HẠM ĐỘI MỘT NGƯỜI VÀ HUYỀN THOẠI CỤM TÌNH BÁO H67: ANH HÙNG NGUYỄN VĂN TRÍ (TƯ CANG)

Đại tá Tư Cang sinh ra tại xã Long Phước, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai (trước là tỉnh Bà Rịa). Sinh ra ở vùng đất giàu truyền thống cách mạng, ông sớm giác ngộ và tham gia Kháng chiến chống Pháp từ năm 1945.

Năm 1954, ông tập kết ra Bắc và được tuyển chọn đào tạo bài bản về kỹ thuật tình báo, trinh sát. Đến năm 1962, khi cuộc Kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, ông vượt Trường Sơn trở về miền Nam công tác tại Ban Trí vận – Tình báo Miền (J22).

Năm 1967, ông được giao đảm nhiệm vai trò Cụm trưởng Cụm Tình báo H67. Đây là đơn vị tình báo chiến lược có nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: xây dựng mạng lưới tình báo nội đô, tổ chức đường dây chuyển giao tài liệu mật từ Sài Gòn ra chiến khu và trực tiếp điều hành hoạt động của chiến sĩ tình báo Phạm Xuân Ẩn — người đang chui sâu vào cơ quan đầu não quân sự của chính quyền Sài Gòn.

Nhiệm vụ của Tư Cang vô cùng hiểm nguy. Làm Cụm trưởng một cụm tình báo chiến lược, ông vừa phải giữ bí mật tuyệt đối đường dây liên lạc, vừa phải trực tiếp thâm nhập vào nội thành Sài Gòn để hội đàm, chỉ đạo Phạm Xuân Ẩn khi xuất hiện các tình huống khẩn cấp. Đã không ít lần Tư Cang khoác áo sĩ quan Sài Gòn, đóng vai tri thức hoặc thương gia đi lại giữa Sài Gòn và vùng căn cứ Củ Chi. Ông từng nhiều lần thoát khỏi các cuộc càn quét khốc liệt của địch nhờ sự bình tĩnh, mưu trí và am hiểu sâu sắc tâm lý đối phương. Ý thức được tầm quan trọng sống còn của Phạm Xuân Ẩn, Tư Cang đã thiết lập một quy trình chuyển giao tài liệu cực kỳ nghiêm ngặt qua các hòm thư bí mật tại Củ Chi. Sự cẩn trọng và quyết đoán của ông đã giúp bảo vệ tuyệt đối an toàn cho Phạm Xuân Ẩn suốt hơn một thập kỷ, đưa hàng trăm hồ sơ, tài liệu tình báo cấp cao về Trung ương an toàn.

Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ông cùng các chiến sĩ tình báo và lực lượng Biệt động đã có mặt tại Dinh Độc Lập, góp phần tiếp quản cơ quan đầu não của đối phương.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đại tá Tư Cang tiếp tục cống hiến cho quân đội và từng giữ chức Chính ủy Lữ đoàn 196 Tình báo trước khi nghỉ hưu.

Không chỉ là một nhà chỉ huy quân sự tài ba, ông còn là một nhà văn xuất sắc. Với văn phong mộc mạc, chân thực và sắc sảo, ông đã viết nên nhiều tác phẩm ký sự lịch sử có giá trị cao như "Nước mắt ngày gặp mặt", "Chuyện đời tôi", "Tình báo Cụm H67". Những trang viết của ông đã khắc họa sinh động, chân thực cuộc sống, chiến đấu và sự hy sinh thầm lặng của những chiến sĩ tình báo miền Nam.

Đại tá Tư Cang qua đời năm 2023 tại TP.HCM, hưởng thọ 95 tuổi. Cuộc đời ông là tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ tình báo và tâm hồn nghĩa tình của một người con Nam Bộ.