HAI BÀ TRƯNG VÀ NHỮNG NGƯỜI ĐÃ ĐỨNG LÊN – SỨC MẠNH CỦA MỘT CUỘC KHỞI NGHĨA TOÀN DÂN

Trong ký ức lịch sử của người Việt, Hai Bà Trưng thường hiện lên như hai nữ tướng phi thường. Hình ảnh ấy hoàn toàn xứng đáng, nhưng nếu chỉ nhìn vào hai nhân vật trung tâm thì chúng ta sẽ bỏ quên một phần rất quan trọng của câu chuyện: những người dân đã đứng phía sau hai Bà.

Một cuộc khởi nghĩa dù có người lãnh đạo tài giỏi đến đâu cũng khó thành công nếu không nhận được sự hưởng ứng của quần chúng. Điều làm nên sức mạnh đặc biệt của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng chính là sự lan tỏa của nó. Từ một điểm phát động ở Hát Môn, phong trào nhanh chóng thu hút lực lượng ở nhiều địa phương, tạo thành một cuộc nổi dậy rộng lớn chống chính quyền nhà Đông Hán.

Tháng 2 năm 40 sau Công nguyên, Trưng Trắc và Trưng Nhị phát động khởi nghĩa ở cửa sông Hát. Những người yêu nước từ nhiều nơi kéo về Mê Linh. Đây là thời điểm một phong trào có tính liên kết rộng bắt đầu hình thành. Từ Mê Linh, nghĩa quân tiến về Luy Lâu, nơi đặt trung tâm quyền lực của nhà Đông Hán ở Giao Chỉ. Khi Luy Lâu thất thủ, hệ thống cai trị của nhà Đông Hán ở nhiều nơi cũng nhanh chóng sụp đổ.

Điều đáng chú ý là phong trào không dừng lại ở Giao Chỉ. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết nhân dân ở Cửu Chân và Nhật Nam cũng hưởng ứng. Các dân tộc và cộng đồng cư dân ở những vùng này tham gia chống lại chính quyền và quân lính nhà Đông Hán. Chính sự hưởng ứng ấy đã khiến cuộc khởi nghĩa trở thành một phong trào rộng lớn trên không gian của nước Âu Lạc cũ.

Cửu Chân có ý nghĩa đặc biệt đối với câu chuyện hôm nay. Theo cách xác định địa bàn trong tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Cửu Chân bao gồm khu vực Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh ngày nay. Như vậy, khi nhắc đến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng ở góc nhìn của người Hà Tĩnh, chúng ta có thể đặt vùng đất quê hương mình vào một không gian lịch sử rộng lớn hơn: vùng đất phía Nam của Giao Chỉ, nơi tinh thần chống chính quyền Đông Hán cũng lan tới.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với thế hệ trẻ Hà Tĩnh. Một vùng đất có truyền thống lịch sử không chỉ được xác định bằng những di tích còn tồn tại trên mặt đất. Lịch sử còn nằm trong những sự kiện mà cư dân vùng đất ấy từng tham gia, trong những phong trào từng lan tới địa phương và trong những giá trị mà các thế hệ trước đã để lại.

Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng cho chúng ta thấy rõ một quy luật của lịch sử: khi một dân tộc có cùng khát vọng, những lực lượng nhỏ bé có thể tạo thành sức mạnh rất lớn. Trưng Trắc và Trưng Nhị không thể một mình giải phóng 65 huyện thành. Phía sau họ là đông đảo nhân dân, những người đã cung cấp sức người, sức của, sự ủng hộ và lòng tin. Chính họ đã biến cuộc khởi nghĩa thành một phong trào.

Sau khi giành thắng lợi, Trưng Trắc được suy tôn làm vua và đóng đô ở Mê Linh. Chính quyền Trưng Vương được thiết lập. Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết chính quyền mới tồn tại gần ba năm và có những chính sách hướng tới việc giảm gánh nặng cho nhân dân, trong đó có việc miễn thuế trong hai năm theo cách ghi chép của sử liệu Việt Nam hiện đại.

Nhưng nhà Hán không chấp nhận sự mất quyền kiểm soát. Năm 42, Hán Quang Vũ sai Mã Viện cùng Đoàn Chí đem quân tiến xuống. Quân Hán tiến vào bằng nhiều hướng. Hai Bà Trưng trực tiếp chỉ huy quân chống giặc tại Lãng Bạc. Quân ta chiến đấu quyết liệt nhưng gặp bất lợi về lực lượng, sau đó lui về Cẩm Khê. Cuộc kháng chiến kéo dài gần một năm.

Khi cuộc kháng chiến của Hai Bà về cơ bản thất bại, phong trào chống quân Hán vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Ở Cửu Chân, lực lượng do Đô Đương chỉ huy tiếp tục chiến đấu. Đến tháng 11 năm 43, Mã Viện mới tiến quân vào Cửu Chân để đàn áp. Nhiều thủ lĩnh địa phương và hàng nghìn nghĩa quân đã hy sinh. Chi tiết này cho thấy sức sống của phong trào không phụ thuộc hoàn toàn vào một vài cá nhân. Khi hai nữ thủ lĩnh không còn, tinh thần chống ngoại xâm vẫn tiếp tục trong nhân dân.

Đó là điều làm câu chuyện Hai Bà Trưng trở nên lớn lao. Hai Bà là biểu tượng, nhưng sức mạnh thật sự của cuộc khởi nghĩa nằm ở sự đồng lòng của cả cộng đồng.

Ngày nay, “đoàn kết” có thể là một từ rất quen thuộc đến mức đôi khi chúng ta không còn cảm nhận hết ý nghĩa của nó. Nhưng nhìn lại năm 40 sau Công nguyên, chúng ta thấy đoàn kết có thể quyết định vận mệnh của cả một dân tộc. Những con người ở các vùng đất khác nhau đã tìm thấy một điểm chung: mong muốn được sống trên quê hương của mình với quyền tự chủ.

Đối với tuổi trẻ Hà Tĩnh hôm nay, bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị. Một người trẻ giỏi giang có thể tạo ra một thành tích đáng tự hào; nhưng một thế hệ trẻ biết hợp sức, biết chia sẻ trách nhiệm và cùng hướng tới lợi ích cộng đồng có thể tạo ra những thay đổi lớn hơn rất nhiều.

Hai Bà Trưng vì vậy không chỉ kể về hai nữ anh hùng. Hai Bà còn kể về những con người bình thường đã cùng nhau làm nên một sự kiện phi thường. Hơn hai nghìn năm sau, ngọn lửa ấy vẫn nhắc chúng ta rằng lịch sử được tạo nên không chỉ bởi những người đứng đầu, mà còn bởi hàng vạn con người đã lựa chọn đứng cùng nhau vào thời điểm đất nước cần họ.