Hà Văn Ắng
Anh hùng liệt sĩ Hà Văn Ắng (Tương Phi) sinh năm 1923, là người dân tộc Thái, quê ở xã Mường Tranh, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Đồng chí công tác tại Đại đội 168, Tiểu đoàn 105, Trung đoàn 80.
Hà Văn Ắng sớm giác ngộ cách mạng và tham gia hoạt động trong phong trào cách mạng ở quê hương Mường Tranh. Tháng 8-1945, Hà Văn Ăng cùng nhóm cách mạng Mường Tranh đấu tranh giành chính quyền ở xã, tiến lên giành chính quyền tại thị xã Sơn La. Sau cách mạng, đồng chí tham gia vệ quốc đoàn Sơn La, giữ chức Tiểu đội trưởng tiểu đội xung kích, cùng đồng đội chiến đấu tại nhiều nơi như Tuần Giáo, Thuận Châu, Yên Châu và chiến trường Lào.
Thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai, chúng dồn lực lượng tấn công các cơ sở cách mạng của quân ta, trong đó có địa bàn tỉnh Sơn La. Trong trận đánh ở cầu Hát Lót, Hà Văn Ăng đã mưu trí chỉ huy tiểu đội tấn công và dồn địch vào thế bị động. Trong trận này, lực lượng cách mạng đã bắt sống được một quan Tây, góp phần củng cố niềm tin trong quân và dân, đồng thời có tác dụng răn đe kẻ thù'. Mùa đông năm 1947, tiểu đội đồng chí phối hợp với tiểu đội bạn phục kích bắt sống 3 tên địch, tiêu diệt một số tên và thu nhiều vũ khí, đạn dược. Sau đó, Hà Văn Ăng tiếp tục chỉ huy tiểu đội xung kích chiến đấu và góp phần giành thắng lợi trên nhiều mặt trận như: Pa Háng, Mường Sại, Vạn Yên, Suối Đúc, Mường Lò, ngã ba Thu Cúc,...".
Trải qua thực tế chiến đấu, lực lượng cách mạng tại địa bàn tỉnh Sơn La đã lớn mạnh và trưởng thành. Tháng 4-1948, Trung ương quyết định thành lập đội Trung Dũng với nhiệm vụ vừa tuyên truyền xây dựng căn cứ cách mạng trong quần chúng nhân dân, vừa chiến đấu trên mặt trận chống kẻ thù xâm lược. Hà Văn Ắng, bí danh Tương Phi, được cử làm Tiểu đội trưởng xung kích. Tháng 10-1948, Hà Văn Áng chỉ huy tiểu đội đánh các trận Tạ Lương, Tú Nang đã xóa số 1 đại đội địch, tiêu diệt 36 tên, bắt sống 4 tên Pháp, thu 36 khẩu súng trường và 2 súng cối, nhiều đạn dược .
Đội Trung Dũng hành quân lên Chiềng Khừa - Mư Tươi xây dựng khu chiến đấu, địch phát hiện, tổ chức lực lượng bao vây nhằm tiêu diệt đội.
Đoán trước ý định hành quân của địch, tiểu đội của Hà Văn Áng cùng với tiểu đội của Lò Văn Hắc tổ chức lực lượng đánh phục kích địch ở Tô Buông. Trận chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt, kết quả quân ta giành thắng lợi, xóa sổ 1 đại đội địch, tiêu diệt 30 tên, thu 2 khẩu súng máy, 30 khẩu súng trường cùng nhiều quân trang, quân dụng. Trải qua thực tế chiến đấu, đội Trung Dũng đã trưởng thành trên mọi mặt. Kẻ thù khiếp sợ khi nhắc đến đội Trung Dũng với những cái tên Lộc Tài, Tương Phi, Nam Hải.
Đến tháng 7-1950, tiểu đội của Hà Văn Áng sáp nhập vào Đại đội 168, đồng chí vẫn giữ chức Tiểu đội trưởng. Hà Văn Ắng đã chỉ huy tiểu đội đánh nhiều trận trên địa bàn Tuần Giáo, Thuận Châu, Yên Châu và chiến trường Lào..., với nhiều hình thức như phục kích, tập kích bắn tia, tiêu hao sinh lực địch làm cho địch rất hoang mang, lo sợ. Trong trận đánh Ly Khon (Lào), trước sự phản công quyết liệt của quân địch, Hà Văn Ăng đã dũng cảm ôm bộc phá xông thẳng vào dập tắt hỏa lực địch và hy sinh ngay trên chiến trường, tạo điều kiện cho đồng đội xông lên giải phóng Ly Khon.
Tinh thần chiến đấu dũng cảm, mưu trí cùng sự hy sinh anh dũng trên chiến trường của Hà Văn Ăng đã trở thành tấm gương sáng cho đồng đội và thế hệ sau noi theo. Với những thành tích và chiến công xuất sắc giành được trên chiến trường, ngày 11-6-1999, Hà Văn Ắng được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của ông được đặt cho một con phố ở thị trấn Hát Lót, huyện Mai Sơn, đoạn đường từ Ngã tư Nông Trường đi vào chợ Trung tâm Hát Lót.
