Hàm Nghi – Vị hoàng đế trẻ tuổi yêu nước, ngọn cờ của phong trào Cần Vương

Hàm Nghi, tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch (1871 - 1944), lên ngôi hoàng đế khi mới 13 tuổi trong bối cảnh triều đình Huế đang chịu sự kìm kẹp gắt gao của thực dân Pháp. Khác với những vị vua bù nhìn khác bị Pháp thao túng, vị hoàng đế thiếu niên này mang trong mình dòng máu tự tôn dân tộc mãnh liệt và sẵn sàng ủng hộ phe chủ chiến do Tôn Thất Thuyết đứng đầu. Đêm 4/7/1885, khi cuộc tấn công quân Pháp tại Huế thất bại, vua Hàm Nghi đã từ bỏ cung son điện ngọc, cùng bá quan chạy ra vùng rừng núi hiểm trở để tiếp tục tổ chức kháng chiến.

Tại chiến khu Tân Sở (Quảng Trị), vị vua 14 tuổi đã ban bố "Chiếu Cần Vương". Chiếu chỉ như một lời hịch cứu nước, làm nức lòng sĩ phu và nhân dân, tạo ra một phong trào vũ trang kháng Pháp rầm rộ chưa từng có trên khắp ba miền. Trong suốt 3 năm sống trong rừng sâu núi thẳm (1885 - 1888), dầm mưa dãi nắng, chịu cảnh sốt rét và thiếu thốn trăm bề, thực dân Pháp nhiều lần sai người mang thư dụ hàng, hứa trả lại ngai vàng nhưng Hàm Nghi kiên quyết cự tuyệt.

Cuối năm 1888, do sự phản bội của thủ hạ thân tín Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị Pháp bắt giữ. Ngay cả khi trở thành tù nhân, ông vẫn giữ phong thái ung dung, khẳng khái không nói một lời tiếng Pháp với kẻ thù. Thực dân Pháp đày ông sang tận thủ đô Algiers (Algeria) ở Bắc Phi. Dù phải sống lưu đày suốt 56 năm cho đến khi qua đời, ông vẫn giữ vững cốt cách yêu nước. Ý nghĩa lịch sử của vua Hàm Nghi không phải là tư duy quân sự, mà ông chính là biểu tượng chính danh tối cao, là ngọn cờ tập hợp sức mạnh dân tộc. Sự hy sinh ngai vàng vì nước của ông đã rửa nhục cho triều Nguyễn, trở thành tấm gương chói lọi của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.