Hai mươi lăm năm ở Bộ Tổng Tham mưu

Sau Hiệp định Geneva, miền Bắc bước vào thời kỳ hòa bình nhưng đất nước vẫn tạm thời bị chia cắt. Quân đội nhân dân Việt Nam phải chuyển từ chiến đấu phân tán sang xây dựng chính quy, củng cố quốc phòng và sẵn sàng trước những tình huống mới. Văn Tiến Dũng tiếp tục giữ chức Tổng Tham mưu trưởng, vị trí ông đảm nhiệm từ tháng 11 năm 1953 đến tháng 5 năm 1978—một nhiệm kỳ dài gắn với hai cuộc kháng chiến.

Trong những năm đầu hòa bình, Bộ Tổng Tham mưu tập trung chấn chỉnh tổ chức, huấn luyện, xây dựng các quân binh chủng và hệ thống chỉ huy. Một quân đội từng trưởng thành chủ yếu trong chiến tranh du kích nay phải nâng cao khả năng tác chiến hiệp đồng, sử dụng trang bị kỹ thuật và quản lý lực lượng thường trực. Văn Tiến Dũng chú trọng tổng kết kinh nghiệm chống Pháp nhưng không xem đó là khuôn mẫu bất biến. Đối tượng, vũ khí và quy mô chiến tranh tương lai sẽ khác, nên huấn luyện phải hướng đến những yêu cầu mới.

Ông được phong quân hàm Thượng tướng năm 1959. Trọng trách càng lớn khi tình hình miền Nam ngày một căng thẳng và Mỹ gia tăng can thiệp. Bộ Tổng Tham mưu vừa phải xây dựng thế phòng thủ miền Bắc, vừa nghiên cứu phương án chi viện cho cách mạng miền Nam. Việc tổ chức đường vận chuyển chiến lược, chuẩn bị lực lượng, đào tạo cán bộ và phối hợp các chiến trường đòi hỏi tầm nhìn lâu dài, trong khi nhiều hoạt động phải tuyệt đối bí mật.

Giai đoạn 1954–1964 cho thấy giá trị của công việc tham mưu ít được nhìn thấy trên chiến trường. Sức mạnh quân đội không thể hình thành trong vài tháng trước một chiến dịch, mà phải được tích lũy qua tổ chức, huấn luyện, hậu cần và xây dựng đội ngũ. Văn Tiến Dũng cùng tập thể lãnh đạo quân đội góp phần tạo ra nền tảng ấy.

Hai mươi lăm năm làm Tổng Tham mưu trưởng không phải một chuỗi công việc giống nhau. Mỗi giai đoạn buộc ông đổi mới cách nhìn, nhưng nguyên tắc vẫn nhất quán: nắm chắc tình hình, chuẩn bị lực lượng từ sớm, xây dựng cơ quan tham mưu có kỷ luật và biến chủ trương chiến lược thành kế hoạch có thể thực hiện.