HAI BÀ TRƯNG – NGỌN LỬA KHỞI ĐẦU TỪ MỘT VÙNG ĐẤT NHỎ

Lịch sử dân tộc Việt Nam có những thời khắc mà chỉ cần một ngọn lửa nhỏ cũng đủ làm bừng sáng cả một vùng đất. Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng vào mùa xuân năm 40 sau Công nguyên chính là một ngọn lửa như thế. Từ Hát Môn, từ Mê Linh, tiếng gọi đứng lên chống lại chính quyền đô hộ nhà Đông Hán đã nhanh chóng lan rộng, tạo thành một phong trào lớn trên nhiều vùng đất của nước ta lúc bấy giờ.

Trưng Trắc và Trưng Nhị là hai chị em được nhân dân Mê Linh tin phục. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Trưng Trắc là người phụ nữ đảm đang, dũng cảm, mưu trí; bà kết hôn với Thi Sách, con trai của một Lạc tướng ở Chu Diên. Gia đình Thi Sách có thế lực ở địa phương và có tinh thần chống lại chính quyền đô hộ. Trong bối cảnh đó, cuộc hôn nhân giữa Trưng Trắc và Thi Sách càng làm cho mối liên kết giữa những thế lực bản địa chống chính quyền Đông Hán thêm mạnh.

Điều quan trọng cần hiểu là cuộc khởi nghĩa không xuất hiện từ một nguyên nhân đơn lẻ. Đó là kết quả của sự bất bình trước chính sách cai trị, áp bức và bóc lột của chính quyền nhà Đông Hán. Trong ký ức lịch sử Việt Nam, cái chết của Thi Sách trở thành một tác động trực tiếp khiến Trưng Trắc quyết tâm đứng lên. Nhưng đằng sau nỗi đau riêng ấy là một vấn đề lớn hơn: quyền sống, quyền làm chủ quê hương và khát vọng thoát khỏi sự cai trị của ngoại bang.

Tháng 2 năm Canh Tý, tức năm 40 sau Công nguyên, Trưng Trắc cùng em gái Trưng Nhị phát động khởi nghĩa ở cửa sông Hát. Lời hiệu triệu nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của đông đảo nhân dân. Từ Mê Linh, nghĩa quân tiến xuống Luy Lâu, trung tâm của chính quyền nhà Đông Hán ở Giao Chỉ. Trước sức mạnh của cuộc nổi dậy, hệ thống chính quyền đô hộ ở nhiều nơi nhanh chóng tan rã.

Điều đặc biệt của cuộc khởi nghĩa là quy mô của nó vượt xa phạm vi một cuộc nổi dậy địa phương. Nhân dân ở nhiều vùng của Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam cùng hưởng ứng. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Cửu Chân thời đó bao gồm khu vực Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh ngày nay. Điều đó có nghĩa là vùng đất Hà Tĩnh hôm nay cũng nằm trong không gian lịch sử đã chứng kiến sự lan tỏa của phong trào chống chính quyền Đông Hán.

Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã giành quyền kiểm soát 65 huyện thành theo cách ghi chép của sử liệu Việt Nam hiện đại. Trưng Trắc được suy tôn làm vua, thường gọi là Trưng Vương, đóng đô ở Mê Linh. Một chính quyền tự chủ được thiết lập. Đó là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, bởi giữa thời kỳ mà quyền lực nhà Đông Hán tưởng như không thể lay chuyển, người Việt đã chứng minh rằng họ vẫn có khả năng tự tổ chức lực lượng và xây dựng một chính quyền của mình.

Triều đại Trưng Vương tồn tại không lâu. Nhà Hán không chấp nhận sự mất quyền kiểm soát ở phương Nam. Năm 42, Hán Quang Vũ sai Mã Viện và Đoàn Chí đem quân tiến xuống đàn áp cuộc khởi nghĩa. Sau khi Đoàn Chí chết vì bệnh, Mã Viện thống suất cả lực lượng thủy quân và tiếp tục tiến vào vùng đất Âu Lạc cũ. Quân của Hai Bà Trưng giao chiến quyết liệt với quân Hán tại Lãng Bạc. Do thế lực yếu hơn, quân Hai Bà phải lui về Cẩm Khê và tiếp tục chống địch.

Cuối cùng, sau gần một năm chiến đấu chống quân xâm lược, lực lượng của Hai Bà bị tan vỡ. Hai Bà về Hát Môn rồi gieo mình xuống dòng Hát Giang. Cuộc kháng chiến về cơ bản thất bại, nhưng sự chống cự không chấm dứt ngay. Ở Cửu Chân, các thủ lĩnh và nhân dân tiếp tục chiến đấu. Đến tháng 11 năm 43, Mã Viện tiến vào Cửu Chân đàn áp lực lượng còn lại. Nhiều thủ lĩnh và nghĩa quân đã hy sinh.

Có thể nói, Hai Bà Trưng không để lại một triều đại dài lâu, nhưng để lại một di sản lớn hơn rất nhiều so với thời gian tồn tại của chính quyền Trưng Vương. Đó là niềm tin rằng một dân tộc dù đang ở trong hoàn cảnh khó khăn vẫn có quyền đứng lên quyết định vận mệnh của mình.

Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện ấy không chỉ là một bài học về chiến tranh. Đó còn là bài học về trách nhiệm. Hai Bà Trưng đã biến nỗi đau thành hành động, biến sự bất bình thành sức mạnh tập hợp cộng đồng và biến một cuộc nổi dậy địa phương thành phong trào rộng lớn. Hơn 2.000 năm đã trôi qua, nhưng ngọn lửa từ Mê Linh vẫn nhắc mỗi người Việt Nam rằng độc lập không phải là một khái niệm xa xôi. Đó là giá trị được gìn giữ bằng lòng yêu nước, ý chí, trách nhiệm và sự đoàn kết của mỗi thế hệ.

Hai Bà Trưng vì thế không chỉ thuộc về quá khứ. Hai Bà còn thuộc về ký ức dân tộc, về niềm tự hào của người Việt Nam và về bài học không bao giờ cũ: khi vận mệnh quê hương đứng trước thử thách, sức mạnh lớn nhất của một dân tộc chính là ý chí không chịu khuất phục.