Hầm hào ngập nước

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA CỦA CỰU CHIẾN BINH

HOÀNG QUANG PHONG

Hầm hào ngập nước

1. Có những đêm người lính không được phép ngủ

Có những đêm chiến trường không có tiếng súng nhưng vẫn đáng sợ đến nghẹt thở.

Đó là những đêm mưa.

Mưa rừng trút xuống từng đợt, dày đặc như một bức màn trắng xóa. Nước từ trên trời đổ xuống, từ sườn núi chảy xuống, từ những khe đá tràn ra, len vào từng con đường, từng chiến hào, từng căn hầm mà người lính đã cố công đào sâu xuống lòng đất.

Trong cuộc sống bình thường, mưa có thể là âm thanh dịu dàng.

Nhưng giữa chiến trường, mưa có thể trở thành một thứ vũ khí vô hình.

Nó làm đất sạt lở.

Làm đường hành quân biến thành bùn nhão.

Làm hầm hào ngập nước.

Làm quần áo ướt sũng.

Làm những người lính vốn đã kiệt sức càng thêm lạnh cóng.

Và nguy hiểm nhất, mưa khiến người lính đứng trước một thử thách tưởng như rất đơn giản nhưng vô cùng khắc nghiệt:

Làm thế nào để ngủ mà không bị nước cuốn đi?

CCB Hoàng Quang Phong, người đã hy sinh năm 1979, thuộc về một thế hệ người lính từng phải đối mặt với những hoàn cảnh mà thế hệ hôm nay khó có thể hình dung.

Trong ký ức về ông, hình ảnh một người lính giữa những căn hầm ngập nước có lẽ là một trong những biểu tượng ám ảnh nhất về sự gian khổ của chiến trường.

Có những lúc, để giữ được mạng sống, người lính phải tự buộc mình vào một cột hoặc điểm tựa trong hầm.

Không phải để chiến đấu.

Mà chỉ để có thể ngủ được một lát mà không bị dòng nước kéo đi.

Đó là một kiểu sinh tồn tưởng như khó tin.

Nhưng chiến tranh đã từng khắc nghiệt như vậy.

2. Hầm hào – nơi trú ẩn cũng có thể trở thành hiểm nguy

Hầm chiến đấu là nơi người lính tìm đến khi bom đạn trút xuống.

Một căn hầm sâu có thể cứu một con người khỏi mảnh đạn.

Một đoạn chiến hào có thể giúp người lính di chuyển mà hạn chế bị phát hiện.

Một mái che tạm bợ có thể giúp họ tránh mưa.

Nhưng trong mùa mưa lũ, chính những nơi ấy lại trở thành một cái bẫy.

Nước bắt đầu chảy vào.

Ban đầu chỉ là một lớp mỏng dưới chân.

Rồi lên đến mắt cá.

Đến đầu gối.

Có khi cao hơn nữa.

Đất trong hầm nhão ra.

Vách hầm ướt sũng.

Bùn đất bám vào quần áo.

Mùi ẩm mốc quyện với mùi đất, mùi khói súng và mồ hôi.

Người lính không có điều kiện để chuyển đến một nơi khô ráo.

Bên ngoài có thể là mưa lớn.

Có thể là vùng đất trống.

Có thể là khu vực đang có giao tranh.

Họ buộc phải ở lại.

Và rồi họ phải tìm cách thích nghi.

Một đoạn dây.

Một sợi vải.

Một cột chống hầm.

Một thân cây hoặc bất cứ điểm tựa nào có thể giữ cơ thể khỏi bị dòng nước kéo trôi.

Người lính buộc mình lại.

Rồi cố gắng ngủ.

3. Giấc ngủ của người lính

Người ta thường nghĩ rằng ngủ là lúc con người được nghỉ ngơi.

Nhưng với người lính giữa chiến trường, giấc ngủ nhiều khi chỉ là một khoảng thời gian ngắn để cơ thể tạm quên đi sự mệt mỏi.

Họ không ngủ sâu.

Một tiếng động nhỏ cũng có thể khiến người lính tỉnh dậy.

Một tiếng động bất thường có thể là dấu hiệu nguy hiểm.

Một tiếng gọi đồng đội có thể khiến cả nhóm lập tức đứng lên.

Trong những đêm mưa lớn, giấc ngủ còn khó khăn hơn.

Cơ thể lạnh.

Quần áo ướt.

Chân ngâm trong nước.

Bụng đói.

Đầu óc căng thẳng.

Sau nhiều ngày thiếu ngủ, đôi mắt nặng trĩu.

Nhưng không thể ngủ.

Bởi nếu ngủ quên, nước có thể dâng lên.

Dòng nước có thể cuốn trôi đồ đạc.

Có thể làm sập hầm.

Có thể kéo một người đang ngủ khỏi vị trí trú ẩn.

Vì vậy, người lính phải nghĩ ra cách để bảo vệ chính mình.

Buộc người vào cột.

Một cách làm nghe có vẻ cực đoan.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, đó có thể là cách duy nhất để người lính có thể chợp mắt mà không hoàn toàn mất khả năng tự bảo vệ.

4. Một sợi dây và một mạng sống

Hãy hình dung cảnh tượng ấy.

Một căn hầm tối.

Nước lạnh ngập dưới chân.

Mưa vẫn rơi trên mái hầm.

Tiếng nước chảy không ngừng.

Một người lính đã kiệt sức sau nhiều giờ căng thẳng.

Anh biết mình cần ngủ.

Nhưng anh cũng biết rằng nếu ngủ say, cơ thể có thể mất thăng bằng.

Dòng nước có thể kéo anh đi.

Vậy là anh lấy một sợi dây.

Buộc một đầu vào cột.

Đầu còn lại buộc vào người.

Không phải vì anh muốn chết.

Mà vì anh muốn sống.

Muốn giữ mình ở lại trong căn hầm.

Muốn khi tỉnh dậy vẫn còn nhìn thấy đồng đội.

Muốn ngày mai còn có thể tiếp tục nhiệm vụ.

Sợi dây nhỏ bé ấy trở thành một thứ bảo hiểm cuối cùng.

Nó không thể ngăn được bom đạn.

Không thể ngăn được mưa.

Không thể làm nước rút.

Nhưng nó có thể giữ một người lính khỏi bị dòng nước cuốn đi trong lúc ngủ.

Đó là hình ảnh khiến người ta hiểu rằng chiến tranh không chỉ là những trận đánh lớn.

Chiến tranh còn là cuộc chiến với từng cơn mưa.

Từng dòng nước.

Từng cơn đói.

Từng đêm mất ngủ.

Từng phút giây cơ thể kiệt quệ.

5. Nước lạnh và đôi chân tê cứng

Ngâm chân trong nước lâu khiến cơ thể mất nhiệt.

Đối với người lính, điều đó càng nguy hiểm khi quần áo đã ướt và không có điều kiện thay khô.

Bàn chân trở nên trắng bệch.

Các ngón chân tê buốt.

Mỗi bước di chuyển trong hầm trở nên nặng nề.

Nhưng người lính vẫn phải đứng lên.

Kiểm tra vũ khí.

Kiểm tra vị trí.

Xem nước đã dâng đến đâu.

Kiểm tra đồng đội.

Gia cố vách hầm nếu có dấu hiệu sạt lở.

Những công việc ấy diễn ra trong bóng tối.

Không có ánh sáng đầy đủ.

Không có dụng cụ thuận tiện.

Chỉ có đôi bàn tay và ý chí.

Có khi họ phải dùng chính những vật dụng ít ỏi mình có để ngăn nước.

Đắp đất.

Chèn bao tải.

Đặt vật cản.

Đào rãnh thoát nước.

Mỗi người làm một việc.

Không ai ngồi yên.

Bởi ai cũng hiểu rằng nếu hầm sập hoặc nước dâng quá nhanh, tất cả có thể gặp nguy hiểm.

6. Mưa rừng – thử thách không báo trước

Mưa rừng khác với mưa ở đồng bằng.

Nó có thể đến bất ngờ.

Một khoảng trời vừa còn khô ráo, chỉ một thời gian ngắn sau đã trở thành biển nước.

Nước từ trên cao đổ xuống.

Đất đá trôi theo.

Những con suối nhỏ có thể biến thành dòng nước mạnh.

Đường hành quân biến mất dưới bùn.

Hầm hào trở nên đầy nước.

Người lính phải chống chọi với thiên nhiên trong khi vẫn phải hoàn thành nhiệm vụ.

Có những lúc họ chỉ mong mưa ngừng.

Nhưng mưa vẫn rơi.

Một giờ.

Hai giờ.

Rồi cả đêm.

Sáng hôm sau, mưa vẫn chưa dứt.

Những người lính nhìn nhau.

Gương mặt ai cũng hốc hác.

Quần áo vẫn ướt.

Đôi mắt đỏ vì thiếu ngủ.

Nhưng không ai than phiền.

Bởi than phiền không làm nước rút.

Than phiền không làm chiến tranh dừng lại.

Chỉ có thể tiếp tục tìm cách vượt qua.

7. Người lính và cuộc chiến với cơn buồn ngủ

Trong hoàn cảnh bình thường, buồn ngủ là điều tự nhiên.

Nhưng giữa chiến trường, buồn ngủ có thể nguy hiểm.

Sau nhiều ngày thiếu ngủ, cơ thể tự động tìm cách nghỉ ngơi.

Mắt người lính nhắm lại.

Đầu gục xuống.

Có khi chỉ vài giây.

Nhưng vài giây ấy có thể khiến họ không kịp phản ứng.

Vì thế, trong những lúc cần cảnh giác, họ thường phải đánh thức nhau.

Một người trực.

Một người ngủ.

Rồi đổi ca.

Nhưng khi mưa lũ khiến cả nơi trú ẩn trở nên nguy hiểm, việc ngủ càng khó khăn.

Nếu một người ngủ gật và ngã xuống dòng nước, người bên cạnh có thể phải kéo họ dậy.

Nếu nước chảy mạnh, chỉ một phút mất cảnh giác cũng có thể xảy ra chuyện.

Đó là lý do hình ảnh người lính tự buộc mình vào cột để ngủ trở thành một biểu tượng đầy ám ảnh.

Một con người đã mệt đến mức không thể chống lại giấc ngủ.

Nhưng cũng đủ tỉnh táo để hiểu rằng mình phải tự bảo vệ mình ngay cả trong lúc ngủ.

8. Bên ngoài là mưa, bên trong là tình đồng đội

Trong những hoàn cảnh khắc nghiệt, con người thường tìm thấy sức mạnh từ những người bên cạnh.

Một người phát hiện nước dâng sẽ gọi người khác.

Một người mệt sẽ được đỡ.

Một người lạnh sẽ được chia sẻ áo hoặc tấm phủ.

Một người ngủ quá lâu sẽ được đánh thức.

Có khi chỉ là một câu:

“Dậy đi, nước lên rồi!”

Một câu nói đơn giản.

Nhưng có thể cứu một mạng người.

Tình đồng đội trong chiến tranh không cần những lời hoa mỹ.

Nó được thể hiện bằng những hành động rất nhỏ.

Một bàn tay kéo người bạn đứng lên.

Một ánh mắt nhìn nhau giữa bóng tối.

Một ngụm nước được nhường lại.

Một miếng lương khô được chia đôi.

Một sợi dây được buộc giúp.

Một người thức để người khác ngủ.

Đó là cách những người lính cùng nhau tồn tại.

9. Những ngày tưởng như dài vô tận

Có những ngày chiến trường dài hơn rất nhiều so với một ngày bình thường.

Buổi sáng đến mà người lính vẫn chưa được nghỉ.

Buổi trưa trôi qua trong tiếng mưa.

Buổi chiều không có dấu hiệu trời quang.

Đêm lại tiếp tục.

Cơ thể mệt mỏi.

Đôi mắt cay xè.

Bụng đói.

Quần áo ẩm lạnh.

Nhưng nhiệm vụ vẫn còn.

Người lính không thể nói:

“Tôi mệt quá, tôi về.”

Không thể nói:

“Tôi lạnh quá, tôi nghỉ.”

Không thể nói:

“Tôi sợ quá, tôi không đi nữa.”

Bởi phía trước là nhiệm vụ.

Phía sau là đồng đội.

Và trong lòng mỗi người là quê hương.

Đó là sức mạnh giúp họ vượt qua những giới hạn mà trong cuộc sống bình thường có lẽ chính họ cũng không biết mình có thể vượt qua.

10. Một người lính cũng biết sợ

Đôi khi, khi kể về những người lính, người ta dễ hình dung họ như những con người không biết sợ.

Nhưng không phải vậy.

Người lính cũng sợ.

Họ sợ chết.

Sợ bị thương.

Sợ mất đồng đội.

Sợ không được trở về.

Sợ người mẹ ở quê nhà phải nhận tin dữ.

Điều làm nên sự dũng cảm không phải là không biết sợ.

Mà là biết sợ nhưng vẫn làm điều cần phải làm.

Hoàng Quang Phong cũng vậy.

Nếu đứng trong một căn hầm ngập nước giữa đêm mưa, bất kỳ ai cũng có thể sợ hãi.

Nhưng người lính vẫn phải kiểm tra hầm.

Vẫn phải cảnh giới.

Vẫn phải bảo vệ đồng đội.

Vẫn phải chuẩn bị cho tình huống xấu nhất.

Sự can đảm không nằm ở việc chiến thắng nỗi sợ trong một lần.

Nó nằm ở việc mỗi ngày đều đứng lên và tiếp tục.

11. Năm 1979 – một dấu mốc không thể quên

Năm 1979 là dấu mốc cuối cùng trong cuộc đời Hoàng Quang Phong.

Một năm mà chiến tranh, mất mát và những thử thách khắc nghiệt vẫn còn in đậm trong ký ức của nhiều người lính.

Với gia đình, đó là năm người thân ra đi.

Với đồng đội, đó là năm một người bạn không còn đứng bên cạnh.

Với quê hương, đó là sự mất mát của một người con.

Và với lịch sử, đó là một cái tên thuộc về thế hệ đã cống hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc.

Không ai biết chính xác những phút cuối cùng của Hoàng Quang Phong đã diễn ra như thế nào nếu chưa có tài liệu, nhân chứng hoặc hồ sơ xác thực.

Nhưng điều chúng ta có thể hình dung là con đường mà một người lính đã đi qua:

Những ngày hành quân.

Những đêm ngủ trong hầm.

Những trận mưa.

Những lần hầm ngập nước.

Những phút giây thiếu ngủ.

Những ngày đói khát.

Những lần nhớ nhà.

Và những lần đối mặt với sinh tử.

Tất cả tạo thành một phần của câu chuyện thời hoa lửa.

12. Người ở lại và những mùa mưa sau đó

Sau khi một người lính hy sinh, chiến trường rồi sẽ tiếp tục.

Mưa vẫn rơi.

Nước vẫn chảy.

Những người lính còn sống vẫn phải làm nhiệm vụ.

Nhưng trong lòng họ đã có một khoảng trống.

Mỗi khi mưa lớn, có lẽ họ lại nhớ đến người đồng đội.

Nhớ những đêm từng ngồi bên nhau trong hầm.

Nhớ những lần cùng chống nước.

Nhớ người từng ngủ cạnh mình.

Nhớ những câu nói vụn vặt.

Những điều tưởng như chẳng đáng kể ấy lại trở thành ký ức quý giá nhất.

Có thể một người đồng đội từng nói:

“Sau này về quê, chúng ta gặp nhau.”

Một lời hẹn rất bình thường.

Nhưng nếu người ấy không trở về, lời hẹn ấy trở thành nỗi day dứt.

Chiến tranh để lại nhiều lời hẹn dang dở như thế.

13. Mái nhà quê hương và người mẹ chờ con

Ở phía bên kia chiến trường, có một mái nhà.

Có thể một người mẹ vẫn chờ.

Có thể mỗi mùa mưa, mẹ lại nhớ đến con.

Ngày trước, mẹ từng lo con đi lính thiếu áo.

Lo con đói.

Lo con rét.

Lo con gặp nguy hiểm.

Nhưng mẹ đâu thể biết rằng ở nơi xa, con mình có những đêm phải ngâm chân trong nước.

Có những lúc phải buộc mình vào cột để khỏi bị dòng nước cuốn đi khi ngủ.

Nếu biết, có lẽ người mẹ sẽ đau lòng biết bao.

Nhưng người lính thường không kể hết.

Họ giấu những gian khổ ấy sau vài dòng thư.

“Con vẫn khỏe.”

“Mọi người vẫn bình thường.”

“Mẹ đừng lo.”

Ba câu nói có thể khiến người mẹ yên lòng.

Nhưng phía sau nó có thể là cả một đêm người lính phải vật lộn với mưa lũ.

Đó chính là khoảng cách giữa chiến trường và quê nhà.

14. Hầm ngập nước – một biểu tượng của thời hoa lửa

Khi nhắc đến chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh lớn.

Nhưng có những câu chuyện nhỏ lại khiến người đời sau xúc động hơn.

Một người lính ngồi trong hầm ngập nước.

Một người lính tự buộc mình vào cột.

Một người lính cố chợp mắt giữa tiếng mưa.

Một người lính tỉnh dậy vì nước lạnh.

Một người đồng đội bên cạnh đưa tay kéo bạn lên.

Những hình ảnh ấy không có trong những bức ảnh chiến thắng.

Nhưng chúng là một phần rất thật của chiến tranh.

Chiến tranh không chỉ diễn ra ở những nơi có tiếng súng.

Nó còn diễn ra trong từng căn hầm.

Trong từng đêm mưa.

Trong từng cơn đói.

Trong từng phút mất ngủ.

Trong từng lần người lính tự hỏi:

“Bao giờ mình mới được trở về?”

Và chính những điều bình dị ấy làm cho câu chuyện của những người lính trở nên gần gũi với thế hệ hôm nay.

15. Một đời người, một ký ức

Hoàng Quang Phong đã hy sinh.

Nhưng một đời người không kết thúc hoàn toàn khi trái tim ngừng đập.

Con người còn sống trong ký ức của những người khác.

Một người đồng đội nhớ đến.

Một người thân nhắc tên.

Một người trẻ hôm nay đọc lại câu chuyện.

Một thế hệ sau hiểu được rằng cha ông mình từng phải sống như thế nào.

Đó là cách ký ức tiếp tục tồn tại.

Có thể chúng ta không biết hết về Hoàng Quang Phong.

Không biết hết những ngày ông đã trải qua.

Không biết chính xác căn hầm năm ấy ở đâu.

Không biết trận mưa nào đã khiến hầm ngập nước.

Nhưng chúng ta biết một điều:

Người lính ấy đã thuộc về một thế hệ không ngại gian khổ.

Một thế hệ đã từng sống trong điều kiện mà sự sống đôi khi chỉ được giữ lại bằng một sợi dây buộc vào cột.

Một thế hệ đã biết quý từng giấc ngủ.

Từng ngụm nước.

Từng bữa ăn.

Từng phút bình yên.

16. Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những đêm như thế

Ngày hôm nay, khi trời mưa, chúng ta có thể đóng cửa.

Có mái nhà kiên cố.

Có điện.

Có ánh sáng.

Có giường ngủ khô ráo.

Có nước sạch.

Nếu mưa lớn, chúng ta có thể tìm nơi trú ẩn an toàn.

Nhưng người lính năm xưa không có những điều kiện ấy.

Họ nằm trong hầm.

Nước ngập dưới chân.

Mưa đập trên mái.

Đất đá có thể sạt xuống bất cứ lúc nào.

Và họ vẫn phải tiếp tục nhiệm vụ.

Chính vì thế, mỗi ngày bình yên hôm nay càng trở nên đáng quý.

Một mái nhà không bị bom đạn đe dọa.

Một căn phòng khô ráo.

Một giấc ngủ không phải lo nước cuốn.

Một bữa cơm đủ đầy.

Những điều ấy đối với chúng ta có thể là bình thường.

Nhưng đối với một người lính năm 1979, đó có thể là những điều họ mong ước nhất.

17. Lời tri ân người lính Hoàng Quang Phong

Xin dành những dòng này để tưởng nhớ CCB Hoàng Quang Phong, người đã hy sinh năm 1979.

Ông thuộc về một thế hệ đã đi qua những năm tháng mà con người phải chiến đấu không chỉ với bom đạn mà còn với thiên nhiên khắc nghiệt.

Mưa lũ.

Hầm ngập nước.

Đói rét.

Thiếu ngủ.

Cô đơn.

Nỗi nhớ nhà.

Và sự bất định của ngày mai.

Có những đêm, người lính phải tự buộc mình vào một cột trong hầm chỉ để khi ngủ gật, cơ thể không bị dòng nước cuốn trôi.

Nghe câu chuyện ấy, người hôm nay có thể thấy khó tin.

Nhưng chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại nói lên sự khắc nghiệt của chiến tranh.

Người lính không chỉ chiến đấu trong những phút nổ súng.

Họ chiến đấu trong từng giờ.

Từng ngày.

Từng đêm.

Chiến đấu để tồn tại.

Chiến đấu để bảo vệ đồng đội.

Chiến đấu để hoàn thành nhiệm vụ.

Và có những người đã chiến đấu đến tận giây phút cuối cùng.

18. Kết – Khi mùa mưa đi qua

Mưa rồi sẽ tạnh.

Nước rồi sẽ rút.

Bùn đất rồi sẽ khô.

Cây cối sẽ xanh trở lại.

Những con đường từng ngập nước rồi sẽ trở lại bình thường.

Nhưng những người đã nằm xuống thì không thể trở lại.

Đó là điều đau đớn nhất của chiến tranh.

Mỗi mùa mưa đi qua, chúng ta có thể không biết rằng dưới những tán cây xanh hôm nay từng có những người lính trú mình trong hầm.

Có thể không biết nơi nào từng là chiến hào.

Không biết nơi nào từng ngập nước.

Không biết nơi nào có một người lính từng tự buộc mình vào cột để chống lại dòng nước trong lúc ngủ.

Nhưng lịch sử biết.

Đồng đội biết.

Gia đình biết.

Và những câu chuyện được kể lại sẽ giúp thế hệ hôm nay biết.

Hoàng Quang Phong đã hy sinh năm 1979.

Ông đã không có cơ hội chứng kiến những mùa mưa sau này.

Không có cơ hội trở về mái nhà.

Không có cơ hội sống một tuổi già bình yên.

Nhưng sự hy sinh ấy không nên chìm vào im lặng.

Bởi mỗi câu chuyện về một người lính đã nằm xuống là một lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình.

Hãy nhớ rằng, trước khi có những căn nhà kiên cố hôm nay, đã có những người từng ngủ trong những căn hầm ẩm lạnh.

Trước khi có những giấc ngủ bình yên, đã có những người từng phải tự buộc mình vào cột để chống lại dòng nước.

Trước khi có những ngày tháng không tiếng súng, đã có những thế hệ phải sống giữa chiến tranh.

Và trước khi có những người mẹ hôm nay được đón con trở về mỗi ngày, đã có những người mẹ từng tiễn con ra đi rồi chờ đợi trong vô vọng.

Xin nghiêng mình trước người lính Hoàng Quang Phong.

Xin tri ân những người đã hy sinh.

Xin tri ân những người đã từng chịu đựng những đêm mưa lạnh trong hầm ngập nước.

Xin tri ân những người đã lấy tuổi trẻ của mình để đổi lấy ngày mai.

Để hôm nay, khi nghe tiếng mưa rơi ngoài hiên, chúng ta có thể ngủ một giấc bình yên.

Và nếu có lúc nào đó chúng ta thấy cuộc sống hiện tại còn khó khăn, hãy nhớ rằng đã từng có những người lính phải sống giữa hầm hào ngập nước, lấy một sợi dây buộc mình vào cột chỉ để giữ lấy sự sống.

Họ đã từng có những đêm không thể ngủ vì nước.

Họ đã từng có những ngày không biết ngày mai sẽ ra sao.

Và có những người đã không bao giờ được nhìn thấy ngày mai.

Tên tuổi họ có thể nằm lại nơi chiến trường.

Nhưng câu chuyện của họ phải được tiếp tục kể.

Bởi ký ức là một cách để người đã khuất tiếp tục hiện diện trong lòng người đang sống.

Và sự bình yên hôm nay chính là lời tri ân sâu sắc nhất dành cho những người đã hy sinh.