HAI MƯƠI LĂM NGƯỜI CON RỜI DIỄN LÂM

Năm 1954, ở Diễn Lâm có 25 thanh niên cùng lên đường làm dân công hỏa tuyến phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Con số 25 nếu đứng trong một trang thống kê thì chỉ là một con số nhỏ. Nhưng nếu đặt trước nó 25 cái tên, 25 gia đình, 25 người mẹ, 25 người cha và 25 tuổi trẻ, ta sẽ hiểu rằng mỗi chuyến đi của thời chiến đều mang theo một phần quê hương.

Trong số những người từng kể lại ký ức ấy có ông Trần Quang Trịch. Khi còn trẻ, ông cùng những người đồng hương rời quê để gánh gạo, chuyển lương thực phục vụ chiến trường. Công việc ấy không có hào quang. Không ai đứng trên bục để trao huân chương sau mỗi chuyến đi. Họ chỉ mang gạo trên vai, đi theo những con đường dài, vượt qua những đoạn dốc, qua rừng, qua suối và tìm cách đưa được phần lương thực của hậu phương đến nơi những người lính đang chiến đấu.

Hãy thử hình dung buổi sáng ở một làng quê năm ấy. Hai mươi lăm người trẻ tập trung lại. Người thân đứng xung quanh. Không ai biết chuyến đi sẽ dài bao lâu. Không ai biết đường xa đến mức nào. Có người có lẽ đã từng đi xa nhất chỉ đến một huyện bên cạnh. Bây giờ họ chuẩn bị rời quê, đi về phía Tây Bắc, nơi chiến sự đang ngày càng căng thẳng.

Một người mẹ có thể lặng lẽ sửa lại quai gánh cho con. Một người cha có thể chỉ dặn một câu rất ngắn. Những lời thoại ấy chỉ là tái hiện văn học, bởi chúng ta không có hồ sơ để biết từng gia đình đã nói gì. Nhưng có một điều có thể hiểu: người ở lại luôn lo cho người ra đi.

Dân công hỏa tuyến là một lực lượng đặc biệt của chiến tranh nhân dân. Họ không trực tiếp đứng trong chiến hào, nhưng họ góp phần đưa lương thực, vật chất, đạn dược và những thứ cần thiết đến chiến trường. Một người lính ngoài mặt trận cầm súng, còn phía sau anh là rất nhiều người đang gánh gạo, tải hàng, mở đường và bảo đảm cho tuyến chi viện không bị đứt.

Với 25 thanh niên Diễn Lâm, công việc của họ cũng bắt đầu từ những điều rất bình thường: gánh, đi, nghỉ, rồi lại gánh và đi tiếp. Có những lúc hai vai đau rát. Có những đoạn đường lầy lội. Có những hôm trời mưa. Có những đêm ngủ tạm giữa đường. Nhưng nếu công việc dừng lại, người phía trước sẽ thiếu lương thực.

Chiến tranh có những lúc rất kỳ lạ. Một người lính có thể nhìn thấy hàng ngàn người cùng mình trên một trận địa. Nhưng một người dân công lại chỉ nhìn thấy con đường trước mặt. Họ không biết tất cả những gì đang diễn ra ở phía trước. Họ chỉ biết mình cần đưa số gạo này đến đó.

Và chính sự giản dị ấy làm nên sức mạnh của họ.

Một bao gạo trên vai không phải là một chiến công lớn nếu đứng một mình. Nhưng hàng nghìn gùi, hàng nghìn chuyến đi, hàng vạn con người cùng làm một việc sẽ trở thành sức mạnh rất lớn. Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ đến từ những khẩu pháo hay những trận đánh. Nó còn đến từ hậu phương, nơi từng hạt gạo được đưa đi và từng đôi vai được huy động.

Có lẽ những thanh niên Diễn Lâm ngày ấy cũng nói chuyện rất nhiều trên đường. Người trẻ mà. Đi đường xa, nếu không nói thì buồn. Họ có thể kể về quê nhà, về mùa lúa, về một cô gái cùng làng, về cha mẹ. Có thể một người đang nhớ người thân nhưng không nói ra. Người bên cạnh nhìn thấy thì chỉ hỏi: “Mệt không?” Người kia đáp: “Mệt.” Rồi cùng cười.

Những cuộc trò chuyện ấy không nằm trong sách lịch sử.

Nhưng chúng làm cho lịch sử trở thành câu chuyện của con người.

Bởi người dân công cũng là một người con.

Một người anh.

Một người yêu.

Một người cha tương lai.

Một người có thể đang chờ ngày trở về để làm một việc rất bình thường: cưới vợ, dựng nhà, cấy ruộng.

Nhưng họ đã đặt những dự định ấy phía sau nhiệm vụ.

Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào những ngày quyết định. Lương thực phải được đưa ra mặt trận. Đường phải thông. Các tuyến vận tải phải hoạt động. Những người dân công vẫn tiếp tục công việc của mình.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, chiến dịch kết thúc thắng lợi.

Tin chiến thắng đến với hậu phương.

Có lẽ với những người dân công, niềm vui cũng rất giản dị. Có thể họ ôm lấy nhau. Có thể người ta cười. Có thể ai đó nói: “Thế là xong rồi!”

Nhưng nếu ngồi lại sau đó, người ta sẽ nhớ đến những người đã không có mặt trong ngày chiến thắng.

Bởi 25 người cùng rời Diễn Lâm không có nghĩa 25 người đều có cùng một số phận. Có người trở về, có người bị thương, có người mang theo ký ức, có người có thể mãi mãi nằm lại ở nơi họ từng đến.

Đó là lý do mỗi khi kể về những người dân công, không nên chỉ kể về gánh gạo.

Phải kể về con người.

Những đôi vai gánh gạo chính là đôi vai của những người con quê nhà.

Những bước chân trên đường ra mặt trận chính là bước chân của những người từng chạy trên sân quê, từng đi học, từng giúp cha mẹ, từng sống những ngày rất bình thường.

Hôm nay, nếu nhìn những cánh đồng Diễn Lâm, ta sẽ thấy cuộc sống đã đổi khác. Máy móc thay cho sức người ở nhiều nơi. Đường sá tốt hơn. Việc đi lại không còn gian khổ như trước. Nhưng phía sau những điều ấy là ký ức của những thế hệ từng sống trong thiếu thốn.

25 người con Diễn Lâm năm 1954 đã mang sức trẻ của mình đi rất xa.

Họ đi trong những ngày gian khổ nhất.

Họ không biết lịch sử sau này sẽ gọi tên mình thế nào.

Có lẽ lúc ấy họ chỉ nghĩ:

“Đất nước đang cần thì mình đi.”

Và họ đã đi.

Đó là một lý tưởng rất giản dị.

Không phải lời nói lớn.

Không cần một sân khấu.

Chỉ là việc mình nhìn thấy quê hương đang cần và tự nguyện đứng vào hàng ngũ những người làm việc.

Chiến tranh đã qua hơn bảy mươi năm.

Nhưng câu chuyện về 25 thanh niên Diễn Lâm vẫn còn ý nghĩa với hôm nay.

Bởi một dân tộc không chỉ được xây nên bởi những người nổi tiếng.

Nó được xây từ những người bình thường.

Từ những đôi vai.

Những bàn tay.

Những bước chân.

Những gánh gạo.

Và những người biết rằng phần việc nhỏ của mình đang góp vào một việc lớn hơn rất nhiều.

Có thể trong 25 người ấy, mỗi người có một câu chuyện riêng.

Nhưng họ có chung một điểm: đều từng rời Diễn Lâm với tuổi trẻ của mình trên vai.

Và khi họ đi về phía Điện Biên, họ mang theo cả quê hương.