Hai Bà Trưng – Tiếng trống Mê Linh và bình minh tự chủ của dân tộc

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là một thiên trường ca bất tận được kết tinh từ máu xương, mồ hôi và lòng quả cảm của biết bao thế hệ tiền nhân. Trong dòng chảy miên viễn ấy, có những sự kiện lịch sử không chỉ đơn thuần là mốc son thời gian mà còn mang tầm vóc của một biểu tượng văn hóa và ý chí dân tộc. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ vào mùa xuân năm 40 sau Công nguyên chính là một hiện tượng lịch sử kỳ vĩ như thế. Sự kiện này tựa như một tia chớp rực sáng rạch ngang bầu trời đêm trường Bắc thuộc, xé toang bức màn đen tối của ách đô hộ ngoại bang và thắp lên ngọn lửa tự chủ đầu tiên của non sông đất Việt.

Ngược dòng thời gian trở về đầu thế kỷ thứ nhất, sau khi nhà Tây Hán sụp đổ, nhà Đông Hán được thiết lập và tiếp tục duy trì chính sách cai trị khắc nghiệt đối với đất Giao Chỉ. Dưới sự cai trị tàn bạo, tham lam của Thái thú Tô Định, nhân dân ta bị đẩy vào cảnh lầm than cơ cực bởi chính sách bóc lột tô thuế nặng nề, cống nạp ngọc trai, đồi mồi, sừng tê, ngà voi và áp đặt chính sách đồng hóa văn hóa cưỡng bức hòng xóa bỏ bản sắc Lạc Việt. Sự bóp nghẹt về đời sống kinh tế cùng nỗi nhục mất nước đã nén chặt lòng uất hận trong tâm khảm của mọi tầng lớp nhân dân.

Trước cảnh nước mất nhà tan, hai chị em Trưng Trắc và Trưng Nhị, những người con gái tài đức vẹn toàn xuất thân từ dòng dõi Lạc tướng huyện Mê Linh, thuộc tỉnh Vĩnh Phúc ngày nay, đã sớm nuôi dưỡng chí lớn cứu nước, cứu dân. Biến cố đau thương ập đến khi người chồng của Trưng Trắc là Thi Sách, con trai Lạc tướng huyện Chu Diên, đứng lên chống lại sự bạo ngược của quan lại đô hộ và bị Thái thú Tô Định sát hại dã man. Bi kịch gia đình không làm người phụ nữ Mê Linh gục ngã, trái lại càng hun đúc thêm ngọn lửa căm hờn, hóa nỗi đau riêng thành quyết tâm sắt đá vì đại nghĩa dân tộc. Lời thề xuất quân vang vọng bên bờ sông Hát đã khắc ghi vào tâm khảm muôn đời:

"Một xin rửa sạch nước thù

Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng

Ba kẻo oan ức lòng chồng

Bốn xin vẹn vẹn sở công lênh này."

Mùa xuân năm 40 sau Công nguyên, tiếng trống đồng Mê Linh vang lên giục giã, hiệu triệu muôn dân đứng lên quật khởi. Từ căn cứ Mê Linh, ngọn cờ khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng khắp các vùng Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp Phố. Điểm đặc sắc và độc đáo bậc nhất trong lịch sử quân sự thế giới của cuộc khởi nghĩa này chính là sự quy tụ của một lực lượng đông đảo các nữ tướng tài ba chỉ huy các cánh quân như Lê Chân, Thánh Thiên, Bát Nạn, Nàng Nội, Thiều Hoa. Nghệ thuật quân sự tiến công thần tốc, kết hợp hài hòa giữa bộ binh và thủy binh, cùng sức mạnh đoàn kết toàn dân đã tạo nên làn sóng tiến công dũng mãnh, nhanh chóng hạ gục thành Luy Lâu, sào huyệt kiên cố nhất của chính quyền đô hộ phương Bắc. Thái thú Tô Định hoảng loạn phải cắt tóc, cạo râu, cải trang lẩn trốn tháo chạy về nước. Toàn bộ sáu mươi lăm thành trì được thu hồi, non sông một dải sạch bóng quân thù.

Sau thắng lợi vang dội, Trưng Trắc được tướng sĩ và nhân dân suy tôn lên làm vua, xưng là Trưng Nữ Vương, đóng đô tại Mê Linh. Bà tiến hành ban bố lệnh miễn thuế khóa hai năm liền cho nhân dân, xóa bỏ chế độ cai trị hà khắc của nhà Hán, phục hồi nền thái bình và luật tục truyền thống của người Việt cổ.

Dưới lăng kính lịch sử, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng giữ một vị trí đặc biệt thiêng liêng. Đây là cuộc nổi dậy vũ trang đầu tiên của nhân dân ta chống lại ách đô hộ của phong kiến phương Bắc, chứng minh sức sống mãnh liệt, bền bỉ của nền văn minh sông Hồng không bao giờ bị đồng hóa. Cuộc khởi nghĩa còn khẳng định vị thế to lớn, khí phách kiên cường và vai trò lịch sử trọng đại của người phụ nữ Việt Nam từ thuở bình minh của lịch sử. Dù nền độc lập tự chủ kéo dài không lâu trước cuộc đàn áp tàn khốc của đạo quân viễn chinh do Mã Viện chỉ huy, song ngọn lửa kiên trung, bất khuất của Hai Bà Trưng đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận, đặt nền móng tư tưởng và ý chí quật cường cho toàn thể dân tộc trên con đường đấu tranh giành lại nền độc lập hoàn toàn suốt một nghìn năm sau đó.