HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH” – DI SẢN Y HỌC VÔ GIÁ CỦA MỘT ĐẠI DANH Y

Nếu cuộc đời Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là hành trình của một người thầy thuốc tận tâm, thì “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh” chính là kết tinh lớn nhất của hành trình ấy.

Đối với một nền y học, tri thức chỉ có thể được truyền lại lâu dài khi được ghi chép, hệ thống hóa và truyền đạt cho thế hệ sau. Lê Hữu Trác đã dành nhiều năm để thực hiện công việc đó.

Ông từng nhận thấy y lý rộng lớn, sách vở về y học lại phân tán, mỗi sách đề cập một vấn đề khác. Vì vậy, ông muốn tập hợp những kiến thức đã lĩnh hội, nghiên cứu và trải nghiệm thành một công trình có hệ thống để thuận tiện cho việc học tập và hành nghề.

Bộ “Y tông tâm lĩnh” được ông biên soạn công phu trong gần 10 năm, bắt đầu từ năm 1760 và cơ bản hoàn thành vào năm 1770. Tuy nhiên, công việc của ông không dừng lại ở đó. Trong những năm tiếp theo, ông tiếp tục bổ sung thêm các công trình như “Y hải cầu nguyên”, “Thượng Kinh ký sự”, “Vận khí bí điển”.

Toàn bộ di sản về sau được gọi là “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh”, gồm 28 tập, 66 quyển.

Giá trị của bộ sách nằm trước hết ở sự đồ sộ và hệ thống. Công trình bao quát nhiều lĩnh vực y học như nội khoa, ngoại khoa, phụ khoa, sản khoa, nhi khoa, đậu sởi, nhãn khoa, thương khoa, cấp cứu; đồng thời đề cập đến đạo đức y học và vệ sinh phòng bệnh.

Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là cách Lê Hữu Trác tiếp cận tri thức.

Ông không đơn thuần sao chép những gì đã có. Ông tiếp thu có chọn lọc, nghiên cứu và vận dụng những kiến thức ấy vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam. Những lý luận y học được kết hợp với kinh nghiệm của các thầy thuốc tiền bối và kinh nghiệm chữa bệnh trong dân gian.

Qua đó, tri thức y học không còn chỉ nằm trên trang sách mà được gắn với thực tiễn chữa bệnh.

Đáng tiếc, trong thời đại của ông, công trình này chưa thể được in ngay. Khi ông được mời ra Thăng Long chữa bệnh cho Trịnh Cán năm 1781, bộ sách vẫn chủ yếu được dùng để dạy học và do học trò chép lại. Mong muốn đưa công trình ra công bố rộng rãi của ông khi ấy chưa thành.

Phải hơn một thế kỷ sau, vào năm đầu niên hiệu Hàm Nghi, năm 1885, “Y tông tâm lĩnh” mới được in lần đầu.

Từ đó, công trình quý giá này được lưu truyền và có ảnh hưởng sâu rộng đối với nền y học cổ truyền Việt Nam.

Nhìn lại sự nghiệp của Lê Hữu Trác, có thể thấy ông không chỉ chữa bệnh cho những con người cụ thể trước mắt mình. Ông còn cố gắng xây dựng một kho tri thức để những người đến sau có thể tiếp tục học hỏi.

Đó chính là tầm nhìn vượt lên trên một đời người.

Và cũng vì thế, “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh” không chỉ là một bộ sách y học. Đó là dấu ấn của một đời lao động trí tuệ, một di sản được tạo nên từ khát vọng đem những điều mình biết phục vụ cho sự nghiệp chữa bệnh cứu người.