Hai người lính chung chiến hào Vị Xuyên và nghĩa tình đồng đội hơn 40 năm

Một người sinh năm 1960, quê Vĩnh Phúc; một người sinh năm 1963, quê Hà Nội. Họ từng là đồng đội trong Tiểu đội Thông tin, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356.

Nguyễn Văn Hồng nhập ngũ từ năm 1980, từng chiến đấu chống Pol Pot, làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia rồi được điều ra bảo vệ biên giới phía Bắc. Trong khi đó, Trần Côn Sơn nhập ngũ tháng 3/1983, trẻ hơn nhưng giữ cương vị Tiểu đội trưởng.

Ngày 1/5/1984, khi đơn vị đang huấn luyện và lao động sản xuất tại Bến Đền (Hoàng Liên Sơn, nay là Lào Cai), họ nhận lệnh cơ động lên Hà Giang.

Không ai ngờ, chuyến hành quân ấy đã trở thành ký ức không thể nào quên của cuộc đời.

Trận đánh mở màn Chiến dịch mang mật danh MB-84 ngày 12/7 là trận đầu tiên và cũng là cuối cùng của Nguyễn Văn Hồng, nhưng đối với Trần Côn Sơn chỉ là trận mở đầu.

Hôm ấy, trong bữa rượu sớm đón chúng tôi, Hồng chậm rãi nhắc lại ký ức đã hơn bốn thập kỷ nhưng vẫn như mới xảy ra hôm qua.

Hồng kể: Rạng sáng 12/7/1984 định mệnh ấy, Hồng, Sơn cùng một số cán bộ chỉ huy, trong đó có Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Chỉ, đang ém quân trong một đoạn hào đào vội, chờ lệnh xung phong tấn công, đánh chiếm lại cao điểm 772 bị giặc chiếm từ hôm 28/4.

Bất ngờ, một quả pháo phản lực (theo Hồng là H-12) của địch rơi trúng. Sáu cán bộ, chiến sĩ, trong đó có Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Chỉ, đã anh dũng hy sinh. Nguyễn Văn Hồng ngất lịm vì sức ép, còn Trần Côn Sơn mang trên mình nhiều vết thương do mảnh đạn găm vào cơ thể.

Kể đến đây, Hồng nghẹn lời.

Ngày 12/7/1984, Bộ Tư lệnh tiền phương Quân khu II (Mặt trận Vị Xuyên) tổ chức trận đánh mở màn cho chiến dịch mang mật danh “MB84” nhằm thu hồi một số vị trí đang bị địch chiếm giữ trong các ngày 28/4 và 15/5/1984 ở khu vực hai bên bờ Tây và Đông Sông Lô cận kề cửa khẩu Thanh Thủy.

Ba trung đoàn được giao tiến công gồm Trung đoàn 141 (Sư đoàn 312), Trung đoàn 174 (Sư đoàn 316) và Trung đoàn 876 (Sư đoàn 356). Tuy gọi là trung đoàn nhưng lực lượng thực sự tham gia chiến đấu mỗi mũi chỉ có 1-2 tiểu đoàn. Bộ đội ta đã chiến đấu rất dũng cảm, quyết liệt nhưng trận đánh đã không thành công.

Các đơn vị tấn công của ta đã gặp phải hỏa lực ác liệt của đối phương. Nhiều nguồn cho biết đối phương đã sử dụng hơn 30.000 viên đạn pháo chỉ trong ngày 12/7. Các mũi tiến công đều chịu thương vong rất lớn, mất liên lạc, pháo binh chi viện không phát huy được hiệu quả. Trung đoàn 876 và Trung đoàn 174 từng chiếm được một phần mục tiêu nhưng không giữ được trận địa trước hỏa lực pháo binh và các đợt phản kích của đối phương.

Trong số ba đơn vị tham gia trận đánh ngày hôm đó, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356 bị tổn thất nặng nề nhất. Có người nói gần 600, có người cho rằng dưới 300. Nhưng dù là con số nào thì đó cũng là mất mát vô cùng to lớn. Bởi vậy, với những người lính Sư đoàn 356, ngày 12/7 hằng năm vẫn là "Ngày Giỗ trận".

Nhưng cách đây 4 năm, có ý kiến cho rằng gọi là “Giỗ trận” nghe bi thương quá, không ổn nên được đổi thành “Ngày mở đầu Chiến dịch MB84”. Thế nhưng, với nhiều cựu chiến binh, cái tên "Giỗ trận" vẫn là cách gọi thân thuộc nhất. Mỗi dịp 12/7, dù ở đâu, họ cũng cố gắng gác lại công việc để về Vị Xuyên thắp nén hương cho những người đồng đội mãi mãi nằm lại.

Sau trận đánh, Nguyễn Văn Hồng xuất ngũ trở về quê lập gia đình, gây dựng cuộc sống.

Trần Côn Sơn tiếp tục chiến đấu thêm nhiều trận rồi xuất ngũ, sang Nga lao động theo diện xuất khẩu trong gần ba thập kỷ. Khi trở về nước, Sơn dẫn theo cô vợ xinh đẹp quê Nghệ An đảm đang tháo vát, lại chiều chồng kèm theo hai cậu con trai sàn sàn tuổi nhau, rồi cùng các chiến hữu lập công ty thương binh mang tên 876 theo phiên hiệu đơn vị khi xưa.