HAi CUỐN NHẬT KÝ Ở LẠI VỚI QUẢNG NGÃI

Nếu phải tìm một hình ảnh đối lập nhất với những họng súng đen ngóm và lớp vỏ bọc sắt thép của xe tăng thời chiến, tôi sẽ nghĩ ngay đến những nét chữ mực xanh nghiêng nghiêng trên trang giấy thô ráp. Có những kỷ vật của chiến tranh đã cũ đi theo năm tháng. Có những bức ảnh phai màu, những lá thư không còn nguyên vẹn, những chiếc ba lô đã sờn vai. Nhưng cũng có những kỷ vật, dù đã đi qua rất nhiều năm, vẫn giữ được vẹn nguyên hơi thở và câu chuyện của một con người. Hai cuốn nhật ký của bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm chính là một kỷ vật diệu kỳ như thế,nơi một tâm hồn con gái mềm mại đã đứng vững trước sự tàn khốc của bom đạn.

Tôi bước vào thế giới của Thùy Trâm từ những trang sách trắng thơm tho, nhưng hành trình tìm kiếm ký ức sau đó đã kéo tôi sững sờ đứng lại trước một sự thật: Câu chuyện này chẳng ở đâu xa. Một phần linh hồn của những trang viết ấy, hóa ra, đã được kết tinh từ chính từng tấc đất, nhành cây của mảnh đất Quảng Ngãi quê hương tôi , nơi một người con gái Hà Nội đã gửi lại trọn vẹn những năm tháng thanh xuân tinh khôi nhất để gánh vác đau thương cùng đồng bào trong lửa đạn. Có lẽ vì thế, khi lật mở từng dòng chữ của chị dưới ánh đèn bàn hôm nay, khoảng cách thời gian nửa thế kỷ trong tôi bỗng chốc nhòa đi. Tôi không còn cảm giác mình đang đọc về một nhân vật lịch sử xa xôi bước ra từ một chương sử cũ. Tôi thấy mình như đang ngồi cạnh một người chị, một người trẻ bằng xương bằng thịt, người đã từng bước đi trên những con đường tôi qua, từng thở bầu không khí này, và rồi vĩnh viễn nằm lại trong lòng đất mẹ dịu hiền ngay bên cạnh chúng ta.

Hành trình của người nữ bác sĩ với mảnh đất Quảng Ngãi không bắt đầu từ những huy hoàng, mà từ những dấu chân trần thầm lặng. Ngược dòng ký ức về mùa xuân năm 1967, sau gần ba tháng trời ròng rã hành quân vượt ngàn trùng xẻ dọc Trường Sơn, cô gái Hà thành  Đặng Thùy Trâm chính thức đặt chân đến chiến trường Quảng Ngãi khốc liệt. Chị nhận nhiệm vụ tại bệnh xá huyện Đức Phổ nơi mà ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau bằng một hơi thở. Giữa lòng chiến trường thiếu thốn bủa vây, công việc của một người thầy thuốc nơi đây không gói gọn trong những phòng mổ vô trùng, mà là một cuộc chiến sinh tử giằng co từng giây từng phút với tử thần để giữ lại mạng sống cho đồng bào, chiến sĩ.

Chính tại mảnh đất đầy nắng gió và bom cày đạn xới này, ngày 8 tháng 4 năm 1968, những dòng chữ đầu tiên trong cuốn nhật ký của chị đã lặng lẽ ra đời. Suốt hai năm hai tháng, ngòi bút ấy chưa bao giờ ngơi nghỉ, miệt mài sưởi ấm những trang giấy cho đến tận ngày 20 tháng 6 năm 1970. Định mệnh nghiệt ngã thay, chỉ hai ngày ngắn ngủi sau dòng nhật ký cuối cùng, người con gái ấy đã ngã xuống. Thế nhưng, điều găm vào tâm trí tôi, khiến lồng ngực tôi thắt lại khi lật mở những tư liệu ấy không phải là những con số ngày tháng vô tri trên trục lịch sử. Đó là cảm giác nghẹn ngào khi nhận ra một tuổi trẻ rực rỡ, nguyên vẹn và tràn đầy khát vọng vẫn đang hừng hực cháy trong từng nét chữ, như thể người con gái ấy chưa từng rời đi.

Để rồi khi cuộc chiến bước vào giữa những ngày tháng Tư năm 1969 đỏ lửa, sự hủy diệt ngày càng trở nên tàn khốc. Ngày 28 tháng 4, những trận bom rát mặt dội xuống bệnh xá Đức Phổ, buộc Đặng Thùy Trâm cùng các đồng đội phải gánh trên vai cả hiệu thuốc, giường bệnh lẫn sinh mạng thương binh để chạy đua với tử thần. Họ rút sâu vào Hố Bầu Tây, một vùng thung lũng heo hút thuộc thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ.

Ba Tơ của ngày hôm nay là một khoảng xanh bình yên, nơi những vết thương lòng của đất nước đã được cỏ cây và thời gian khâu lành. Nhưng khi đặt tên địa danh ấy cạnh cuộc đời của người nữ bác sĩ Hà Nội, trong tâm trí tôi lại hiện lên một Ba Tơ rất khác. Đó là Ba Tơ của những năm tháng máu lửa, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết mỏng manh như một sợi tóc. Ở đó, một bệnh xá phải liên tục dời đi để trốn bom, và những con người áo trắng phải đối mặt với sự thiếu thốn bủa vây cùng tiếng gầm rú của máy bay địch mỗi ngày. Ở đó, một bệnh xá phải liên tục dời đi để trốn bom, và những con người áo trắng phải đối mặt với sự thiếu thốn bủa vây cùng tiếng gầm rú của máy bay địch mỗi ngày.