “quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Sau 60 ngày đêm chiến đấu, Hà Nội buộc phải chuyển sang giai đoạn kháng chiến lâu dài, nhưng tinh thần của những người tự vệ năm 1946 vẫn còn được nhắc lại như một trong những thời khắc mở đầu hào hùng nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Ngày nay, khi đi qua những con phố cổ Hà Nội, ít ai còn nghe tiếng súng, nhưng ký ức về những người chiến sĩ năm xưa – những người đã đối mặt xe tăng bằng bom ba càng trong không gian chật hẹp của đô thị – vẫn là một phần không thể tách rời của lịch sử Thủ đô.