Hai người mẹ và sự hy sinh không lời giữa đại ngàn Quảng Nam
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng có những câu chuyện vẫn khiến người nghe nghẹn lòng bởi sự khốc liệt và những lựa chọn vượt ngoài sức tưởng tượng của con người. Trên vùng đất Quảng Nam anh hùng, câu chuyện về hai người mẹ Lê Thị Nghê và Lê Thị Tịch vẫn được nhiều nhân chứng lịch sử nhắc lại như biểu tượng của sự hy sinh tột cùng vì sự sống của đồng đội và Nhân dân.
Theo lời kể của các cựu cán bộ, du kích và nhân chứng từng tham gia kháng chiến tại huyện Hiệp Đức và Quế Sơn, trong những năm chiến tranh ác liệt, hai người mẹ đã đứng trước những quyết định đau đớn nhất cuộc đời – sự lựa chọn giữa tình mẫu tử và sự an toàn của hàng trăm cán bộ, chiến sĩ, thương bệnh binh cùng đồng bào đang lẩn tránh sự truy quét của quân địch.
Mẹ Lê Thị Nghê – Nỗi đau giữa hang Hòn Kẽm
Đầu năm 1967, chiến trường Quảng Nam bước vào giai đoạn khốc liệt. Quân đội Mỹ mở nhiều cuộc càn quét quy mô lớn tại vùng Quế Sơn, thực hiện chiến lược tìm diệt, đốt phá làng mạc và truy lùng lực lượng cách mạng. Người dân buộc phải đưa cán bộ, du kích cùng gia đình rút sâu vào các hang đá, núi rừng để tránh sự truy kích của địch.
Ngày 10/7/1967, khi quân Mỹ bao vây khu vực Tà Linh, hàng trăm cán bộ, du kích và người dân trú ẩn trong hang Hòn Kẽm. Giữa không gian chật hẹp, thiếu lương thực và ngột ngạt, tiếng khóc của bé Lê Tân, con trai mới gần bốn tháng tuổi của bà Lê Thị Nghê, vang lên ngày một lớn.
Bên ngoài cửa hang, quân địch lùng sục từng mét rừng. Chỉ cần phát hiện dấu vết, toàn bộ những người đang ẩn náu sẽ đối mặt với nguy cơ bị tiêu diệt.
Theo lời kể của các nhân chứng, trong hoàn cảnh sinh tử ấy, mọi người đã nhiều lần tìm cách dỗ dành cháu bé nhưng không thành. Trước nguy cơ cả lực lượng cách mạng bị lộ, bà Nghê đã phải đưa ra quyết định đau đớn nhất của cuộc đời mình để giữ bí mật nơi trú ẩn, bảo toàn tính mạng cho hàng trăm người đang có mặt trong hang.
Ngày hôm sau, quân địch rút khỏi khu vực. Những cán bộ, du kích và người dân trong hang Hòn Kẽm thoát nạn. Nhưng đối với người mẹ trẻ, nỗi đau mất con trở thành vết thương không bao giờ lành. Theo nhiều người từng gắn bó với bà, từ sau biến cố ấy, tinh thần bà suy sụp, nhiều năm sống trong nỗi ám ảnh và ký ức không thể nguôi ngoai.
Mẹ Lê Thị Tịch – Giữa ranh giới của sự sống và cái chết
Một năm sau, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, vùng núi Quế Sơn tiếp tục trở thành mục tiêu truy quét của quân địch. Nhiều thương bệnh binh, cán bộ của Sư đoàn 2 và Quân khu 5 cùng người dân phải rút vào khu vực hang Hố Dù để tránh các cuộc càn quét.
Điều kiện trong hang vô cùng khắc nghiệt. Thiếu lương thực, thiếu nước uống, nhiều người kiệt sức rồi qua đời vì đói rét và bệnh tật.
Trong hoàn cảnh ấy, bé Thuận, con của vợ chồng ông Hữu và bà Lê Thị Tịch, mới khoảng mười tháng tuổi, liên tục khóc vì đói khát. Tiếng khóc của đứa trẻ giữa núi rừng tĩnh lặng có nguy cơ khiến quân địch phát hiện nơi trú ẩn của hàng trăm thương bệnh binh và cán bộ cách mạng.
Theo lời kể của các nhân chứng còn sống, sau khi mọi cách dỗ dành đều không có kết quả, trước nguy cơ toàn bộ lực lượng bị lộ, vợ chồng bà Tịch đã phải đưa ra quyết định đầy đau đớn để giữ bí mật cho căn cứ.
Sự hy sinh ấy đã góp phần bảo vệ an toàn cho nhiều cán bộ, chiến sĩ và thương bệnh binh đang trú ẩn trong hang Hố Dù.
Sau chiến tranh, chồng bà Tịch không còn tin tức, còn bản thân bà mang theo nỗi đau mất con suốt quãng đời còn lại.
Những người mẹ của Tổ quốc
Chiến tranh luôn đặt con người vào những hoàn cảnh nghiệt ngã nhất. Những câu chuyện về bà Lê Thị Nghê và bà Lê Thị Tịch, dù được lưu truyền chủ yếu qua lời kể của các nhân chứng lịch sử tại địa phương, vẫn luôn khiến nhiều người xúc động bởi sự hy sinh vượt lên trên bản năng thiêng liêng của tình mẫu tử.
Đó không chỉ là sự mất mát của hai người mẹ, mà còn là biểu tượng cho tinh thần sẵn sàng đặt lợi ích của cách mạng và sự sống của đồng đội lên trên hạnh phúc riêng trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa.
Đến nay, câu chuyện về hai người mẹ vẫn được nhiều cựu chiến binh và người dân Quảng Nam nhắc lại với tất cả sự kính trọng. Không ít ý kiến cho rằng những hy sinh đặc biệt ấy cần tiếp tục được nghiên cứu, xác minh đầy đủ từ các nguồn tư liệu lịch sử và nhân chứng để có cơ sở ghi nhận, tôn vinh xứng đáng những đóng góp của các bà đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Dù thời gian đã lùi xa, hình ảnh những người mẹ lặng lẽ mang theo nỗi đau không thể gọi thành tên vẫn mãi là lời nhắc nhở về cái giá của hòa bình hôm nay. Đó là những hy sinh thầm lặng mà lịch sử và các thế hệ mai sau luôn cần ghi nhớ, trân trọng và biết ơn.
