Hang Hoả Tiễn – Bản hùng ca tuổi hai mươi bất tử

Hang Hoả Tiễn – Bản hùng ca tuổi hai mươi bất tử

Chứng tích lịch sử hang Tổ 4 hay còn gọi hang Hoả Tiễn ở phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An nơi ghi nhận những chiến công oanh liệt của lực lượng thanh niên xung phong ngành đường sắt và cũng là nơi an nghỉ của 32 Liệt sỹ đã ngã xuống ngày 28/4/1966.

Sau thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965); đế quốc Mĩ thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở chiến trường miền Nam và mở rộng chiến tranh không quân và hải quân phá hoại miền Bắc lần thứ nhất; nhằm mục đích: làm giảm sự tấn công của lực lượng cách mạng ở miền Nam, hạn chế sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam.

Để thực hiện âm mưu đó, đế quốc Mĩ đã huy động hàng ngàn máy báy tối tân thuộc 50 loại khác nhau và toàn bộ Hạm đội 7 - hạm đội lớn nhất của Mĩ với những loại vũ khí tiên tiến nhất thế giới lúc bấy giờ.

Tham mưu trưởng không quân Mĩ khẳng định: “….chúng ta sẽ ném bom tàn phá tan hoang… sẽ phá huỷ mọi nhà máy, mọi cơ sở công nhiệp, không bao giờ ngừng lại khi còn 2 viên gạch dính vào nhau, làm như vậy tức là kéo lùi miền Bắc Việt Nam trở lại thời kì đồ đá”.

Với quyết tâm cắt đứt tuyến đường giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam. Khu vực Thanh Hoá - Nghệ An có vị trí giao thông, kinh tế chiến lược trên con đường chi viện sức người, sức của vào miền Nam; Hoàng Mai có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng - được xem là con đường chiến lược mở đầu cửa ngõ xứ Nghệ; do đó đây cũng là một trong những trọng điểm bắn phá của đế quốc Mĩ.

Bầu trời Quỳnh Lưu, Hoàng Mai luôn vang tiếng gầm rú của máy bay. Các mục tiêu ở Hoàng Mai, có nhiều ngày địch đánh từ 16 đến 21 trận, nhiều đường sá, cầu cống, nhà ga bị san phẳng, nhiều nơi hố bom chồng lên hố bom. Không ngại gian khổ, hy sinh, hàng vạn cán bộ công nhân, thanh niên xung phong ngành Giao thông, ngành Đường sắt cùng với quân và dân Hoàng Mai đã chiến đấu kiên cường trên tọa độ lửa Hoàng Mai, đảm bảo giao thông liên tục và thông suốt “phà Hoàng Mai đêm đêm xe cứ vượt, chở đạn bom ra chiến trường”.

Ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông vận tải thành lập đơn vị C271 gồm 150 đồng chí nhằm kịp thời cho công tác bảo đảm giao thông, khu vực Thanh Hoá - Vinh, trong đó tập trung tăng cường cho mặt trận Hoàng Mai ở Quỳnh Lưu, Nghệ An. Đơn vị C271 được phân thành nhiều tổ đội với những nhiệm vụ khác nhau; trong đó có Tổ 4 với 36 đồng chí (14 nam, 22 nữ) với nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi Mĩ đánh phá.

Các anh, các chị tuổi 18, đôi mươi trong hoàn cảnh thiếu thốn về vật chất, công việc vất vã, khó khăn; Các anh, các chị phải sống trong các lán trại tạm thời, mái lợp tranh rạ, không điện, không nước, mùa Hè phải vào tận khe Nước Lạnh, khe Dũ, kênh nhà Lê cách nơi ở và làm việc hàng cây số để lấy nước sinh hoạt, mùa Đông phải nằm ngủ trên các tấm cót lót rơm rạ, lá chuối khô để chống rét. Có những thời điểm đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt, lương thực thiếu thốn, cả đơn vị phải nhường cơm sẻ áo, chia nhau từng nắm cơm độn khoai lót dạ. Cuộc sống kham khổ, lao động nặng nhọc “đào đất cất gỗ”, khó khăn, chồng chất khó khăn nhưng với nhiệt tình của tuổi trẻ, các anh chị TNXP tổ 4 sẵn sàng cống hiến tuổi thanh xuân của mình, vượt qua mưa bom, bão đạn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, với một lý tưởng cao đẹp: “đem sức trẻ để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Mong manh sự sống và cái chết, máy bay hầm rú trên đầu suốt ngày, song với tinh nhần, nhiệt huyết của tuổi trẻ “đường chưa thông, không tiếc máu xương”, “địch phá -đường ta đắp, ta lại đi”. Các anh, các chỉ không quản ngày đêm, san lấp những hố bom đảm bảo cho giao thông thông suốt, với tinh thần lạc quan, phơi phới của tuổi trẻ “tiếng hát, át tiếng bom”.

Ngày 28/4/1966 - ngày máu, thịt các anh, các chị hoà vào đất, đá viết lên những bản hùng ca bất tử “mãi mãi tuổi hai mươi”. Khoảng 9 giờ sáng, khi các anh, các chị Tổ 4 đang hăng say làm nhiệm vụ trên công trường, với không khí khẩn trương, nhanh chóng; lúc tổ đang vận chuyển những khối đá cuối cùng để hoàn thành đoạn đường ray còn lại, bất ngờ tiếng kẻng báo động vang lên, lập tức tổ trưởng Thắm ra lệnh cho đồng đội rút lui vào nơi trú ẩn. Cũng như những lần trước, toàn tổ chạy vào hang đá quen thuộc cách công trường 30 mét để tránh bom. Khi phần lớn anh, em đã vào trong hang thì máy bay địch nhào tới phóng một loạt bom làm rung chuyển cả khu vực, tiếp theo là một loạt đạn rocket trúng miệng hang. Cửa hang bị đánh sập hoàn toàn, đá rơi ngổn ngang che kín lối vào.

Chị Doanh đang trên đường chạy vào hang trú ẩn thì bị sức ép của bom hất xuống hố bom bên cạnh - người may mắn sống sót khi chưa kịp chạy vào hang trú ẩn kể. Chị cố lết ra và gọi “Chị Châu ơi! Anh, em ơi! còn ai không?. Có tiếng gọi yếu ớt vọng ra từ hang của anh Lâm: “Doanh ơi, anh bị đá đè nát cả 2 đùi rồi, cứu anh với”… “Em ơi! Em kêu họ đến cứu anh đi”. Nhưng có một hòn đá to khổng lồ chấn ngang bụng, không thể cứu được. Anh cứ kêu mãi, kêu mãi…

Chị Đặng Thị Châu chị gái chị Doanh vào tận trong đáy hang tránh bom. Khi đi vào chị rủ “Đi vào trong này em”. Chị Doanh nói “Không! Em ở ngoài này. Có chết thì để họ dễ lấy xác. Trong đáy hang không lấy được xác”. Mà chị có lấy được xác đâu. Lộn xộn và nát cả. Người ta nhặt ra mỗi nơi, mỗi miếng để lắp cho có mộ thôi”.

Chị Đặng Thị Doanh em gái liệt sĩ Đặng Thị Châu chị gái lời tâm sự cuối cùng của chị: “… Chiến tranh là vậy, khi kẻng báo động thì em nhớ ẩn nấp, cố gắng giữ tính mạng để có chị, có em; đợi ngày hết chiến tranh được về thăm gia đình, quê hương và bố, mẹ”

Mọi lực lượng nỗ lực đào bới, tìm kiếm. Khi công việc tìm kiếm còn dang dở thì máy bay Mỹ lại tiếp tục quay lại ném bom, lực lượng tìm kiếm phải rút về nơi an toàn, đến chiều tối, khi Mỹ ngừng ném bom, các đơn vị TNXP, bộ đội, dân quân, công nhân khai thác đá, tập trung về đây quyết tâm nỗ lực tìm kiếm với hy vọng còn đồng đội nào sống sót, với những dụng cụ thô sơ tích cực đào bới suốt đêm”

Theo lời kể ông Đặng Ngọc Kim (khối Tân Hùng, phường Hoàng Mai) - người chứng kiến ngày 28/4/1966, và chạy về thôn kêu người ra ứng cứu: “Từ đó buổi trưa cho đến tối khuya, mọi người trong làng đổ ra ứng cứu. Chiều hôm đó thì có anh Lâm, nằm cách sâu 2m kêu: “Các bác ơi, cứu cháu với” mà không thể cứu được. Đến nửa đêm thì mất. Trong hang có người sống nhưng không cứu được nổi bởi không có máy móc, mà chỉ có xà beng bậy thủ công, tay.

Đến sáng hôm sau một phần cửa hang đã được mở ra. Bước vào hang, tất cả đồng đội như chết lặng khi thấy một cảnh tượng đau thương bao trùm: 32 thi thể nằm ngổn ngang, bất động, không còn ai còn nguyên vẹn - các anh, các chị đã hy sinh. (Trong số các TNXP bị vùi lấp trong hang, có chị Trần Thị Loan được đưa đi Hà Nội để cứu chữa, nhưng do bị thương quá nặng, chị đã hy sinh vào tháng 8 năm 1966). Như vậy Tổ 4 có 36 anh, chị TNXP thì hi sinh 33 người.

33 thi thể được đồng đội đặt ngay ngắn trong những chiếc quan tài dã chiến, không gian u ám, tiếng khóc xé lòng của những người đang sống vang vọng rừng núi. Đúng lúc chuẩn bị đến giờ làm lễ đậy nắp quan tài thì bỗng nhiên có một tiếng kêu nhỏ phát ra từ chiếc quan tài của chị Toán. Mọi người ai cũng sợ, nhưng tiếng kêu tiếp tục vang lên rõ hơn. Mọi người tiến đến thì thấy giọng nói của chị Toán thật, cơ thể cử động nên đã vội vã đưa ra ngoài...

Sau này chị kể lại….” …. 34 người trong đó có cả tôi bị vùi lấp trong lớp đất đá. Tôi chỉ nhớ lúc đó tôi cũng mê man bất tỉnh, toàn thân không cử động được nhưng tai thì vẫn nghe loáng thoáng tiếng kêu cứu thất thanh của đồng đội. Nghe rõ nhất là tiếng chị Đặng Thị Doanh kêu đồng đội “Anh em ơi! Có ai còn sống không?”. Rồi có đồng đội rên rỉ trong tuyệt vọng vì đá đè nát hết người và chân tay....”.

Các anh, các chị TNXP đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ tuổi nhất là anh Nguyễn Trọng Chiến, chị Nguyễn Thị Lụa quê ở huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, chị Phạm Thị Mai quê ở xã Quỳnh Bá, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An hi sinh khi mới 17 tuổi; người nhiều tuổi nhất là anh Trần Đình Thắm 31 tuổi quê ở Huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế. Thi thể của các anh, các chị không còn ai nguyên vẹn, các bộ phận cơ thể nằm khắp nơi trong hang, không thể phân biệt được bộ phận, thi thể của ai. Sau khi các anh, các chị hy sinh, đồng đội đã khâm liệm và đem mai táng ở sườn đồi gần nơi các anh, các chị làm việc. Từ đó hang đá (hang Khì) nơi 33 liệt sĩ hi sinh vào ngày 28/4/1966 người ta thường gọi hang Tổ 4, hang Hoả Tiễn.

Máu, xương của các anh, các chị hoà lẫn với đất, đá; các anh, các chị đã ra đi mãi mãi ở tuổi đẹp nhất của con người; góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc. Chiến tranh là mất mát, là đau thương vì thế hãy trân trọng, yêu quí nền hoà bình.

Trãi qua 30 năm chiến tranh kháng chiến chống Thực dân Pháp và đế quốc Mĩ; hàng triệu mẹ mất con, người vợ mất chồng và những đứa con thơ không biết mặt cha - những đứa trẻ không bao giờ được gọi bố vì họ đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường; Hàng triệu người con đất Việt mang trên mình vĩnh viễn thương tật… mang theo Nỗi đau về thể xác, tinh thần suốt cả cuộc đời.

Nhân kỉ niệm 79 năm ngày thương binh liệt sĩ, hãy thành kính dâng nén hương, tri ân công lao to lớn của những anh hùng đã ngã xuống vì nền độc lập dân tộc; thăm hỏi các gia đình liệt sỹ, những mẹ Việt Nam anh hùng thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa, ăn quả nhớ kẻ trồng cây" của người Việt; “Chăm lo thương binh, liệt sỹ, người có công là đạo lý, trách nhiệm và tình thương yêu đồng chí, đồng bào của mỗi người Việt Nam”. “Đời đời nhớ ơn các anh hùng, liệt sĩ” và nguyện sống xứng đáng với sự hy sinh của các thế cha, anh đi trước.

Video sử dụng hình ảnh của nhiếp ảnh gia Thanh Yên; Tài liệu tham khảo từ công trình số hoá di tích lịch sử hang Hoả Tiễn Đường sắt của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thị xã Hoàng Mai (cũ), Bài báo: “Hang Hoả Tiễn nơi tuổi 20 hoá thành bất tử” đăng trên báo Nghệ An số ra ngày 06/9/2018; Bài “Người sống dậy từ áo quan ở hang Hỏa Tiễn” đăng trên Báo An Ninh thủ đô đăng ngày 22/11/2012 và đặc biệt sự đóng góp ý kiến của anh Hồ Sỹ Tiến Chỉ huy trưởng Quân sự xã Quỳnh Phú, Nghệ An./.