HAI NĂM TUỔI TRẺ HỌC CÁCH SỐNG CÓ KỶ CƯƠNG

Nếu phải chọn một quãng thời gian đã góp phần làm nên nếp sống của mình về sau, tôi luôn nghĩ đến những năm quân ngũ. Tôi là Nguyễn Quốc Sáu, sinh năm 1975, nhập ngũ 1995 và rời quân ngũ 1997, trong hàng ngũ với cương vị Chiến sĩ. Khi ấy, điều tôi nhận được không chỉ là những tháng năm sống theo giờ giấc và kỷ luật, mà còn là một cách nhìn khác về bản thân. Từ chỗ còn quen với những điều thuận tiện của đời sống gia đình, tôi phải học cách tự chịu trách nhiệm; từ chỗ chỉ nghĩ đến cảm xúc riêng, tôi dần hiểu một tập thể chỉ có thể vững khi từng người biết giữ phần của mình. Những thay đổi ấy diễn ra chậm, không có một ngày nào bỗng nhiên tôi thấy mình đã trưởng thành. Nhưng từng việc nhỏ, từng ngày đều đặn, từng lần biết sửa một điều chưa tốt đã làm nên sự thay đổi. Bởi vậy, khi nhìn lại, tôi không chỉ nhớ mình từng là người lính; tôi nhớ cả một thời tuổi trẻ đã được rèn cho ngay ngắn hơn.

Tôi nhập ngũ trong thời bình. Không còn bối cảnh chiến tranh như các thế hệ đi trước, nhưng đời sống quân ngũ vẫn có những yêu cầu rất rõ về kỷ luật, tinh thần tập thể, sự tự giác và trách nhiệm. Chính những điều ấy khiến quãng thời gian khoác áo lính trở thành một trường học đặc biệt của tuổi trẻ. Trong bối cảnh ấy, điều tôi cảm nhận rõ nhất là tuổi trẻ không thể chỉ sống bằng sự hăng hái nhất thời. Mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu riêng, nhưng người lính ở thời nào cũng cần sự tự giác và lòng bền bỉ. Có việc hôm nay chưa tốt thì ngày mai sửa; có điều chưa quen thì tiếp tục rèn. Chính sự lặp lại của những việc bình thường khiến nếp sống dần chắc lại. Tôi hiểu hoàn cảnh có thể thay đổi, nhưng những giá trị như kỷ luật, chữ tín, trách nhiệm và tình nghĩa thì không nên thay đổi theo sự thuận tiện. Một người biết thích nghi không phải là người bỏ hết những gì cũ, mà là người biết điều gì cần đổi và điều gì cần giữ. Quân ngũ giúp tôi có được một điểm tựa như thế: dù đứng ở hoàn cảnh nào, mình vẫn phải biết tự quản, biết làm trọn phần của mình và biết giữ sự ngay ngắn trong cách sống.

Rời mái nhà để bước vào quân ngũ luôn là một thay đổi lớn, dù mỗi người lên đường ở một độ tuổi khác nhau. Những điều quen thuộc trước đó - một bữa cơm, tiếng người thân, những công việc hằng ngày - khi còn ở bên thường ít được nghĩ đến, nhưng lúc đi xa lại trở thành khoảng ấm rất rõ trong lòng. Tôi mang theo nỗi nhớ ấy, nhưng cũng dần hiểu nhớ nhà không có nghĩa là chỉ nhìn về phía sau. Nó còn là một lời nhắc phải sống tốt ở nơi mình đang đứng, phải biết tự chăm lo và biết trưởng thành để người thân yên tâm. Quân ngũ khiến tôi sớm nhận ra rằng tình cảm gia đình không chỉ thể hiện ở việc mình thương nhớ, mà còn ở cách mình biết giữ mình. Mỗi ngày sống nghiêm túc, mỗi việc làm đến nơi đến chốn, mỗi lần vượt qua sự lười biếng hay tùy tiện đều là một cách để mình bớt phụ lòng những người đang mong chờ. Đi xa vì thế không làm mái nhà mờ đi; ngược lại, càng xa càng hiểu giá trị của một nơi để trở về và của những người luôn dành cho mình sự tin tưởng.

Là một Chiến sĩ, tôi càng thấm thía giá trị của những con người bình thường trong một tập thể. Không phải ai cũng giữ chức vụ, không phải phần việc nào cũng được nhìn thấy, nhưng cái chung chỉ vững khi từng người biết làm trọn phần của mình. Tôi dần hiểu rằng một việc nhỏ không có nghĩa là trách nhiệm nhỏ. Nếu mình làm qua loa, có thể người khác sẽ phải gánh thêm; nếu mình chủ quan, nhịp chung có thể bị ảnh hưởng. Từ đó, tôi tập cho mình thái độ không chờ được khen mới cố gắng, không đợi bị nhắc mới làm. Có những ngày rất bình thường, chẳng có điều gì đáng kể để kể lại, nhưng chính những ngày ấy mới cho thấy một người có tự giác hay không. Tôi học cách tôn trọng công việc, tôn trọng thời gian và tôn trọng công sức của người bên cạnh. Càng sống lâu trong quân ngũ, tôi càng hiểu rằng lòng tự trọng của người lính không nằm ở lời nói lớn, mà ở chỗ đã nhận việc gì thì cố làm cho trọn, đã đứng trong hàng ngũ thì biết giữ bước chân mình cho ngay ngắn. Sự bình thường ấy về sau trở thành một phần bền vững trong nếp sống.

Những năm quân ngũ cũng cho tôi hiểu sâu hơn về hai tiếng đồng đội. Những người trước đó hoàn toàn xa lạ, mỗi người một mái nhà, một nơi lớn lên, một tính cách, rồi gặp nhau và sống trong cùng một nề nếp. Ban đầu chỉ là những cái tên, những khuôn mặt mới, nhưng thời gian khiến khoảng cách dần ngắn lại. Người ta hiểu nhau từ những điều nhỏ: cách một người giữ lời, cách họ chia sẻ khi người bên cạnh mệt, cách mọi người cùng cố gắng trong những ngày không thật thuận lợi. Tình đồng đội không nhất thiết phải được tạo nên từ một sự kiện lớn. Nhiều khi chỉ một câu hỏi thăm, một lần nhường nhau, một lời động viên đúng lúc đã đủ làm người khác ấm lòng. Sống giữa tập thể, tôi cũng học cách bớt cái tôi. Không phải ai cũng nghĩ giống mình và không phải lúc nào mình cũng đúng. Biết lắng nghe, biết nhường một lời, biết nhìn người khác bằng sự tôn trọng giúp những khác biệt không trở thành khoảng cách. Những bài học ấy sau này vẫn rất cần trong gia đình và công việc, bởi muốn đi cùng nhau lâu dài, con người phải biết giữ tình nghĩa bên cạnh nguyên tắc.

Điều quân ngũ rèn rõ nhất trong tôi có lẽ là sự bền lòng. Ngày đầu của một chặng mới thường có nhiều háo hức, nhưng không ai có thể sống mãi bằng cảm xúc của ngày đầu. Sẽ có những ngày mọi việc trở nên quen, có lúc mệt, có khi tinh thần chùng xuống. Chính lúc ấy, trách nhiệm mới thật sự được thử thách. Tôi dần hiểu bền bỉ không phải là chưa từng muốn nghỉ, mà là sau những lúc mỏi vẫn biết trở lại với phần việc của mình. Có thể bước chậm hơn một chút nhưng không bỏ dở. Có việc chưa tốt thì sửa, chưa quen thì học. Sự kiên trì ấy không ồn ào, nhưng chính nó làm con người chắc hơn. Về sau, tôi thấy rất nhiều việc trong đời cũng giống như vậy. Gia đình cần sự chăm lo lâu dài, công việc cần sự đều đặn, lời hứa cần được giữ bằng thời gian. Một phút quyết tâm có thể giúp bắt đầu, nhưng chỉ sự bền lòng mới giúp đi đến cùng. Những năm quân ngũ đã cho tôi hiểu bài học ấy từ rất sớm.

Cùng với sự bền lòng, tôi ngày càng coi trọng chữ tín. Sống trong tập thể đủ lâu, người ta không cần nghe một người nói nhiều vẫn có thể biết người ấy có đáng tin hay không. Việc đã nhận có làm đến nơi đến chốn không, lời đã nói có cố giữ không, khi có thiếu sót có biết nhận và sửa không - chính những điều ấy tạo nên niềm tin. Tôi tập cho mình không hứa quá dễ dàng. Nhưng một khi đã nói thì phải nhớ, đã nhận thì phải cố làm. Tôi hiểu niềm tin không được xây trong một ngày, mà được góp lại từ rất nhiều lần sống nhất quán. Hôm nay nghiêm túc, ngày mai vẫn nghiêm túc; hôm nay không né trách nhiệm, lần sau cũng vậy. Sau này bước ra đời thường, tôi càng thấy chữ tín là một tài sản quý. Nó không nhìn thấy được, nhưng quyết định rất nhiều cách người khác dành niềm tin cho mình. Quân ngũ giúp tôi hiểu điều đó bằng những trải nghiệm hằng ngày, và bài học ấy theo tôi lâu hơn cả quãng thời gian khoác áo lính.

Khi rời quân ngũ vào 1997, tôi trở về với cuộc sống đời thường, nhưng những gì đã được rèn thì không thể cùng lúc bỏ lại phía sau. Tôi không còn sống trong nhịp sinh hoạt của đơn vị, không còn mang trách nhiệm của một Chiến sĩ trong hàng ngũ, nhưng kỷ luật, sự tự giác và cách nhìn về trách nhiệm vẫn tiếp tục đi cùng. Tôi thấy mình biết sắp xếp công việc hơn, biết kiên nhẫn hơn trước những việc khó và biết rằng muốn người khác tin thì trước hết mình phải sống đáng tin. Ngày trở về vì thế không phải là đường ranh xóa đi quãng đời quân ngũ, mà chỉ là lúc những bài học ấy bước sang một môi trường khác. Trong gia đình, mình phải biết gánh phần việc của mình; trong công việc, phải biết làm đến nơi đến chốn; trong quan hệ với mọi người, phải biết giữ trước sau. Những điều ấy đều có bóng dáng của nếp lính. Càng sống lâu, tôi càng thấy quãng quân ngũ có giá trị không chỉ ở những gì đã trải qua lúc ấy, mà ở những gì nó giúp mình giữ được nhiều năm sau.

Bây giờ nhìn lại, tôi hiểu quãng đời từ 1995 đến 1997 không chỉ là những mốc thời gian trong lý lịch của Nguyễn Quốc Sáu. Đó là một phần tuổi trẻ đã dạy tôi sống có khuôn phép mà không khô cứng, biết bền lòng mà không cần phô trương, biết quý tình đồng đội và quý mái nhà hơn sau những ngày xa cách. Có những bài học khi còn trẻ mình chỉ làm theo, đến nhiều năm sau mới hiểu hết giá trị. Với tôi, điều còn lại sâu nhất là nếp tự giác và lòng tôn trọng trách nhiệm. Những năm tháng ấy đã đi qua, nhưng mỗi khi mình vẫn còn biết giữ lời, làm việc cho trọn, biết đứng lại để nghe người khác và biết không buông xuôi khi gặp khó, tôi thấy người lính năm xưa vẫn còn ở đâu đó trong cách sống của mình. Bởi vậy, "Hai năm tuổi trẻ học cách sống có kỷ cương" không chỉ là một tên gọi cho ký ức, mà còn là cách tôi nhớ về quãng thời gian đã giúp mình trưởng thành.