Hàm Rồng bi tráng: Gặp lại anh hùng Ngô Thị Tuyển

Chỉ là thủ tục trục trặc của việc dựng một ngôi nhà mái bằng. Không phải ngôi nhà ấy là của một anh hùng mà phải đôn đáo, nhưng hồi ấy chúng tôi hăng lắm... May, được sự can thiệp kịp thời của các cơ quan có trách nhiệm cùng với tình làng nghĩa xóm, việc cũng được giải quyết ổn thỏa.

Có một trận đánh khác

Bây giờ chúng tôi đang ngồi trong ngôi nhà chắc chắn vững chãi ấy. Chủ nhà, người đàn bà với dáng tất tả ngày đó, tôi còn nhớ chi tiết cái quần lúc nào cũng xoắn lò xo, mặt mũi cứ rười rượi buồn nay người đã đầm đậm nhưng cung cách vẫn mau mắn xởi lởi.

Thời gian đã thực thi bao việc nghiệt ngã trong đó có việc khó tìm thấy cái nét hao hao trên gương mặt cương nghị của cô dân quân Nam Ngạn trọng lượng cơ thể 48 kg vai vác bổng hai hòm đạn cặp díp nặng 98 kg chạy băng băng trong trận đánh ác liệt vào buổi sáng ngày 26-5-1965 ấy.

Trước lúc đến đây, cẩn thận điện cho nhà nhiếp ảnh Đoàn Công Tính từng vác máy ảnh dự nhiều trận Hàm Rồng những năm máu lửa ấy nhưng ông nói không phải ông là tác giả tấm ảnh như có báo đã từng chú thích.

Bây giờ vẫn chưa rõ ai là tác giả? Có lẽ là nhóm làm phim người Hàm Rồng chăng? Ông Tính phân vân thế... Hỏi bà, bà cũng cho biết không rõ ai chụp nhưng khi ấy, bom đạn ùng oàng tối trời tối đất thế mà vẫn có mấy người cầm máy ảnh chạy đi chạy lại.

Bà cười nói với chúng tôi rằng, sau trận đánh, có anh phóng viên hỏi bà động cơ nào khiến bà có thể vác hai hòm đạn gấp đôi trọng lượng người như thế. Bà nói ngay rằng không biết hòm đạn nặng bao nhiêu nhưng khi đương hăng, bẩy mãi không ra vì nó cứ dính chặt như thế nên xốc bừa lên bởi trận địa pháo đang rất cần.

Với lại việc vác đạn đối với dân quân nam nữ Nam Ngạn, việc ấy quen rồi. Quen? Chứ lại không à, thời gian nông nhàn, chị em nhiều người vẫn thường tranh thủ đi vác thuê hàng từ thuyền vận tải hoặc chuyển hàng từ bờ xuống tàu thuyền.

Bao gạo bao xi măng cỡ bốn năm chục cân lại bước trên những tấm ván bập bênh nhún nhảy đối với sức vóc thanh niên mười tám đôi mươi chả phải là khó!

Nhưng anh phóng viên không tin mà viết là do lòng căm thù giặc Mỹ nên nữ dân quân Nam Ngạn nói chung và Ngô Thị Tuyển nói riêng mới có động cơ sức mạnh hăng hái thế! Cũng đúng cũng phải thôi nhưng có lẽ chưa đủ? Bà Tuyển cười...

Cái cười lan mãi vào câu chuyện. Tôi chợt thoáng rợn sau cái cười tự tin bình thản...

Buổi sáng mùa hè năm 1965 ấy, suốt từ 8 giờ rưỡi tại cơ quan giao tế Tỉnh ủy, mấy ông phóng viên báo Liên Xô, thoạt tiên trợn tròn mắt rồi sau đó cứ đi đi lại lại sải những bước dài nôn nóng vì muốn biết nguyên cớ rằng tại sao cô dân quân Nam Ngạn lại vác nổi hai hòm đạn pháo dính liền nặng gấp đôi cơ thể mình?

Có cán bộ tuyên giáo đi theo động viên nữ dân quân Ngô Thị Tuyển cứ tình thực trình bày, sở dĩ có làm được bởi thói quen phải mưu sinh cộng với lòng căm thù giặc Mỹ nhưng họ vẫn lắc đầu!

Cuộc gặp gỡ phỏng vấn quay phim đến gần hai tiếng vẫn chưa kết thúc! Rốt cuộc, không biết là sáng kiến của ai, của ta hay của bạn, cho đến bây giờ bà Tuyển vẫn không rõ, nhưng ông nhà báo Liên Xô vẻ mặt trang nghiêm đĩnh đạc đưa ra lời đề nghị.

Mà ông nói rất đơn giản. Rằng để chứng minh phải bằng người thật việc thật! Nữ dân quân Ngô Thị Tuyển phải vác một bao gạo và một bao khoai tây ( khi ấy bà chưa biết tại sao lại là khoai tây mà không phải là bao gạo vì khi đó cơ quan giao tế Tỉnh ủy vẫn trữ món ấy để đãi đằng khách) đang có sẵn ở trong kho giao tế. Hai bao gạo và khoai ấy có trọng lượng tương tự như hai hòm đạn (nhưng sau mới biết không phải là 98 kg mà là 105kg).

Em làm được không? Phải cố lên em ạ. Đây là một trận đánh thực sự... Anh cán bộ tuyên huấn động viên cô dân quân Nam Ngạn... Người cán bộ tuyên giáo còn khẽ khàng thêm nào là hãy vì danh dự đất nước phải hạ quyết tâm thật lớn, phải cho thế giới biết được sức mạnh Việt Nam vv... và vv...

Những vị khách đang có mặt khi ấy có lẽ không được biết (vì cô dân quân làng Nam Ngạn ấy có nói ra đâu) chả cần anh cán bộ tuyên giáo phải động viên mà khi người phiên dịch nói lại, cô nghĩ mình có thể làm được trước lời thách thức ấy!

Tôi thoáng toát mồ hôi khi bà thuật lại cảm giác của người chịu trận trong cuộc. Ngô Thị Tuyển nhanh nhẹn xốc lên bao gạo. Động thái này không phải là khó. Người ta chất thêm lên bao khoai tây. Tuyển hơi lạng người nhưng vẫn đứng vững. Tiếng vỗ tay dậy lên khi cô cất những bước mới đầu còn loạng choạng sau đó đều hơn.

Ba phút rồi 5 phút, mười phút trôi qua. Bà nói mình không toát mồ hôi tẹo nào nhưng đột nhiên bà thấy trong lưng như đánh nhói một cái. Chưa có lệnh dừng nên bà vẫn cố. Ngay lúc đó, hình như ngó thấy gương mặt tròn trịa của cô dân quân Nam Ngạn thoắt tái dại, ông phóng viên Liên Xô vẻ mặt hoan hỉ cảm ơn rồi ra hiệu dừng!

Kết thúc cuộc gặp gỡ phỏng vấn lẫn thử nghiệm, bà được các nhà báo nước ngoài ấy tặng một cuốn sổ và chiếc bút.

Tôi quên không kịp hỏi bà là sau thời điểm đó hay một vài năm nữa, sau sự kiện chứng minh ấy và sau cú đánh nhói đó, cái cột sống của bà đã có vấn đề. Những cơn đau âm ỉ xuất hiện.

Bà được đưa ra Bệnh viện 108. Tại đây các thầy thuốc quân đội đã không tiếc công tiếc thuốc để chữa trị cho người nữ anh hùng. Bà được điều trị tại căn phòng chữa trị cột sống dành riêng cho các phi công suốt mấy tháng trời.

Chứng đau buốt lưng cũng có đơ đỡ rồi bà lại phải về tiếp tục công việc chính sách mà bao năm bà đã từng lao tâm khổ tứ hết ở thị đội Thanh Hóa rồi lại Tỉnh đội.

Sau chiến tranh, từng là người trực tiếp can dự vào trận mạc nên bà thấu hiểu nỗi đau và sự mất mát của người lính và người thân của họ. Cực nhất là mỗi bận giở giời, bà đi lại rất khó khăn vì chứng đau lưng.

Qua trận chiến thử nghiệm chứng minh đó, cũng may mà bà được đi giám định thương tật. Bà được xếp hạng thương binh 3/4 vĩnh viễn với mức phụ cấp non triệu đồng/ tháng.

Vượt lên chính mình

Anh bạn đồng nghiệp mau mắn hỏi thăm chuyện nhà cả, chuyện con cái... Tôi vội cấu vào lưng nhưng không kịp. Hơi ngập ngừng một tý nhưng chất giọng bình thản của bà chủ nhà cho hay rằng, ông bà hiếm muộn nên có một con nuôi là người cháu ruột.

Bà cho biết cháu rất ngoan, hết mực hiếu thảo với ông bà! Bà không nhắc gì thêm nhưng không ít người đã biết, người chồng của bà chỉ sau hôm cưới một thời gian ngắn đã biền biệt ở mặt trận phía Nam rồi hy sinh.

Mãi sau này, bà mới thành gia thất với một người lính ở chiến trường trở về. Bữa nay chúng tôi đến, ông vắng nhà. Bà cho biết từ tinh mơ ông đã nhảy xe vô Huế họp mặt với đồng đội cũ tham gia trận Mậu Thân ở Huế.

Mặc dù từng quen biết nữ chủ nhân, nhưng phân vân mãi tôi vẫn không dám hỏi bà cái điều về vết thương không nhìn thấy miệng nhưng không bao giờ lành được trong trận chiến trên sân nhà giao tế Tỉnh ủy ấy không những khiến bà gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt mà còn là nguyên do chính của việc hiếm muộn.

Chẳng rõ căn bệnh lưng có dính dáng chi đến thiên chức cao quý sinh nở? Chỉ có phép mầu nhiệm của tạo hóa thì mới giải đáp được?

Mải nghĩ nên tôi có láng máng rằng bà đang kể lại với mấy đồng nghiệp là có đoàn cán bộ tỉnh nhà đi tham quan ở Matxcơva về kể rằng người ta đã nhìn thấy tấm hình cô nữ dân quân làng Nam Ngạn Ngô Thị Tuyển vai vác hai bao gạo và khoai trong trận đánh trên sân nhà giao tế năm 1965 ấy trong một nhà bảo tàng!

Không biết nữ chủ nhân có cần thêm một tấm ảnh ấy nữa không để bổ sung vào những tấm ảnh trận mạc lẫn kỷ niệm đang chăng trên tường nhà?

Thấy tôi chăm chú ngắm ngó những tấm ảnh ấy, bà buột thở dài về chuyện bà làm mất một tấm ảnh quý. Bà đã cho một ông nhà báo nào đó mượn tấm ảnh nhưng bặt đi nhiều năm không thấy trả lại. Mà bây giờ bà đã nhãng đi không nhớ người mượn đó là ai.

Đó là tấm ảnh chụp bà mặc quân phục đang túc trực bên linh cữu Chủ tịch Hồ Chí Minh tháng 9 năm 1969. Nhân viết đến đây, cũng xin người bạn đồng nghiệp nào đó đã trót quên thì cũng nên mang tấm ảnh ấy mà hoàn lại cho bà!

Anh bạn cùng đi an ủi bà rằng, anh đã nhìn thấy tấm ảnh ấy trên mạng. Anh sẽ nhờ thợ đao xuống tuốt in lại may chăng nó được hao hao như tấm ảnh cũ?

Hình như các ký giả tây ta từng quấy phiền bà không ít nhưng nhà văn thì chưa? Bằng cớ là trong tủ kính nhà bà có cuốn sách của nữ nhà văn người Mỹ viết về người nữ dân quân anh hùng làng Nam Ngạn Ngô Thị Tuyển.

Sách có tên Even the Women Must Fight ( Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh) đã được dịch ra tiếng Việt. Phần viết về bà có tên Những mảng đời của một nữ dân quân.

Sách mới xuất bản vài năm nay và đã được dịch sang tiếng Việt. Hồi sang Việt Nam thực hiện cuốn sách, nhà văn ấy ngoài việc về Thanh Hóa tìm đến bà còn mời bà ra Hà Nội chơi và tặng bà 2 triệu đồng.

Rời ngôi nhà người nữ anh hùng khi điện tự dưng phụt tắt. Ngó ra trời đã sầm sậm tự lúc nào. Bà nói thi thoảng điện đóm vẫn giở chứng thế. Mặc dù tiết kiệm hết sức, chả hạn bây giờ bà vẫn phải dùng bếp than tổ ong nhưng mỗi tháng cũng phải trên 50.000 đồng.

Than phiền nỗi mỗi tháng phải chi phí 50 ngàn tiền điện như thế nhưng ít ai biết rằng lâu nay bà là thành viên tích cực trong công tác từ thiện xóa đói giảm nghèo của phường. Nhiều lần bà đã bỏ hàng triệu đồng để góp vào quỹ và đi vận động bà con cưu mang những hoàn cảnh còn khó khăn éo le khác...