Hai Bà Trưng – Khúc tráng ca bất khuất của dân tộc

Có những buổi chiều, khi đứng giữa một miền quê yên ả, nghe tiếng gió đi qua hàng cây và nhìn những mái nhà thấp thoáng phía xa, tôi thường tự hỏi: Nếu được trở về với hai nghìn năm trước, ta sẽ nhìn thấy gì?

Có lẽ khi ấy, trên những con đường đất còn in dấu chân người, tiếng vó ngựa chưa phải lúc nào cũng là âm thanh của bình yên. Đất nước đang sống dưới ách cai trị của nhà Hán. Những con người nhỏ bé phải chịu cảnh áp bức, bóc lột. Và giữa những tháng ngày tưởng như chỉ có bóng tối ấy, từ vùng đất Mê Linh đã xuất hiện hai người phụ nữ làm rung chuyển cả một thời đại.

Đó là Trưng Trắc và Trưng Nhị.

Hai cái tên đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử nhưng mỗi lần được nhắc đến, tôi vẫn có cảm giác như trước mắt mình hiện lên một buổi sớm rất xa. Sông Hát lặng lẽ trôi. Gió thổi trên những bãi bờ. Và từ một miền quê, ngọn cờ khởi nghĩa bắt đầu được dựng lên.

Trưng Trắc và Trưng Nhị là hai chị em, con gái của một vị Lạc tướng ở Mê Linh. Hai bà lớn lên trong một vùng đất giàu truyền thống của người Việt. Những năm tháng tuổi trẻ của hai bà gắn với cuộc sống của quê hương, với những con người đang phải chịu sự cai trị của chính quyền nhà Hán.

Đó không phải là một thời đại bình yên.

Theo những tư liệu lịch sử được lưu lại, chính quyền đô hộ nhà Hán áp đặt nhiều chính sách cai trị và bóc lột nặng nề đối với người dân. Nỗi bất bình vì thế không chỉ nằm trong một gia đình hay một vùng đất. Nó âm thầm lan rộng.

Trong hoàn cảnh ấy, Trưng Trắc không đứng ngoài những biến động của quê hương.

Bà kết hôn với Thi Sách, con trai của Lạc tướng huyện Chu Diên. Cuộc hôn nhân ấy không chỉ là chuyện riêng của hai con người. Gia đình hai bên đều có vị thế và có mối liên hệ với những lực lượng địa phương. Vì thế, sự liên kết ấy càng khiến chính quyền đô hộ lo ngại.

Rồi biến cố xảy đến.

Thi Sách bị Tô Định, viên thái thú nhà Hán, giết.

Không ai có thể biết chính xác trong khoảnh khắc ấy Trưng Trắc đã nghĩ gì. Những trang sử còn lại không cho chúng ta quyền tự đặt lời nói vào miệng bà. Nhưng lịch sử cho thấy một điều rõ ràng: mất mát riêng tư ấy không khiến Trưng Trắc lùi bước.

Nỗi đau của một gia đình hòa vào nỗi đau của một đất nước.

Và từ đó, ý chí đứng lên chống lại ách đô hộ càng mạnh mẽ hơn.

Mùa xuân năm 40 sau Công nguyên.

Tại cửa sông Hát, cuộc khởi nghĩa do Trưng Trắc và Trưng Nhị lãnh đạo bùng lên.

Tôi hình dung buổi sáng hôm ấy không phải bằng những lời thoại được người đời sau tưởng tượng, mà bằng những hình ảnh mà lịch sử đã để lại: những người từ nhiều nơi tìm về, những nghĩa sĩ đứng bên nhau, những lá cờ tụ nghĩa xuất hiện giữa một đất nước đang chờ đợi một sự thay đổi.

Từ Mê Linh, phong trào nhanh chóng lan rộng.

Hai Bà Trưng đã nhận được sự hưởng ứng của đông đảo nhân dân. Nhiều lực lượng ở các vùng khác cũng đứng lên. Luy Lâu, trung tâm của chính quyền nhà Hán ở Giao Chỉ, trở thành một trong những mục tiêu quan trọng của nghĩa quân.

Những thành trì vốn tưởng như không thể lay chuyển bắt đầu rung chuyển.

Tô Định phải bỏ chạy.

Chính quyền đô hộ ở nhiều nơi tan rã.

Chỉ trong một thời gian ngắn, phong trào do Hai Bà Trưng lãnh đạo đã giành được thắng lợi rộng lớn, kiểm soát 65 thành trì theo các ghi chép được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu. Đất nước giành lại quyền tự chủ.

Trưng Trắc được suy tôn làm vua, đóng đô ở Mê Linh.

Có lẽ khó có thể tìm được một hình ảnh nào đẹp hơn để kể về khoảnh khắc ấy: sau những năm tháng bị áp bức, người dân lại được nhìn thấy một chính quyền do chính người Việt đứng đầu.

Một triều đình được dựng lên giữa quê hương.

Một người phụ nữ trở thành người đứng đầu đất nước.

Và bên cạnh bà là Trưng Nhị, người em gái cùng chung chí hướng.

Hai người phụ nữ ấy đã viết nên một trang sử đặc biệt: cuộc khởi nghĩa đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được biết đến rộng rãi với vai trò lãnh đạo của hai nữ anh hùng.

Nhưng lịch sử không chỉ có những ngày chiến thắng.

Sau khi giành được quyền tự chủ, đất nước chỉ có một khoảng thời gian ngắn để bình yên. Nhà Hán không từ bỏ ý định khôi phục quyền cai trị.

Năm 42, quân Hán do Mã Viện chỉ huy tiến vào nước ta.

Một lần nữa, những người đã từng đứng lên trong mùa xuân năm 40 phải đối mặt với chiến tranh.

Từ Mê Linh, Trưng Trắc và Trưng Nhị tiếp tục lãnh đạo lực lượng chống quân Hán. Quân hai bên giao chiến ở Lãng Bạc. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt. Trước lực lượng mạnh của đối phương, nghĩa quân phải lui về Cẩm Khê.

Những ngày tháng sau đó là những ngày tháng gian nan.

Không còn là khí thế của một cuộc khởi nghĩa đang dâng lên như sóng. Trước mắt là một cuộc chiến kéo dài, là sức ép của một đạo quân lớn hơn, là những mất mát mà lịch sử chỉ có thể ghi lại bằng những dòng ngắn ngủi.

Nhưng chính ở những thời khắc khó khăn ấy, người ta càng nhìn rõ ý nghĩa của sự lựa chọn.

Hai Bà không rời bỏ cuộc chiến khi tình thế trở nên bất lợi.

Các nghĩa quân và nhân dân ở nhiều nơi vẫn tiếp tục chống lại quân xâm lược. Ở Cửu Chân, một bộ phận nghĩa quân do Đô Đương chỉ huy vẫn tiếp tục chiến đấu.

Đằng sau hai cái tên Trưng Trắc, Trưng Nhị là rất nhiều con người khác.

Những người đã rời khỏi mái nhà của mình.

Những người đã đặt quê hương vào trong lựa chọn của đời mình.

Những con người mà tên tuổi có thể không còn được nhắc đến đầy đủ, nhưng sự hưởng ứng của họ đã làm nên sức mạnh của cuộc khởi nghĩa.

Đó chính là tình đồng lòng của một dân tộc trong những ngày thử thách.

Cuối cùng, sau thời gian chống trả quyết liệt, cuộc kháng chiến do Hai Bà Trưng lãnh đạo thất bại.

Năm 43, Hai Bà Trưng hy sinh tại Hát Giang.

Dòng sông vẫn tiếp tục chảy.

Nước vẫn xuôi về phía trước.

Nhưng một trang sử đã khép lại.

Nếu chỉ nhìn vào kết quả, người ta có thể nói rằng cuộc khởi nghĩa không giữ được nền độc lập lâu dài. Nhưng lịch sử của một dân tộc không chỉ được đo bằng số năm của một triều đại.

Có những cuộc chiến thất bại về quân sự nhưng lại thắng lợi trong ký ức.

Có những con người đã đi qua cuộc đời rất ngắn ngủi nhưng để lại một dấu ấn dài hơn hàng nghìn năm.

Hai Bà Trưng là những con người như thế.

Từ một vùng đất Mê Linh, hai người phụ nữ đã tập hợp sức mạnh của nhân dân, đánh đổ chính quyền đô hộ trong một thời gian và dựng nên chính quyền tự chủ. Từ đó, hình ảnh hai bà trở thành biểu tượng của ý chí chống ngoại xâm và tinh thần tự chủ của người Việt.

Hôm nay, khi đứng ở quê hương Như Thanh, tôi không thể nhìn thấy những đoàn quân của hai nghìn năm trước. Không còn tiếng chân người dồn dập trên những con đường cổ. Không còn những lá cờ khởi nghĩa bay trong gió.

Nhưng lịch sử chưa bao giờ thực sự biến mất.

Nó nằm trong những câu chuyện được kể lại.

Nằm trong những trang sách học trò.

Nằm trong những ngôi đền, những ngày hội tưởng niệm.

Và nằm cả trong cách một thế hệ trẻ hôm nay nhìn về quá khứ.

Tôi nghĩ về Trưng Trắc và Trưng Nhị không chỉ như hai cái tên được học trong một bài lịch sử.

Tôi nghĩ về họ như hai con người trẻ tuổi đã sống trong một thời đại mà sự lựa chọn không hề dễ dàng.

Họ đã chứng kiến quê hương bị cai trị. Họ đã trải qua mất mát. Họ đã đứng lên khi đất nước cần một người dẫn đường. Và khi chiến thắng không còn ở phía trước, họ vẫn không từ bỏ điều mình đã lựa chọn.

Có lẽ đó là điều thời gian muốn gửi lại cho chúng ta.

Không phải ai trong chúng ta cũng phải đứng giữa chiến trường. Không phải ai cũng phải làm nên một trang sử lớn lao.

Nhưng mỗi người đều có thể bắt đầu từ quê hương của mình.

Từ một việc học nghiêm túc.

Từ việc giữ gìn tiếng Việt.

Từ việc biết tên những người đã hy sinh để đất nước có được ngày hôm nay.

Từ việc không quay lưng với lịch sử chỉ vì lịch sử đã quá xa.

Bởi nếu một dòng sông có thể mang phù sa từ quá khứ đến hiện tại, thì ký ức của dân tộc cũng vậy. Nó đi qua thời gian, lắng lại trong từng thế hệ, rồi chờ một người trẻ cúi xuống và nhận ra rằng dưới lớp đất của hôm nay vẫn còn dấu chân của những người đã đi trước.

Tôi hình dung dòng Hát Giang của năm xưa vẫn lặng lẽ trôi trong ký ức dân tộc.

Hai nghìn năm đã đi qua.

Những người phụ nữ năm ấy đã trở thành lịch sử.

Nhưng câu chuyện của họ vẫn chưa kết thúc.

Bởi mỗi khi một người trẻ biết mình đang đứng trên mảnh đất được gìn giữ bằng bao nhiêu mất mát, mỗi khi chúng ta biết trân trọng quê hương bằng những việc làm cụ thể, thì ngọn lửa mà Hai Bà Trưng từng thắp lên lại được truyền thêm một lần nữa.

Và có lẽ, đó chính là cách đẹp nhất để chúng ta kể tiếp câu chuyện của thời hoa lửa:

Không phải bằng cách sống trong quá khứ,

mà bằng cách sống xứng đáng với những gì quá khứ đã trao lại.