[GDTH] HÀ VĂN VẤN VÀ NHỮNG CHUYẾN XE TRÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Có những con đường được làm nên từ đất đá.Có những con đường được ghi nhớ bởi những bước chân người lính, và cũng có những con đường được viết nên bằng cả tuổi trẻ, mồ hôi và sự hy sinh của một thế hệ.

Đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ là một con đường như thế.

Giữa đại ngàn Trường Sơn năm ấy, những đoàn xe vẫn lặng lẽ nối đuôi nhau đi trong đêm. Phía trước là chiến trường, phía sau là hậu phương. Mỗi chuyến xe mang theo lương thực, thuốc men và hàng hóa chi viện; mỗi người lính ngồi sau tay lái đều hiểu rằng, chỉ cần mình dừng lại, con đường ra tiền tuyến có thể bị gián đoạn. Trong số những người lính năm ấy có một chàng trai dân tộc Tày đến từ Nông Hạ, Chợ Mới, Bắc Kạn – Hà Văn Vấn.

Sinh năm 1944, Hà Văn Vấn lớn lên giữa núi rừng Việt Bắc. Năm 1965, khi vừa 21 tuổi, ông lên đường nhập ngũ. Sau ba tháng học lái xe tại Trung đoàn xe 265, người thanh niên quê Bắc Kạn được biên chế về Đoàn vận tải 559, bắt đầu những năm tháng gắn bó với tuyến đường Trường Sơn. Từ đó, chiếc xe trở thành người bạn đồng hành của ông. Trường Sơn ngày ấy không phải con đường bằng phẳng. Đó là những cung đường xuyên qua núi rừng, nơi bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Những chuyến xe thường phải chạy trong đêm để tránh sự phát hiện của máy bay địch. Có những ngày thiếu thốn đến mức người lính phải ăn măng rừng thay cơm. Nhưng những người lính vận tải vẫn đi. Hà Văn Vấn cũng vậy. Ông cùng đồng đội đảm nhiệm những chuyến vận chuyển trên các tuyến Đường 9 – Khe Sanh sang Lào, đưa hàng hóa từ hậu phương đến chiến trường. Trong những năm 1967–1970, khi các tuyến vận tải Trường Sơn liên tục bị đánh phá, ông đã nhiều lần vượt cung, vượt chặng, hoàn thành vượt mức nhiệm vụ. Có những tháng, ông lái xe tới 28, thậm chí 30 đêm. Mỗi đêm, chiếc xe đi khoảng 100–120km giữa những cung đường đầy hiểm nguy. Sau mỗi chuyến đi, ông lại kiểm tra, bảo dưỡng và cất giấu xe cẩn thận để chuẩn bị cho hành trình tiếp theo. Ba năm như thế, chiếc xe của ông không hỏng, không mất mát. Tổng cộng, Hà Văn Vấn đã vận chuyển gần 1.500 tấn hàng ra mặt trận. Nhưng phía sau con số ấy là hàng trăm chuyến đi mà mỗi lần khởi hành đều có thể là một lần đối mặt với sinh tử.

Có lần, xe bị trúng bom đạn, có lần, lốp xe bị bắn thủng giữa đường, có lần, xe của ông và xe của đồng đội cùng bị bục lốp, nhưng chiếc lốp dự phòng chỉ còn một. Ông đã nhường lốp dự phòng cho đồng đội, còn mình ở lại vá lốp để tiếp tục hành trình. Hơn 100 lần, ông chữa xe, kéo xe, giấu xe giúp đồng đội rồi mới tiếp tục chuyến đi của mình. Bốn lần xe bị trúng bom đạn cũng là bốn lần ông tìm cách cứu xe, cứu hàng, bởi với người lính lái xe Trường Sơn, chiếc xe không đơn thuần là phương tiện. Trên xe là hàng hóa mà tiền tuyến đang chờ đợi. Phía cuối con đường là những người đồng đội đang cần từng viên thuốc, từng bao gạo, từng chuyến hàng từ hậu phương.

Nhưng chiến tranh không chỉ để lại những thử thách. Nó còn để lại những mất mát không thể gọi tên. Một đêm rạng sáng năm 1968, chiếc xe của Hà Văn Vấn đang chở 7 thương binh và một y tá trở về đơn vị. Khi xe gần đến nơi, bom bi đánh trúng. Tám người trên xe hy sinh, chỉ một mình Hà Văn Vấn sống sót, đó là một nỗi đau mà ông mang theo suốt cuộc đời. Cũng trong khoảng thời gian ấy, ông lại nhận thêm một nỗi đau khác. Hà Văn Tý – người em trai ruột của ông, cũng là một người lính vận tải – đã hy sinh tại chiến trường miền Nam. Hai người anh em cùng khoác lên mình màu áo lính, cùng đi về phía chiến trường, nhưng rồi chỉ một người trở về. Có lẽ từ những mất mát ấy, người lính Hà Văn Vấn càng hiểu hơn giá trị của từng chuyến xe.Ông vẫn tiếp tục cầm lái, không phải vì phía trước không còn sợ hãi, mà bởi phía sau tay lái ấy là nhiệm vụ ông đã nhận.

Ngày 1 tháng 10 năm 1971, người lính lái xe Hà Văn Vấn được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trước đó, ông đã được trao 4 Huân chương Chiến công hạng Ba và 3 lần đạt danh hiệu Chiến sĩ Quyết thắng.

Nhưng chiến tranh kết thúc không có nghĩa là những năm tháng ấy biến mất.

Năm 1973, trong một lần được nghỉ phép, Hà Văn Vấn trở về quê và tổ chức lễ cưới với bà Tạ Thị Rinh, một cô giáo cấp 1 trường làng. Thế nhưng sau đám cưới, ông lại trở vào chiến trường. Người chồng tiếp tục đi, người vợ ở lại quê nhà chờ đợi. Phải đến năm 1981, hai người mới có người con đầu lòng. Sau đó, gia đình có thêm hai người con trai. Một người sau này tiếp tục công tác trong quân đội.

Những năm cuối đời, Anh hùng Hà Văn Vấn trở về sống tại Nông Hạ, Chợ Mới, Bắc Kạn. Căn nhà của ông nằm bên Quốc lộ 3. Ngày ngày, những chiếc xe vẫn nối nhau chạy qua trước cửa. Có lẽ, mỗi tiếng động cơ vọng lại đều có thể gợi về một thời tuổi trẻ, một thời mà ông cũng từng ngồi sau tay lái, đi giữa những cung đường Trường Sơn, chỉ khác rằng ngày ấy, phía trước là bom đạn, còn giờ đây, những con đường đã bình yên.

Những gian khổ và chất độc hóa học của chiến tranh khiến sức khỏe Hà Văn Vấn về sau suy giảm, thường xuyên đau ốm. Dù vậy, ông vẫn được những người từng biết đến nhớ về như một người lính khiêm nhường, giản dị, luôn ít nói về những thành tích của chính mình.

Ngày 26 tháng 2 năm 2020, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hà Văn Vấn qua đời tại quê nhà, hưởng thọ 76 tuổi. Ông đã đi qua cuộc đời bằng những chuyến xe. Từ một chàng trai dân tộc Tày của vùng đất Bắc Kạn, Hà Văn Vấn trở thành người lính trên tuyến đường Trường Sơn – nơi tuổi trẻ của ông hòa vào tuổi trẻ của cả một thế hệ.

Ông đã từng mất đồng đội, mất người em trai, từng chứng kiến một chuyến xe chở thương binh trở thành chuyến xe không có người trở về. Nhưng ông vẫn tiếp tục đi, bởi có những con đường, một khi đã nhận nhiệm vụ thì phải đi đến cùng. Và có những con người, dù chiến tranh đã lùi xa, vẫn để lại dấu chân của mình trên những cung đường lịch sử.

Người ta có thể nhớ về Trường Sơn qua những dãy núi trùng điệp, những cung đường huyền thoại hay những đoàn xe nối dài trong đêm. Nhưng phía sau tất cả những hình ảnh ấy là những con người bằng xương bằng thịt – những người đã gửi lại nơi đó một phần tuổi trẻ, những giọt mồ hôi, những mất mát và cả cuộc đời mình.