Hai Bà Trưng
Đêm ở đền Hát Môn thanh vắng. Gió từ sông Đáy thổi vào man mát, làm mấy ngọn đèn dầu trên bàn thờ chao đảo, hắt những vệt sáng chập chờn lên bức tượng Hai Bà. Nhìn hai pho tượng uy nghi mà nhân hậu, tôi lại nhớ đến câu chuyện bà ngoại kể cho nghe hồi nhỏ — một câu chuyện không phải từ sách lịch sử khô khốc, mà từ nỗi đau và máu xương của người xưa.
Hồi đó, đất Mê Linh chìm trong tăm tối. Thái thú Tô Định sang cai trị, đem theo đủ thứ thuế lạt vô lý, vơ vét từng hạt gạo, từng cây trầm, viên ngọc. Dân mình sống không bằng chết. Ở làng Mê Linh có hai chị em nhà họ Trưng, Trưng Trác và Trưng Nhị. Không chỉ thêu thùa giỏi, hai cô còn cưỡi ngựa, bắn cung, múa kiếm lướt như gió. Cô chị Trưng Trác bén duyên với Thi Sách, người tuổi trẻ tài cao ở vùng Chu Diên. Hai vợ chồng ngầm chiêu mộ nghĩa sĩ, hẹn ngày vùng lên.
Nhưng Tô Định gian xảo đã đánh hơi được. Hắn bắt rồi tàn sát Thi Sách nhằm dập tắt đốm lửa căm hờn. Hắn tưởng làm vậy sẽ khiến người nữ chủ Mê Linh quỵ ngã. Hắn đã lầm.
Nỗi đau mất chồng không làm Trưng Trác yếu mềm, nó đúc thành ngọn lửa. Mùa xuân năm 40, tại bờ sông Hát, tiếng cồng lệnh vang lên rung chuyển cả một vùng. Trưng Trác mặc giáp đồng, khoác áo vải sô trắng chịu sầu, cùng em gái Trưng Nhị bước lên lưng voi chiến. Lời thề năm xưa vang vọng khắp bờ cõi:
"Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin đem lại nghiệp cũ họ Hùng
Ba kẻo hại gạt má hồng
Bốn xin vẹn tròn nghĩa chồng tào khang"
Tướng sĩ reo hò, cờ xí rợp trời. Từ khắp nơi, những người đàn bà quấn khăn thắm, tay lăm lăm giáo mác gõ dồn dập kéo về hội quân. Quân Hán bấy lâu nay tự cao tự đại, chưa từng thấy một đội quân nào kỳ lạ và dữ dội đến thế. Họ đánh đến đâu, giặc tan đến đó. Tô Định sợ mất mật, phải cắt tóc, cạo râu, giả trang thành dân thường rồi lủi mất dạng về Bắc. Chỉ trong vòng mấy tháng, 65 thành trì thu hồi sạch sẽ. Trưng Trác được tôn làm Trưng Vương, dựng lại bờ cõi độc lập.
Thế nhưng, mây mù lại kéo đến ba năm sau đó. Nhà Hán sai "Phục波 tướng quân" Mã Viện — một lão tướng sỏi đời, quỷ quyệt — đem hàng vạn quân tinh nhuệ sang báo thù. Cuộc chiến ở Cẩm Khê diễn ra vô cùng tàn khốc. Quân ta kiên cường chống trả từng tấc đất, nhưng thế giặc quá mạnh, lực lượng lại chênh lệch.
Khi thế cờ đã mất, Hai Bà không chịu để rơi vào tay kẻ thù. Chiều hôm ấy, trời đất như nhuộm một màu đỏ quạch. Hai chị em ngoảnh mặt nhìn lại quê hương lần cuối, rồi gieo mình xuống dòng sông Hát. Dòng nước ôm lấy hai người con gái anh hùng, cuốn đi vào huyền thoại.
Hai Bà mất đi, nhưng ngọn lửa năm đó chưa bao giờ tắt. Nó chảy trong máu của người Việt suốt mấy ngàn năm qua, để mỗi lần nghe lại, người ta vẫn thấy sống lưng mình rần rần một niềm tự hào kỳ lạ.
