Hai Bà Trưng khởi nghĩa
Năm 40 SCN, hai chị em Trưng Trắc và Trưng Nhị nổi dậy khởi nghĩa tại Hát Môn (Hà Nội ngày nay) nhằm lật đổ sự cai trị hà khắc của nhà Đông Hán và trả thù nhà cho chồng Trưng Trắc là Thi Sách. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng rộng rãi của nhân dân và các thủ lĩnh địa phương, đập tan chính quyền đô hộ, chiếm lại 65 thành trì ở Lĩnh Nam và giúp Hai Bà Trưng xưng vương, lập ra chính quyền tự chủ trong 3 năm.
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40–43 SCN) là cuộc khởi nghĩa đầu tiên của nhân dân Việt Nam chống lại sự đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc, mở đầu cho thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc.
---
## Nguyên nhân khởi nghĩa
* **Ách đô hộ tàn bạo của nhà Đông Hán:** Thái thú Tô Định thi hành chính sách vơ vét tài nguyên, thuế khóa nặng nề và âm mưu đồng hóa nhân dân ta.
* **Mặt trận chính trị & Mối thù gia đình:** Thi Sách (chồng của Trưng Trắc, Lạc tướng quận Chu Diên) mưu tính chống lại nhà Hán nên bị Tô Định hãm hại. Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị quyết tâm nổi dậy vừa để trả thù nhà, vừa để cứu nước.
---
## Diễn biến chính
* Mùa xuân năm 40 SCN: Tế cờ khởi nghĩa tại Hát Môn
Hai Bà Trưng lập bàn thờ tế trời đất tại Hát Môn (nay thuộc Phúc Thọ, Hà Nội), đọc lời thề xuất quân nổi dậy chống quân xâm lược Đông Hán.
* Năm 40 SCN: Tiến quân đánh chiếm Mê Linh & Luy Lâu
Nghĩa quân nhanh chóng hạ thành Mê Linh, sau đó tiến sang Cổ Loa và tấn công trung tâm chính quyền đô hộ tại Luy Lâu (Bắc Ninh). Thái thú Tô Định hoảng sợ phải hoán trang, cạo râu tóc tháo chạy về Trung Quốc.
* Năm 40 - 41 SCN: Xưng Vương & Lập chính quyền tự chủ
Trong vòng vài tháng, nghĩa quân giải phóng 65 thành trì ở Lĩnh Nam (gồm Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp Phố). Trưng Trắc được tôn làm Vương (Trưng Vương), dựng đô tại Mê Linh và ban lệnh miễn thuế 3 năm cho nhân dân.
* Năm 42 SCN: Mã Viện cất quân đàn áp
Vua Hán Quang Vũ sai Phục波 Tướng quân Mã Viện chỉ huy hàng chục vạn quân tinh nhuệ theo hai đường thủy - bộ tiến sang xâm lược.
* Năm 42 - 43 SCN: Trận Lãng Bạc - Cẩm Khê & Sự hy sinh
Quân ta chiến đấu kiên cường tại Lãng Bạc và Cẩm Khê nhưng do chênh lệch lực lượng, nghĩa quân suy yếu dần. Tháng 3 năm 43 SCN (mùng 6 tháng 2 âm lịch), Hai Bà Trưng gieo mình xuống sông Hát tự thuẫn để giữ trọn khí tiết.
---
## Ý nghĩa lịch sử
* **Mở đầu truyền thống chống ngoại xâm:** Khẳng định ý chí độc lập, không chịu lùi bước trước phong kiến phương Bắc.
* **Khẳng định vai trò người phụ nữ Việt Nam:** Là cuộc khởi nghĩa duy nhất trong lịch sử do các nữ thủ lĩnh lãnh đạo thành công toàn diện toàn bộ lãnh thổ.
* **Đặt nền móng ý thức tự chủ:** Dù chính quyền tự chủ chỉ tồn tại trong 3 năm, cuộc khởi nghĩa đã gieo mầm khát vọng tự do cho các thế hệ tiếp nối.
