Hai Bà Trưng: Ngọn đuốc khuất phục hung tàn và cuộc khởi nghĩa vang dội lịch sử dân tộc

1. Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân khởi nghĩa

Vào đầu thế kỷ I (thời nhà Đông Hán), vùng đất Giao Chỉ (vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam ngày nay) chịu sự cai trị hà khắc và tàn bạo của Thái thú Tô Định. Hắn là một tên quan tham lam, độc ác, tàn sát dã man dân lành và bóc lột thuế dịch nặng nề.

Tại vùng Mê Linh (nay thuộc Hà Nội), Hai Bà Trưng — Trưng Trắc và Trưng Nhị — là hai chị em sinh ra trong một gia đình Lạc tướng dòng dõi Hùng Vương. Trưng Trắc kết duyên cùng Thi Sách, con trai Lạc tướng huyện Chu Diên. Hai gia đình Lạc tướng Mê Linh và Chu Diên cùng chung chí hướng, bí mật mưu tính việc đứng lên đánh đuổi quân xâm lược.

Thấy được nguy cơ phản kháng, Tô Định đã lập mưu bắt và giết hại Thi Sách nhằm đè bẹp ý chí của người dân. Tuy nhiên, thù nhà nợ nước không làm Trưng Trắc lùi bước mà càng thắp bùng lên ngọn lửa căm thù.

2. Tiếng trống Hát Môn và cuộc tiến công vũ bão (Mùa xuân năm 40)

Mùa xuân năm 40 (năm Canh Tý), tại cửa sông Hát (sông Hát Môn, nay thuộc huyện Phúc Thọ, Hà Nội), Hai Bà Trưng chính thức dựng cờ khởi nghĩa. Trước giờ ra trận, Hai Bà đã đọc lời thề sông núi nổi tiếng:

"Một xin rửa sạch nước thù,

Hai xin đem lại nghiệp cũ họ Hùng,

Ba kẻo hại gian chồng tắp,

Bốn xin vẹn vẹn rốt công lênh này."

Cuộc khởi nghĩa nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân và Lạc tướng khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam. Nhiều nữ tướng kiên trung như Lê Chân, Thánh Thiên, Bát Nàn, Thiều Hoa... đã đem quân về hội tụ dưới cờ nghĩa.

Từ Hát Môn, nghĩa quân tiến đánh Mê Linh, rồi nhanh chóng tràn sang đập tan căn cứ quân Hán ở Luy Lâu (Bắc Ninh). Thái thú Tô Định hoảng sợ phải hoán cải trang phục, cắt tóc cạo râu trốn chạy về nước. Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã thu hồi được 65 thành trì ở vùng Lĩnh Nam, giải phóng toàn bộ lãnh thổ.

3. Xây dựng nền tự chủ và cuộc kháng chiến chống Mã Viện (Năm 42 – 43)

Sau thắng lợi vang dội, đất nước sạch bóng thù, Trưng Trắc được các tướng lĩnh và nhân dân tôn làm vua (Trưng Vương), đóng đô tại Mê Linh. Bà tiến hành xá thuế cho dân chúng 3 năm, bãi bỏ các luật lệ hà khắc của nhà Hán, thiết lập chính quyền tự chủ.

Năm 42, vua Hán Quang Vũ sai Phục波 Tướng quân Mã Viện — một viên tướng lão luyện và gian hung — dẫn hàng chục vạn quân thủy bộ tiến sang xâm lược lại nước ta.

Hai Bà Trưng trực tiếp cầm quân ra mặt trận chỉ huy quân dân ta chiến đấu vô cùng quả cảm tại các vùng Lãng Bạc, Cấm Khê. Tuy nhiên, do lực lượng chênh lệch quá lớn và quân địch dùng nhiều mưu gian, nghĩa quân dần rơi vào thế bất lợi. Đến tháng 2 năm 43 (ngày 6 tháng 2 âm lịch), để giữ trọn khí tiết, không rơi vào tay giặc, Hai Bà Trưng đã gieo mình xuống sông Đáy (đoạn thuộc Hát Môn) tự thuẫn.

4. Giá trị lịch sử và Di sản bất tử

Mặc dù triều đại Trưng Vương chỉ kéo dài gần 3 năm, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng có ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn:

• Tuyên ngôn độc lập đầu tiên: Khẳng định quyền tự quyết của dân tộc Việt Nam trước ách đô hộ của phương Bắc.

Nguồn tham khảo chính thống:

1. Đại Việt Sử ký Toàn thư (Tập 1 - Ngoại kỷ): Kỷ Trưng Nữ Vương.