Hà Nội, 60 ngày đêm khói lửa.

Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh!Cách mạng tháng Tám thắng lợi, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Hà Nội trở thành trung tâm chính trị của chế độ mới. Chính quyền nhân dân vừa thành lập đã đứng trước những thử thách nghiêm trọng.Núp dưới danh nghĩa Đồng minh có nhiệm vụ tước vũ khí của quân đội phát xít Nhật ở Đông Dương, đế quốc Anh và bọn phản động Tưởng Giới Thạch kéo vào Việt Nam hòng bóp chết chế độ dân chủ nhân dân ngay từ khi còn trứng nước. Các tập đoàn đế quốc xâm lược đều muốn nắm lấy Hà Nội, nơi tập trung các cơ quan lãnh đạo đầu não của cách mạng Việt Nam để thực hiện mưu đồ đen tối của chúng.Cuộc đấu tranh giữa ta và địch ở Hà Nội có ảnh hưởng quyết định đến sự mất còn của chính quyền nhân dân, của chế độ mới.60 ngày đêm chiến đấu (từ 19/12/1946 đến 17/2/1947) trong lòng Hà Nội là bản hùng ca mở đầu cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc. Các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô quả cảm đã lao vào cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội thân yêu với lực lượng, vũ khí và trang bị rất chênh lệch so với kẻ thù.Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.20 giờ 3 phút đêm 19/12/1946, công nhân nhà máy điện phá máy. Đèn điện trong thành phố phụt tắt. Đó là hiệu lệnh chiến đấu. Giờ cứu nước đã đến. Toàn thành cùng nổ súng!Từ pháo đài Láng, Xuân Thảo, pháo binh ta bắn vào các vị trí ở trong thành và một số nơi khác. Các lực lượng Vệ quốc quân, Công an, Tự vệ đồng loạt tiến công các vị trí giặc theo kế hoạch đã phân công.Trong đêm 19 rạng ngày 20/12/1946, qua phút choáng váng ban đầu, địch phản kích ồ ạt, tung quân từ trong Thành ra mở đường ứng cứu các vị trí của chúng đang bị quân ta tiến công và chiếm giữ những đầu mối giao thông huyết mạch: cầu Long Biên, ga Hà Nội,… Đồng thời, chúng đánh các cơ quan quan trọng của ta: Bắc Bộ Phủ, Sở Bưu điện và trụ sở Ủy ban hành chính Hà Nội ở Bờ Hồ, trụ sở Bộ Quốc phòng – Tổng chỉ huy và trại Vệ quốc đoàn Trung ương ở Hàng Bài, Sở chỉ huy tự vệ Hà Nội ở Đấu Xảo, trại Ngọc Hà,… Ở đâu cũng vấp phải sức kháng chiến quyết liệt của quân dân ta.Hết ngày 20 và 21/12/1946, thực dân Pháp không mở được trận phản kích nào lớn.Từ sau ngày 21/12/1946, các lực lượng vũ trang của ta chiến đấu ở Liên khu phố 1 (giữa thành phố) tuy bị địch vây kín bốn mặt nhưng không rút ra ngoài và trụ lại chiến đấu theo kế hoạch đã định.Kế hoạch “chiến tranh chớp nhoáng” của địch bước đầu bị phá sản, địch chủ trương tập trung sức tiêu diệt lực lượng ta ở nội thành, sau đó mới đánh tỏa ra ngoại thành.Ngày 6/1/1947, chính thức thành lập Trung đoàn Liên khu phố 1, lấy Tiểu đoàn 101 Vệ quốc quân làm nòng cốt.Ngày 12/1/1947, Hội nghị quân sự toàn quốc lần thứ nhất đặt tên Trung đoàn Liên khu phố 1 là Trung đoàn Thủ đô.Ngày 14/1/1947, Đội quyết tử của Trung đoàn Thủ đô được tổ chức và làm lễ tuyên thệ “Quyết tử” tại rạp Tố Như (nay là rạp Chuông Vàng) trước khi bước vào đợt chiến đấu mới.Giữa tháng 1/1947, sau khi đánh thông được đường số 5, có thêm quân từ Hải Phòng, địch quyết định tiêu diệt lực lượng của ta ở Thủ đô.Thấu suốt phương châm chiến lược của Trung ương Đảng là: “Bảo toàn thực lực kháng chiến lâu dài”, Đảng ủy và Ban chỉ huy Mặt trận khu XI chủ trương: “không đánh trận địa với địch, không thủ hiểm ở chỗ nào lâu…”, sau khi chặn đánh địch quyết liệt, chủ động rút lui, không để cho địch thực hiện được ý đồ của chúng.Trong ngày 15/1/1947, hai bên thoả thuận ngừng bắn để giải quyết vấn đề thương binh, cho ngoại kiều vav thường dân tản cư ra ngoài.Nhân cơ hội đó, Đảng ủy Liên khu phố 1 đã tổ chức đưa hơn 10.000 người ra khỏi thành phố, trong đó một đoàn cán bộ cùng 3.500 tự vệ cải trang làm thường dân ra theo. Để củng cố tổ chức, chuẩn bị chiến đấu trong hoàn cảnh gay go, ác liệt hơn, ta dự định chỉ để khoảng 500 người ở lại Liên khu phố 1 trên thực tế vẫn còn hơn 1.000 người vì có nhiều người tự nguyện ở lại.Từ 15/1/1947, địch liên tiếp mở những trận tiến công mới trên con đường vòng cung Vĩnh Tuy, Ngã tư Trung Hiển, Ngã tư Vọng, Bạch Mai, Ngã tư Sở, ô Cầu Giấy,…Từ 6/2/1947, với một lực lượng lớn bộ binh có thiết giáp, trọng pháo, máy bay yểm hộ, giặc Pháp mở một đợt tổng công kích vào Liên khu phố 1.Cuộc chiến đấu anh dũng kiên cường của quân và đân Liên khu phố 1 được sự chi viện hết lòng của quân và dân nội, ngoại thành là đỉnh cao của cuộc chiến tranh toàn dân trong những ngày đầu kháng chiến ở Thủ đô.Đêm 14/2/1947, Quân ủy Trung ương hội ý cấp tốc, báo cáo, đền nghị lên Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Thường vụ Trung ương cho phép rút Trung đoàn Thủ đô ra ngoài sau khi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bao vây và kìm chân địch.Sáng 15/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Trường Chinh đồng ý để Trung đoàn rút ra ngoài nhưng phải tổ chức chu đáo, an toàn, bí mật. Hồ Chủ tịch chuyển tới cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn lời khen ngợi: “Các chú giam chân địch một tháng là thắng lợi. Đến nay, giữ Hà Nội được hai tháng là đại thắng lợi”.Ngày 15/2/1947, các lực lượng trong Liên khu phố 1 được lệnh rút khỏi Hà Nội, trở về hậu phương, xây dựng lớn mạnh hơn nữa để kháng chiến lâu dài.Ngày 17/2/1947, Đảng ủy Liên khu phố 1 rút ra ngoài theo con đường vượt sông Hồng giữa mùa nước cạn.Đêm 17/2/1947, Trung đoàn Thủ đô chia làm nhiều bộ phận rút quân, để lại một bộ phận hoạt động quấy rối nghi binh rút sau cùng.Cuộc chiến đấu anh dũng suốt 60 ngày đêm của quân dân Thủ đô có ý nghĩa to lớn. Các cơ quan đầu não của Đảng và Nhà nước đã được bảo vệ tuyệt đối an toàn rút ra khỏi thành phố lên chiến khu tiếp tục lãnh đạo kháng chiến. Ta giữ chân địch 60 ngày trong thành phố, vượt mức thời gian dự kiến ban đầu, bảo đảm để các địa phương có thời gian huy động lực lượng đối phó với địch khi chúng đánh rộng ra.Thắng lợi trong 60 ngày đêm chiến đấu của quân và dân Thủ đô chính là thắng lợi mở đầu của đường lối chiến tranh nhân dân, vừa nổ ra đã kết hợp được đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, vận động binh lính địch và đấu tranh ngoại giao, kết hợp được cách đánh du kích với chiến đấu phòng ngự có công sự và công tác phá hoại, phát huy sức mạnh của toàn dân đánh giặc.