Hai lần bị đày Côn Đảo và cuộc trở về sau Cách mạng Tháng Tám

Lê Duẩn sinh năm 1907 tại Quảng Trị và tham gia phong trào cách mạng từ rất sớm. Trong bối cảnh thực dân Pháp tăng cường đàn áp các tổ chức yêu nước, ông trở thành một trong những cán bộ tích cực của Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1931, khi đang hoạt động tại Bắc Kỳ, ông bị bắt, bị kết án tù và bị đày ra Côn Đảo. Sau khi được trả tự do năm 1936, ông nhanh chóng trở lại hoạt động cách mạng, đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Đảng. Đến năm 1939, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương. Tuy nhiên, con đường hoạt động tiếp tục gặp thử thách khi năm 1940 ông bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn, bị kết án mười năm tù và bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Trong những năm bị giam giữ tại nhà tù được mệnh danh là nơi giam cầm khắc nghiệt nhất Đông Dương, ông cùng nhiều chiến sĩ cách mạng khác kiên trì học tập, tổ chức sinh hoạt chính trị và giữ vững ý chí đấu tranh. Tháng Tám năm 1945, thắng lợi của cuộc cách mạng trên cả nước đã mở ra cơ hội giải phóng cho các tù nhân chính trị. Sau khi được đón về đất liền, Lê Duẩn nhanh chóng trở lại công tác, tham gia vào quá trình củng cố chính quyền cách mạng và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tái xâm lược. Từ năm 1946, ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng liên quan đến chiến trường Nam Bộ, sau đó trở thành Bí thư Xứ ủy Nam Bộ rồi Bí thư Trung ương Cục miền Nam. Hai lần bị đày ra Côn Đảo là dấu mốc tiêu biểu trong cuộc đời hoạt động của Lê Duẩn, phản ánh sự đàn áp khốc liệt của chính quyền thuộc địa đối với phong trào cách mạng Việt Nam. Đồng thời, quá trình trở về từ nhà tù và tiếp tục đảm nhận trọng trách lãnh đạo đã cho thấy sự gắn bó lâu dài của ông với sự nghiệp cách mạng trong nhiều thập niên tiếp theo.