Hai trận Phay Khắt và Nà Ngần

Chỉ ba ngày sau khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ giữa rừng Trần Hưng Đạo, một câu hỏi lớn đặt ra: Lực lượng nhỏ bé ấy sẽ chứng tỏ sức mạnh của mình như thế nào?

Đồng chí Võ Nguyên Giáp hiểu rằng, muốn gây dựng niềm tin cho quần chúng và rèn luyện bộ đội, phải có những trận đánh đầu tiên thật thắng lợi. Mục tiêu được chọn là hai đồn nhỏ của địch ở vùng Nguyên Bình, Cao Bằng: Phai Khắt và Nà Ngần.

Trận Phai Khắt – tiếng súng mở đầu

Chiều 25 tháng 12 năm 1944, trời vùng núi Cao Bằng lạnh và nhiều sương. Đồn Phai Khắt chỉ có một số lính bảo an canh giữ, nhưng nếu đánh không nhanh, địch ở nơi khác có thể kéo đến tiếp viện.

Bộ đội cải trang thành lính dõng và người đi công việc. Một tổ bí mật tiến sát cổng đồn. Khi thời cơ đến, hiệu lệnh vang lên, các chiến sĩ đồng loạt khống chế lính gác, nhanh chóng chiếm đồn trong thời gian rất ngắn.

Theo hồi ký của nhiều chiến sĩ, điều quan trọng nhất không phải là tiêu diệt nhiều địch, mà là đánh nhanh, gọn, thu vũ khí và rút an toàn. Trận đầu thắng lợi khiến tinh thần toàn đội phấn chấn hẳn lên.

Một chiến sĩ trẻ xúc động nói:

— Từ hôm nay, chúng ta thật sự có súng của địch để đánh địch.

Trận Nà Ngần – thử thách tiếp theo

Sáng hôm sau, 26 tháng 12 năm 1944, đơn vị tiếp tục tiến đánh đồn Nà Ngần. Lần này địch có cảnh giác hơn, nên yêu cầu bí mật và hiệp đồng càng cao.

Bộ đội lợi dụng địa hình và sự bất ngờ, chia thành nhiều mũi tiến công. Khi tiếng súng nổ, các chiến sĩ nhanh chóng áp sát, khống chế đồn và buộc quân địch đầu hàng. Trận đánh diễn ra ngắn nhưng hiệu quả, thu thêm súng đạn và trang bị cần thiết cho đơn vị.

Điều đáng chú ý là trong cả hai trận, lực lượng cách mạng đều hạn chế tổn thất, giữ được lực lượng và tăng thêm vũ khí – điều vô cùng quý giá đối với một đội quân mới thành lập.

Ý nghĩa lớn hơn một trận đánh

Khi nghe kể về hai trận này, tôi luôn nghĩ đến ý nghĩa tinh thần của chúng. Lúc ấy, nhiều người dân còn băn khoăn: lực lượng cách mạng ít người, vũ khí thiếu thốn, liệu có thể chống lại thực dân Pháp và tay sai hay không?

Chiến thắng Phai Khắt và Nà Ngần đã trả lời bằng hành động.

Tin thắng trận lan nhanh khắp các bản làng Cao Bằng. Đồng bào thấy rằng bộ đội cách mạng không chỉ tuyên truyền mà còn biết chiến đấu, biết thắng trận và biết giữ kỷ luật. Nhiều thanh niên xin tham gia lực lượng, nhiều cơ sở cách mạng thêm vững tin.

Đồng chí Võ Nguyên Giáp sau này đánh giá đây là những trận đánh có ý nghĩa mở đầu cho truyền thống “đánh chắc thắng” của quân đội cách mạng.

Đêm sau chiến thắng

Một cựu chiến sĩ kể lại rằng, đêm sau trận Nà Ngần, đơn vị nghỉ trong rừng. Không có liên hoan lớn, không có tiếng nhạc. Mọi người chỉ quây quanh bếp lửa, lau lại những khẩu súng vừa thu được.

Có người cười:

— Súng này hôm qua còn chĩa vào dân mình.

Người khác đáp:

— Từ nay nó sẽ bảo vệ dân mình.

Giữa ánh lửa bập bùng, 34 chiến sĩ hiểu rằng con đường phía trước còn rất dài. Hai trận thắng nhỏ chưa thể thay đổi ngay vận mệnh đất nước. Nhưng chúng đã thắp lên một niềm tin lớn: đội quân của nhân dân có thể trưởng thành từ những bước đi đầu tiên rất nhỏ bé.

Ngày nay, khi nhắc đến Phai Khắt và Nà Ngần, chúng ta không chỉ nhớ hai trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Chúng ta nhớ đến khoảnh khắc mà từ 34 con người giữa núi rừng Việt Bắc, một quân đội của nhân dân bắt đầu viết những trang đầu tiên của lịch sử mình.