Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) là hai chị em, hai vị anh hùng dân tộc đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân đô hộ nhà Đông Hán vào năm 40 sau Công nguyên, thành lập một quốc gia độc lập tự chủ ngắn ngủi và trở thành những nữ vương đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.
Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) là hai chị em, hai vị anh hùng dân tộc đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân đô hộ nhà Đông Hán vào năm 40 sau Công nguyên, thành lập một quốc gia độc lập tự chủ ngắn ngủi và trở thành những nữ vương đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.
1. Thân thế và bối cảnh
Xuất thân: Hai Bà là con gái của Lạc tướng huyện Mê Linh (thuộc dòng dõi Hùng Vương), sinh ra tại vùng Giao Chỉ (nay thuộc Hà Nội và Vĩnh Phúc). Trưng Trắc là chị, Trưng Nhị là em. Họ là những người văn võ song toàn, có ý chí kiên cường.
Hôn nhân định mệnh: Trưng Trắc kết hôn với Thi Sách, con trai Lạc tướng huyện Chu Diên. Hai gia đình Lạc tướng cùng chí hướng đã bí mật liên kết các hào kiệt khắp nơi để chuẩn bị nổi dậy chống lại sự cai trị tàn bạo của nhà Hán.
Nguyên nhân bùng nổ: Lúc bấy giờ, Thái thú Tô Định của nhà Hán cai trị tàn bạo, ra sức vơ vét và đàn áp nhân dân. Phát hiện ra kế hoạch phản kháng, Tô Định đã lập mưu giết chết Thi Sách nhằm khuất phục ý chí của người dân Nam chiếu. Nhưng hành động này trái lại đã châm ngòi cho ngọn lửa căm hờn bùng cháy dữ dội hơn.
2. Cuộc khởi nghĩa năm 40 sau Công nguyên
Nén đau thương nợ nước thù nhà, năm 40 (tháng Hai âm lịch), Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị chính thức phất cờ khởi nghĩa tại cửa sông Hát (Hát Môn, nay thuộc Phúc Thọ, Hà Nội). Trước khi xuất quân, Bà đã đọc lời thề lưu danh thiên cổ:
"Một xin rửa sạch thù nhà,
Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng,
Ba kẻo oan ức lòng chồng,
Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này."
Diễn biến nhanh chóng: Cuộc khởi nghĩa nhận được sự hưởng ứng đồng lòng của hào kiệt và nhân dân khắp nơi (từ Phong Châu, Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam). Lực lượng nghĩa quân tiến công như vũ bão, nhanh chóng đánh hạ thành Luy Lâu (trụ sở của phủ thái thú). Thái thú Tô Định hoảng sợ, phải cắt tóc, cạo râu, cải trang lẩn trốn về Trung Quốc.
Thành quả: Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã thu hồi được 65 huyện thành(toàn bộ vùng đất Âu Lạc cũ). Cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi.
3. Xưng Vương và cuộc kháng chiến chống Mã Viện
Xưng Vương: Sau thắng lợi, Trưng Trắc được tướng sĩ và nhân dân suy tôn lên làm Vua, lấy hiệu là Trưng Thánh Vương (thường gọi là Trưng Vương), đóng đô ở Mê Linh. Bà phong thưởng cho các tướng lĩnh, bãi bỏ các thứ thuế lao dịch nặng nề cho nhân dân, thiết lập một triều đình độc lập, tự chủ.
Triều đình Đông Hán phản công: Năm 42, Vua Hán Quang Vũ nổi giận, phong Mã Viện làm Phục Ba tướng quân, thống lĩnh hàng vạn quân tinh nhuệ cùng hàng nghìn phương tiện chiến đấu tiến sang xâm lược nước ta một lần nữa.
Sự hy sinh anh dũng: Hai Bà Trưng đã trực tiếp cầm quân nghênh chiến vô cùng quả cảm tại Lãng Bạc, Cấm Khê. Tuy nhiên, do chênh lệch lực lượng quá lớn và quân địch dày dặn kinh nghiệm, nghĩa quân dần rơi vào thế yếu. Để giữ vững khí tiết, không rơi vào tay quân thù, Hai Bà Trưng đã gieo mình tự thuẫn xuống dòng sông Hát tuẫn tiết vào ngày mùng 6 tháng Ba năm Quý Mão (năm 43).
4. Ý nghĩa lịch sử vĩ đại
Đặt nền móng cho tinh thần bất khuất: Đây là cuộc khởi nghĩa vũ trang đầu tiên của nhân dân ta chống lại ách đô hộ của phong kiến phương Bắc, mở đường cho kỷ nguyên đấu tranh giành độc lập sau này.
Biểu tượng phụ nữ Việt Nam: Khẳng định vai trò, năng lực và tinh thần quả cảm phi thường của người phụ nữ Việt Nam ngay từ buổi đầu dựng nước và giữ nước ("Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh").
