Hành tình từ Sông Đạm đến Núi Đoàn

Nguyễn Kiệm quê ở thôn Bình Lục Thượng, xã Hồng Phong, huyện Đông Triều (nay là khu Bình Lục Thượng, phường Hồng Phong, thị xã Đông Triều), tỉnh Quảng Ninh. Con sông Đạm, dãy núi Đoàn, có Đồn Cao gần nhà, là những địa danh in đậm năm tháng tuổi thơ gian khó và cũng là động lực để ông quyết định xa nhà đi chiến đấu để giải phóng quê hương.

Cuộc đời binh nghiệp của vị tướng tương lai bắt đầu là chiến sĩ của huyện đội Đông Triều, sau biên chế về Đại đội 41, Tiểu đoàn 23, Đại đoàn 308, rồi là chiến sĩ liên lạc của Đại đội Tô Văn, Tiểu đoàn 29, Trung đoàn 88, Đại đoàn 308.

Những năm đầu quân ngũ, chiến sĩ Nguyễn Kiệm làm liên lạc chiến đấu ở Đại đội Tô Văn, tham gia nhiều trận đánh ác liệt ở Thất Khê, Đông Khê và Tây Bắc. Dù trẻ tuổi, dáng người nhỏ thó nhưng Nguyễn Kiệm rất nhanh nhẹn, dũng cảm. Qua những chiến dịch, dù còn trẻ nhưng Nguyễn Kiệm đã thể hiện là chiến sĩ rất hăng hái, không sợ hy sinh.

Năm 1951, ông được tổ chức tin tưởng, cử đi học tại Trường Sĩ quan Lục quân khóa 7. Kết thúc khóa học (tháng 10-1952), Nguyễn Kiệm được bổ nhiệm làm trung đội phó, sau đó là trung đội trưởng, đại đội phó Đại đội 401, Tiểu đoàn 115, Trung đoàn 165, Đại đoàn 312. Ngày 23-11-1953, ông vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng Lao động Việt Nam.

Năm 1954, đón Tết cổ truyền của dân tộc ở trong rừng xong, ông cùng đồng đội bước vào chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại đội 401 của Nguyễn Kiệm đã chiến đấu dũng cảm, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần vào chiến thắng chung của đơn vị.

Đại đội phó Kiệm đã trực tiếp chỉ huy bắn cháy 1 xe tăng, hạ 2 máy bay. Đồng thời chỉ huy bộ đội giải vây cho Tiểu đoàn 115, buộc địch ở Bản Kéo và sân bay Mường Thanh phải rút chạy, tạo thời cơ cho các hướng tiến công khác tiêu diệt các cứ điểm, tiến tới toàn thắng vào ngày 7-5-1954.

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Nguyễn Kiệm trở lại quê nhà Đông Triều, Quảng Ninh sau nhiều năm xa cách. Giờ đây, Nguyễn Kiệm đã là chàng trai chững chạc, qua thử thách lửa đạn và cuộc sống, trở thành một sĩ quan quân đội với chức vụ Đại đội trưởng Đại đội 760, Trung đoàn 186 (còn có một phiên hiệu khác là Trung đoàn 4), Đại đoàn 312 (từ tháng 6-1955, đổi thành Sư đoàn 312).

Sau chuyến về quê, Nguyễn Kiệm trở lại đơn vị với bộn bề công việc nhà binh và những dấu mốc trong sự nghiệp: Từ Đại đội 760 của Trung đoàn 186, năm 1957, ông được điều động làm trợ lý cán bộ của trung đoàn; sau đó là tham mưu phó Tiểu đoàn 10 của trung đoàn; năm 1959 là Trưởng ban Tác huấn trung đoàn; rồi Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 10.

Sau khoảng một năm rưỡi (1962-1964) Nguyễn Kiệm với quân hàm đại úy được cử đi học tại Học viện quân sự trung cao. Ông quay trở lại làm Phó tham mưu trưởng Trung đoàn 186 đến năm 1966.

Như vậy, ông có khoảng hơn 10 năm gắn bó với Trung đoàn 186. Đây là trung đoàn pháo binh, thành lập từ ngày 23-9-1955, gồm 3 tiểu đoàn: Tiểu đoàn 10 pháo 75mm, Tiểu đoàn 11 pháo 105mm và Tiểu đoàn 12 cối 120mm. Ngay từ buổi đầu thành lập, hầu hết các đơn vị; cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã được tôi luyện trong khói lửa ác liệt của chiến trường, đánh giỏi lập nhiều chiến công.