Hai cuộc kháng chiến – hai thế hệ con của một người mẹ

Nhiều bà mẹ Việt Nam có con hy sinh trong cả kháng chiến chống Pháp lẫn chống Mỹ – nỗi đau kéo dài qua ba mươi năm chiến tranh.

Lịch sử ba mươi năm chiến tranh giải phóng (1945–1975) tạo nên một thực tế hiếm có trên thế giới: trong rất nhiều gia đình Việt Nam, hai thế hệ cùng ra trận, và nhiều người mẹ phải nhận giấy báo tử của các con trong cả hai cuộc kháng chiến.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ ở Quảng Nam là ví dụ tiêu biểu: người con đầu của mẹ hy sinh trong kháng chiến chống Pháp năm 1948, để rồi gần ba mươi năm sau, người con út hy sinh chỉ ít ngày trước giải phóng năm 1975. Mẹ Nguyễn Thị Rành ở Củ Chi cũng tiễn các con đi suốt từ 1947 đến 1969. Có những mẹ thời chống Pháp tiễn chồng, thời chống Mỹ tiễn con, đến chiến tranh biên giới lại tiễn cháu – ba thế hệ của một mái nhà lần lượt nằm xuống cho Tổ quốc.

Nỗi đau kéo dài ba mươi năm ấy cũng cho thấy sức bền phi thường của người mẹ Việt Nam: không thế lực nào, không mất mát nào ngăn được các mẹ tiếp tục tin, tiếp tục cống hiến, tiếp tục động viên những đứa con còn lại "đi cho trọn nghĩa với anh em nó".

Khi nói về chiến thắng của Việt Nam, các nhà nghiên cứu nước ngoài thường nhắc đến vũ khí, chiến thuật; còn người Việt Nam hiểu rằng cội nguồn sâu nhất của chiến thắng nằm ở những người mẹ như thế – những người biến nỗi đau dài nhất thành lòng kiên trì dài hơn cả cuộc chiến tranh.