HAI LẦN VƯỢT NGỤC, MỘT ĐỜI KHÔNG LÙI BƯỚC

Có những người bước vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một quyết định lớn.

Còn Nguyễn Lương Bằng để lại dấu ấn qua một hành trình khác: bị bắt, bị giam cầm, vượt ngục rồi lại trở về tiếp tục công việc còn dang dở.

Sinh ngày 2/4/1904 tại Thanh Miện, Hải Dương, Nguyễn Lương Bằng lớn lên trong một gia đình nghèo có truyền thống yêu nước. Từ nhỏ, ông đã phải tự lao động kiếm sống, từng làm nghề may, phụ bếp rồi làm công nhân tàu biển.

Năm 1925, ông sang Quảng Châu và gặp Nguyễn Ái Quốc.

Cuộc gặp ấy mở ra một bước ngoặt.

Sau khóa huấn luyện chính trị, năm 1926, Nguyễn Lương Bằng trở về nước, đảm nhiệm việc xây dựng đường dây liên lạc giữa trong nước với Quảng Châu và Hồng Kông, vận chuyển tài liệu, sách báo cách mạng, đồng thời gây dựng cơ sở và vận động công nhân, thanh niên.

Công việc ấy đồng nghĩa với việc luôn sống trong sự truy lùng.

Năm 1931, ông bị mật thám Pháp bắt tại Thượng Hải và đưa về nước. Ông lần lượt bị giam ở Sài Gòn, Hỏa Lò, Hải Dương.

Bản án dành cho ông là phát lưu chung thân.

Nhưng nhà tù không giữ được người chiến sĩ ấy lâu.

Tháng 12/1932, Nguyễn Lương Bằng vượt ngục thành công và trở lại hoạt động cách mạng.

Cuối năm 1933, ông lại bị bắt.

Lần này, bản án tiếp tục là khổ sai chung thân. Tháng 5/1935, ông bị đày lên nhà tù Sơn La.

Hơn mười năm tù đày đã đặt một con người trước những thử thách khắc nghiệt nhất: tra tấn, bệnh tật, đói rét và những năm tháng bị tách khỏi cuộc sống bên ngoài.

Nhưng với Nguyễn Lương Bằng, nhà tù không phải là dấu chấm hết.

Đó vẫn là nơi ông cùng những người đồng chí giữ liên lạc, tổ chức đấu tranh và giữ vững tinh thần.

Rồi đến tháng 8/1943, một lần nữa, ông vượt ngục thành công.

Lần này, ông trở về với một nhiệm vụ mới: phụ trách công tác tài chính và binh vận, tiếp tục chuẩn bị cho những bước chuyển lớn của cách mạng.

Hai lần vượt ngục không chỉ là hai lần thoát khỏi song sắt.

Đó còn là hai lần Nguyễn Lương Bằng tự đưa mình trở lại với công việc đang dang dở.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo quan trọng của chính quyền cách mạng. Từ năm 1947, ông phụ trách công tác kinh tế – tài chính của Đảng; năm 1951 trở thành Tổng Giám đốc đầu tiên của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Sau đó, ông đảm nhiệm cương vị Đại sứ Việt Nam tại Liên Xô, Trưởng Ban Kiểm tra Trung ương và từ năm 1969 là Phó Chủ tịch nước.

Điều đáng chú ý là con đường ấy bắt đầu từ một người từng phải tự kiếm sống từ khi còn rất trẻ.

Từ những chuyến đi liên lạc bí mật…

Đến những năm tháng sau song sắt…

Từ công việc tài chính trong những ngày đất nước còn nhiều gian khó…

Đến những trọng trách của một nhà nước độc lập.

Nguyễn Lương Bằng đi qua tất cả bằng một phong cách sống được những người cùng thời gọi bằng cái tên “Anh Cả”.

Không phô trương.

Không đặt địa vị lên trên nhiệm vụ.

Năm 1945, khi có cơ hội tham gia Chính phủ lâm thời, ông đã chủ động rút lui để nhường vị trí cho những nhân sĩ khác, thể hiện lựa chọn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.

Ngày 20/7/1979, Nguyễn Lương Bằng qua đời, hưởng thọ 75 tuổi. Ông được truy tặng Huân chương Sao Vàng.

Nhìn lại cuộc đời ấy, có lẽ điều đáng nhớ không chỉ nằm ở những chức vụ ông từng đảm nhiệm.

Mà nằm ở cách một con người đi qua những năm tháng khắc nghiệt nhất mà không để hoàn cảnh quyết định mình sẽ trở thành ai.

Hai lần bị bắt.
Hai lần vượt ngục.
Hơn mười năm tù đày.

Nhưng sau mỗi lần bước ra khỏi song sắt, Nguyễn Lương Bằng lại tiếp tục con đường mình đã chọn.

Bởi với ông, thoát khỏi nhà tù chỉ là trở về với nhiệm vụ.

Và có lẽ đó cũng là điều làm nên ý nghĩa của hai chữ “Sao Đỏ” — một cái tên gắn với người đã dành hơn nửa thế kỷ cuộc đời cho những công việc thầm lặng nhưng bền bỉ của lịch sử.